1. ders
Yatırım Olarak Gayrimenkul
Risk, likidite ve kaldıraç, varlığın karakteri
Yatırımcılar Neden Gayrimenkulü Seçer
Bugünkü toplu sermayeyi yarının getirileriyle takas etmek
Yatırımcı parayı bugün verir ve bugün karşılığında hiçbir şey almaz. Her gayrimenkul yatırımının yapısı budur. Toplu bir sermaye tutarı bugün yatırımcının elinden çıkar. Geri gelen ise daha sonra, parça parça, mülkiyet yıllarına ve bu yılların sonundaki bir satışa yayılarak gelir. Bu bölümdeki her rakam tek bir soruyu cevaplamak için vardır. Parçalar toplu tutara değer mi?
Bu yapının yarattığı sorunun bir adı vardır. Bugün eldeki para, daha sonrası için vaat edilen aynı paradan daha değerlidir, çünkü eldeki para bu arada çalıştırılabilir. Buna paranın zaman değeri (time value of money) denir ve bir yatırımcının bir taşınmazın ödeyeceği dolarları basitçe toplayıp toplamı fiyatla karşılaştıramamasının nedeni budur. Dokuzuncu yılda gelen bir dolar, bir dolar değildir. Bu bölümdeki ölçümlerin hepsi bu uyumsuzluğu ele almanın yollarıdır ve üçüncü dersteki kapitalizasyon onu doğrudan ele alır.
Oturacak bir yer isteyen alıcı barınak satın alır. Yatırımcı ise bir rakamlar akışı satın alır. Çatı ve kazan bir yatırımcı için yalnızca rakamlar onlardan çıktığı için önemlidir; zayıf bir akış üreten bina, fotoğrafta ne kadar iyi görünürse görünsün zayıf bir yatırımdır. Yatırımcı bir müşteriyle işiniz akışı konuşmaktır. Granit tezgâhlardan söz ederseniz yanlış alıcıya yanlış ürünü satıyorsunuz demektir.
Kariyerinizde kelime dağarcığının değiştiği nokta da burasıdır. Konut alıcısı vergilerin ne kadar olduğunu sorar. Yatırımcı ise net işletme gelirinin (net operating income) ne olduğunu, kapitalizasyon oranının (cap rate) ne olduğunu, nakit üzerinden nakit getirisinin (cash-on-cash return) ne kadar tuttuğunu sorar. Bunlar aynı şey için daha süslü kelimeler değildir. Farklı ölçümlerdir ve bunları çıkaramayan bir acente konuşmanın içinde değildir.
YATIRIMCININ KARŞILIĞINDA BEKLEDİKLERİ
Sürekli bir gelir akışı. Taşınmaz kiraya verilmiştir, kiracılar öder ve mülkiyetin faturaları ödendikten sonra her yıl geriye bir şey kalır. İnsanların gelir getiren taşınmaz almasının asıl nedeni bu artandır ve yatırımcı binanın sahibiyken gelir.
Vergi sığınağı (tax shelter). Yatırım amaçlı taşınmaza sahip olmak gelir vergisi avantajları sağlar: emlak vergileri, ipotek faizi ve amortisman için indirimler. İndirim, malikin vergilendirildiği geliri azaltır. İndirimler taşınmazın ürettiği nakitten büyük olduğunda, taşınmazın ötesine uzanıp malikin diğer gelirlerini vergiden koruyabilir. Bu bölümün son dersi bunun nasıl olduğunu adım adım işler.
Öz varlık birikimi (equity build-up). Öz varlık (equity), malikin taşınmaz üzerindeki takyidatsız menfaatidir; yani taşınmazın değeri ile üzerindeki rehinler arasındaki farktır. Öz varlık aynı anda iki yönden büyür. İpotek amorti edildikçe kredi bakiyesi düşer, taşınmaz değer kazanırsa da değeri yükselir. Bu hareketlerin hiçbiri gerçekleştiği yıl malikin cebine bir dolar koymaz. Her ikisi de maliki daha zengin yapar.
Taşınmaz satıldığında yatırımın getirisi. Satış, sermayenin geri çıktığı gündür ve çoğu yatırımcı için tüm mülkiyet dönemindeki en büyük tek rakamı taşır.
Dört beklenti. Dört garanti değil. Bir yatırımcı dördünü de elde edebilir, ikisini elde edebilir ya da hiçbirini elde edemeyebilir. Aklınızda tutmanız gereken kelime beklentidir ve bu bölümün geri kalanı bir beklentiye rakam koymakla ilgilidir.
BİRBİRİNDEN AYRI TUTULMASI GEREKEN İKİ GETİRİ
Yatırımın GERİ DÖNÜŞÜ (return OF the investment), sermayenin korunmasıdır (preservation of capital). Yatırılan paranın geri geleceğinin güvencesidir. Sermayenin korunması her yatırımcının birincil hedefidir ve kârdan önce gelir. Altı yıl boyunca harika ödeme yapıp sonra dolar başına altmış sent geri veren bir yatırım, yatırımcının ondan istediği ilk şeyde başarısız olmuştur.
Toplam yatırımın geri dönüşü genellikle gayrimenkul satılana kadar gerçekleşmez. Bu tek olgu analizin nasıl yapılacağını belirler. Bir yatırım taşınmazını tek bir iyi yıla bakarak değerlendiremezsiniz. Onu sermayenin girdiği günden geri çıktığı güne kadar tüm mülkiyet dönemi boyunca analiz edin.
Yatırımın GETİRİSİ (return ON the investment), sermaye risk altındayken, yani taşınmaza bağlı ve başka hiçbir şey için kullanılamaz durumdayken taşınmazın kazandırdığı kabul edilebilir getiridir. Gayrimenkulün, sermaye orada dururken bu getiriyi üretebilmesi, başka bir yere değil de buraya yatırım yapmanın büyük çekiciliklerinden biridir.
İkisini bir kez yüksek sesle söyleyin. GERİ DÖNÜŞ, paranın geri gelmesidir. GETİRİ, paranın kazandırdığı paradır. Tek bir kelimeyi değiştirdiğinizde soruyu değiştirmiş olursunuz.
Varsayımsal örnek. Bir yatırımcı kendi nakdinden $100,000’ı Utica’daki iki aileli bir eve yatırıyor. Altı yıl boyunca taşınmaz, ipotek dahil her fatura ödendikten sonra ona yılda $7,000 ödüyor. Sonra satıyor ve kredi kapatılıp satış masrafları karşılandıktan sonra elinde $118,000 kalıyor. Yıllık $7,000 onun yatırımının GETİRİSİYDİ; sermayesi binaya bağlıyken kazanılmıştı. Geri gelen $100,000 yatırımının GERİ DÖNÜŞÜYDÜ. Bunun üzerindeki $18,000 ise satıştaki kârdı. Bu hikâyeden $100,000’ı çıkarın; yıllık $7,000 hiçbir anlam taşımaz hâle gelir.
Şimdi aynı hikâyeyi satış ters yönde giderken anlatın. Altı yıl boyunca $7,000 ve ardından masraflar düşüldükten sonra $82,000 geri getiren bir satış. $42,000 gelir topladı ve $18,000 sermaye kaybetti. Yatırımın GETİRİSİ, ödendiği her yıl gerçekti. Yatırımın GERİ DÖNÜŞÜ ise önemli olduğu anda ortada yoktu. Yatırımcının ilk on iki ayı değil, tüm elde tutma dönemini analiz etmesinin nedeni budur.
Gayrimenkul bu sermaye için rekabet etmek zorundadır. Piyasada seçenek sıkıntısı yoktur: tasarruf hesapları, hisse senetleri ve tahviller, mevduat sertifikaları, para piyasası hesapları, değerli metaller, sanat eserleri ve koleksiyon parçaları, emtia vadeli işlemleri. Yatırım ne olursa olsun, yatırımcı kendi mali hedeflerine en yakın olduğuna inandığı fırsatı seçer. Gayrimenkul bu karşılaştırmayı ancak beklenen getirileri benzer risk taşıyan diğer yatırımların getirileriyle karşılaştırılabilir olduğunda kazanır.
Karşılaştırılabilir risk şartı testin ta kendisidir ve iki yönde de işler. Bir tasarruf hesabının yanında cömert görünen bir getiri, risk on kat büyükse cömert değildir. Zayıf görünen bir getiri, risk neredeyse hiç yoksa zayıf değildir. Birlikte çalıştığınız her yatırımcı, bunu yüksek sesle söylesin ya da söylemesin, bu karşılaştırmayı yapar ve taşınmaz, paralarının durabileceği diğer her yerle rekabet eder.
NOT: Sınav iki getiriyi tanım olarak sorulan tek bir soruyla birbirinden ayırır. Sermayenin korunması, yani ilk yatırımın geri geleceğinin güvencesi, yatırımın GERİ DÖNÜŞÜDÜR. Sermaye risk altındayken kazanılan gelir ise yatırımın GETİRİSİDİR. Kaldıraç (leverage) ve değer artışı (appreciation) bu sorunun cevabı değildir. Bunlar getirilerin üretilme yollarından ikisidir.
Önce GERİ DÖNÜŞ, sonra GETİRİ
UNUTMAYIN: Yatırım olarak satışa sunulduğunu son gördüğünüz taşınmazı düşünün. İlan aslında dört beklentiden hangisini satıyordu: geliri mi, vergi sığınağını mı, öz varlığı mı, yoksa satıştaki kârı mı? Ve alıcının sermayesi başka bir yerde dursaydı ne kazanacağını söyleyebilir miydiniz?
Risk ve Talep Ettiği Getiri
Piyasadaki gerçek olaylar yatırımcıların beklediğinden farklı olabilir
Yatırımcı bir dizi beklentiye dayanarak satın alır. Piyasa ise ne yapacaksa onu yapar. Boşluk oranı beklenenden yüksek çıkar. Yenilemedeki kiralar öngörülenin altında kalır. Faiz oranları değişir. Dört yıl boyunca zamanında ödeyen bir kiracı ödemeyi bırakır. Risk (risk), yatırımcının beklediği ile gerçekte olan arasındaki farktır.
Bunu kesin biçimde söyleyin, çünkü sınav kesin versiyonu sorar. Risk, gerçekte kazanılan getiri oranının yatırım yapıldığında beklenen getiriden farklı olma olasılığının derecesidir. Para kaybetme olasılığı değil. Rakam konusunda yanılma olasılığı.
Beklenen kâr miktarı, yatırımın doğasında bulunan riskle doğrudan ilişkilidir. Düşük riskli yatırımların düşük kâr üretmesi beklenir. Yüksek riskli yatırımların yüksek kâr üretmesi beklenir. Kimsenin ikisine birden sahip olamamasının nedeni bu ilişkidir. Sıkıntılı bir ticari taşınmazın getirisini ve bir mevduat sertifikasının güvenliğini aynı anda isteyen yatırımcı, piyasanın satmadığı bir şeyi istemektedir.
Bunun ne kadarını kabul edeceğine yatırımcının kendi risk toleransı karar verir. Kabul edilebilir risk düzeyi farklı insanlar için farklı anlamlar taşır ve bir müşteriye toleransının ne olması gerektiğini söylemek sizin işiniz değildir. Sizin işiniz, riskleri müşterinin kendi toleransını uygulayabileceği kadar doğru biçimde anlatmaktır.
Bu çerçeve yalnızca müşteriniz için değil, lisansınız için de önemlidir. Bir riski adlandırmak analizdir ve yatırımcının ücretini ödediği hizmetin parçasıdır. Bir yatırımcıya ne kadar riske katlanması gerektiğini söylemek ise onun kişisel mali durumu hakkında tavsiyedir ve bu, muhasebecisinin ve avukatının işidir. İkisi arasındaki çizgiyi erken öğrenmeye değer, çünkü yatırımcı müşteriler sizi bu çizginin ötesine itecektir.
RİSK KAYNAKLARINI BİLMEK RİSK ANALİZİNİN İLK ADIMIDIR
Alan piyasası riski (space market risk), alan talebinin kiraları, boşluk oranlarını ve net işletme gelirini etkileme riskidir. İki yönden birinden gelir. Ya kullanıcılar ne kadar alan istediklerini değiştirir ya da yeni inşaat ne kadar alan bulunduğunu değiştirir. Her ikisi de taşınmazın alabileceği kirayı ve yılın ne kadarını boş geçireceğini değiştirir.
Alan piyasası riski, bir lisans sahibinin gelişini en iyi görebileceği risktir, çünkü her gün çalıştığınız yerel piyasada yaşar. Büyük bir işverenin taşınacağını duyurması talep tarafını etkiler. Dört sokak ötede yüz yeni dairenin temelinin atılması arz tarafını etkiler. Hiçbiri malikin işletme beyanında görünmez ve her ikisi de yatırımcının ikinci yılında görünecektir.
Sermaye piyasası riski (capital market risk), sermaye piyasasındaki değişikliklerin gayrimenkulün değerini etkileme riskidir. Bu, alan piyasasından farklı bir piyasadır ve sınav ikisini bu nedenle ayırır. Sermaye piyasası riskini faiz oranlarının düzeyi, ipotek ve öz sermaye kaynaklarının bulunabilirliği ve alternatif yatırım fırsatlarında elde edilebilen getiri oranı belirler.
Üçüncü etkene dikkat edin, çünkü insanları yakalayan odur. Daha güvenli yatırımlar daha fazla ödemeye başladığında gayrimenkul rekabet edebilmek için daha fazla ödemek zorunda kalır ve daha fazla ödemek zorunda olan bir taşınmaz daha az değerlidir. Bina değişmedi. Alternatifler değişti.
Finansal risk (financial risk), bir yatırımı finanse etmek için borç kullanıldığında ortaya çıkar. Borçlanma, borç alınan para maliyetinden fazlasını kazandırdığında yatırımcının kendi öz varlığı üzerindeki getiriyi artırır. Yatırımcılar taşınmaz satın alıp finanse ederken durumun böyle olmasını bekler. Piyasa koşullarındaki beklenmedik değişiklikler bunu tersine çevirebilir. Borç ayrıca ipotekte temerrüt riskini de artırır ve finansal riskin derecesi borç miktarıyla birlikte artar.
Bu listede yatırımcının kendi seçtiği tek risk finansal risktir. Alan piyasası riski ve sermaye piyasası riski yatırımcı istese de istemese de gelir. Finansal risk ise kapanış masasında kredinin büyüklüğüyle üretilir ve peşinat değiştirilerek artırılabilir ya da azaltılabilir.
Çevresel risk (environmental risk), taşınmazın değerinin, malikin alanı geliştirme ya da kiraya verme kabiliyetini etkileyen etkenlerden etkilenme riskidir.
Mevzuat riski (legislative risk), kanun ve düzenlemelerdeki değişikliklerin taşınmazın piyasa değerini etkileme riskidir.
Yönetim riski (management risk), mülk yönetiminin kendisinin taşınmazın performansını etkileme riskidir. Aynı sokaktaki iki özdeş bina farklı rakamlar üretebilir ve aradaki farkı onları kimin yönettiği belirler.
Varsayımsal örnek. Bir yatırımcı Albany’de küçük bir ofis binasını yüzde doksan beş doluluk ve kiraların sabit kalacağını varsayan bir fiyata satın alıyor. İkinci yılda binanın yarısını kiralayan eyalet kurumu kendi binasında birleşiyor ve iki sokak ötede daha yeni bir bina açılıyor. Bu, aynı anda hem talep hem arz tarafında alan piyasası riskidir. Yatırımcının getiri oranı satın alma sırasında beklenenden farklı olacaktır; bu da riskin tanımının tam olarak işlemesidir.
LİKİDİTE VE PAZARLANABİLİRLİK AYNI KELİME DEĞİLDİR
Likidite (liquidity), bir varlığı anapara kaybı olmadan hızla nakde çevirebilme yeteneğidir. Tanımın iki yarısı da önemlidir. Hızla ve koyduğunuz paranın hiçbirinden vazgeçmeden.
Pazarlanabilirlik (marketability), bir malı herhangi bir fiyattan hızla nakde çevirebilme yeteneğidir. Pazarlanabilirlik ikinci yarıyı atar. Yalnızca ne kadar hızlı alıcı bulabileceğinizi sorar, alıcının ne ödediğini değil.
Borsada işlem gören hisse senetleri son derece pazarlanabilirdir ve dolayısıyla görece likittir. Bir hisse saniyeler içinde satılabilir ve satıldığı fiyat, piyasanın o saniye kote ettiği fiyattır. Hız ile fiyat birbiriyle çatışmaz.
Gayrimenkulün satılması uzun süreler gerektirebilir ve öngörülemeyen bir piyasadan etkilenir. Bir yatırım taşınmazının tam değeri genellikle toplam değerde bir miktar kayıp olmadan hemen nakde çevrilemez. Bu da gayrimenkulü yatırım seçenekleri arasında likit olmayan (non-liquid ya da illiquid) seçeneklerden biri yapar.
Bu ödünleşim en kolay aceleci bir satıcıda görülür. Taşınmaza piyasada sekiz ay verin, tam değerini bulabilir. Üç hafta verin, daha azını bulur. Gayrimenkul fiyat indirilerek neredeyse her an pazarlanabilir hâle getirilebilir. Likit hâle getirilemez, çünkü likidite indirim olmadan hız gerektirir.
Likit olmama, bir yatırımcıdan gizlenecek bir kusur değildir. Varlık sınıfının bir özelliğidir ve fiyata yansıtılmıştır. Gayrimenkulün ödediği getirinin bir kısmı, paranın kısa sürede geri çekilememesinin karşılığıdır. Bu sermayeye on sekiz ay içinde ihtiyaç duyabilecek bir yatırımcı bunu sizden tekliften önce duymalıdır, sonra değil.
Likit olmama, yukarıdaki risklerin neden bu şekilde birbirini katladığını da açıklar. Kötü bir haber okuyan hissedar öğle yemeğinden önce pozisyonundan çıkabilir. En büyük kiracısını kaybeden bir bina maliki ise altı ay sonra hâlâ o binanın malikidir; alan karanlıkta boş dururken vergilerini ve sigortasını ödemeye devam eder. Bu ekrandaki her risk kaynağı gayrimenkulde başka her yerde olduğundan daha uzun sürer, çünkü çıkış daha uzun sürer.
NOT: Likidite ve pazarlanabilirlik, sınavda tek kelimelik bir soruda yer değiştirir. Likidite, hızla ve anapara kaybı OLMADAN demektir. Pazarlanabilirlik, hızla ve HERHANGİ BİR fiyattan demektir. Fiyat ifadesine bakarak okuyun, cevap kendiliğinden ortaya çıkar.
DİKKAT: Olay örgüsünde borç, kaldıraç ya da temerrütten söz edildiğinde cevap finansal risktir ve bu risk borç miktarıyla büyür. Kiracılardan, kiralardan, boşluktan ya da yeni inşaattan söz edildiğinde cevap alan piyasası riskidir. Faiz oranlarından ya da finansmanın bulunabilirliğinden söz edildiğinde cevap sermaye piyasası riskidir. Seçmeden önce olguyu ait olduğu piyasayla eşleştirin.
Yüksek risk, yüksek beklenen kâr
UNUTMAYIN: Bildiğiniz bir taşınmazı alın ve en büyük tek risk kaynağını yüksek sesle söyleyin: alan piyasası, sermaye piyasası, finansal, çevresel, mevzuat ya da yönetim. Sonra bu riskin malikin rakamlarında görünmesi için ne olması gerektiğini söyleyin.
Kaldıraç: Başkalarının Parası
Borç alınan fonların yatırım getirileri üzerindeki etkisi
Kaldıraç (leverage), borç alınan fonların yatırım getirileri üzerindeki etkisidir. Tanım budur ve kasıtlı olarak tarafsızdır. Kaldıraç, yatırımcının taşınmazı tamamen nakit olarak satın alsaydı elde edeceği getiriyi artırabilir ya da azaltabilir. Hangi yöne gideceği tek bir karşılaştırmaya bağlıdır ve fikrin tamamı o karşılaştırmanın içindedir.
Yatırımcı bir beklentiyle borçlanır. Taşınmazın mali getirisinin, yalnızca kendi yatırdığı fonlar (genellikle peşinat) üzerinden değil, borç alınan fonlar üzerinden de kâr edeceği kadar yükselmesini bekler. Kaldıraca başkalarının parasının kullanılması (other people’s money, OPM) da denir ve gayrimenkul yatırımının en büyük çekiciliklerinden biridir.
OPM kullanımı, yatırımcıların kendi satın alma güçlerini katlamalarını sağlar. Aynı nakit, yatırımcı satın almanın tamamını tek başına finanse etmek zorunda kalsaydı alabileceğinden çok daha büyük bir taşınmazı ya da daha fazla taşınmazı satın alır. $200,000’ı olan ve nakit ödeyen bir yatırımcı $200,000’lık tek bir binaya sahip olur. Aynı yatırımcı dört binanın her birine yüzde yirmi peşinat koyarak aynı $200,000 ile bir milyon dolarlık gayrimenkulü kontrol eder. Bir yerine dört kira listesi. Hiç yerine dört ipotek.
POZİTİF VE NEGATİF KALDIRAÇ
Pozitif kaldıraç (positive leverage), borç alınan fonların borçlu için bu fonların maliyetinden daha yüksek bir getiri oranıyla yatırılmasıdır. Sonuç, borç alınan fonlar üzerinden bir kârdır. Yatırımcı, paranın kazandırdığı ile paranın maliyeti arasındaki farkı cebine koyar ve bunu hiçbir zaman kendisine ait olmamış bir para üzerinden yapar.
Negatif kaldıraç (negative leverage), borç alınan fonlar borçlu için bu fonların maliyetinden daha düşük bir getiri oranıyla yatırıldığında ortaya çıkar. Kredi verenin talep ettiği faiz oranı, yatırımın bu fonlar üzerinden ürettiği getiri oranından yüksektir. Yatırımcı borç alınan fonlar üzerinden zarara uğrar ve bu zararı kendi parasının kazandırdığı getiriden öder.
Kararı tek bir karşılaştırma verir. Borç alınan doların kazandırdığı ile borç alınan doların maliyeti. Yüksekse pozitif. Düşükse negatif. İşlemdeki başka hiçbir şey işareti değiştirmez.
Yatırımcılar taşınmaz satın alıp finanse ederken kaldıracın pozitif olmasını bekler. Piyasa koşullarındaki beklenmedik değişiklikler onu negatife çevirebilir. Kaldıraç ile finansal riskin iki farklı adla anılan aynı konu olmasının nedeni budur. Finansal riskin derecesi borç miktarıyla birlikte artar; işaret tersine dönerse hatanın büyüklüğü de öyle.
Mekanizmayı yavaşça işleyin, çünkü sınav bunu tanım olarak değil aritmetik olarak sorar. Taşınmazın ürettiği yıllık geliri alın. Borç alınan paranın o yılki faiz maliyetini çıkarın. Kalan, yatırımcının kendi parasının kazandırdığıdır. Bunu yatırımcının kendi parasına bölün. Sonuç, onun fonları üzerindeki getiridir ve kaldıracın hareket ettirdiği rakam budur.
ÖRNEK OLAY: WILL $150,000’LIK BİR KİRALIK MÜLK ALIYOR
$110,000
finanse edilen
6% faizle
$40,000
peşinat
$150,000
tamamen nakit
15%
8%
$12,000 kira − $6,000 faiz = $6,000 net
$6,000 ÷ $40,000 = 15%
$12,000 kira, ödenecek kredi yok
$12,000 ÷ $150,000 = 8%
Aynı bina, aynı $12,000 kira: finansmanla alan alıcı getiri oranını neredeyse ikiye katlar, çünkü borç alınan fonlar üzerinden de kâr eder.
İki sütunu yan yana okuyun. Aynı bina. Aynı $12,000 kira. Tamamen nakit ödeyen alıcı $150,000’ı çalıştırdı ve $12,000 kazandı; bu, para üzerinden yüzde sekizdir. Finansmanla alan alıcı $40,000’ı çalıştırdı, kiranın $6,000’ını kredi verene verdi ve $6,000’ını elinde tuttu; bu da kendi parası üzerinden yüzde on beştir. Aynı anda hem kendi $40,000’ı üzerinden hem de kredi verenin $110,000’ı üzerinden getiri elde etti ve kredi verenin parası üzerinde, bu paranın kazandırdığı ile maliyeti arasındaki farkı cebine koydu.
Varsayımsal örnek. Bir rakamı değiştirin ve getirinin nasıl hareket ettiğini izleyin. Will bunun yerine $100,000’ı yüzde altı faizle finanse ediyor, $6,000 faiz ödüyor ve $50,000 peşinat koyuyor. Kira hâlâ $12,000. $12,000’dan $6,000’ı çıkarın, geriye $6,000 kalır. $6,000’ı koyduğu $50,000’a bölün; kendi fonları üzerindeki getiri yüzde on ikidir. Aynı binaya daha büyük bir peşinat, nakdi üzerindeki getiriyi düşürür, çünkü işin daha azını başkasının parası yapmaktadır.
Tek cümleyle kaldıraç budur. Kendi paranızdan ne kadar az kullanırsanız her doları o kadar sıkı çalışır; ve işlemin o kadar büyük bir kısmı, borç alınan doların maliyetinden fazlasını kazandırmaya devam etmesine bağlı hâle gelir.
Şimdi negatife çevirin. Krediyi $110,000’da bırakın ama oranı faiz yılda $13,000’a ulaşacak düzeye getirin. Kira hâlâ $12,000. Taşınmaz $12,000 kazandırıyor, borç alınan para $13,000’a mal oluyor; yani Will kendisi için tek bir dolar almadan önce $1,000 açıktadır. Artık sahip olduğu her yıl binayı kendi cebinden besler. Bina kötüleşmedi. Borç alınan paranın maliyeti, borç alınan paranın kazandırdığından yüksek hâle geldi.
Kaldıraç düşüşte olanları da değiştirir ve satış konuşmasında genellikle atlanan yarı budur. Binası değer kaybeden tamamen nakit malik hâlâ binanın sahibidir ve kimseye borcu yoktur. Binası değer kaybeden, yüksek oranda borçla finanse etmiş malik ise daha küçük bir varlık üzerinde aynı bakiyeyi borçludur ve ilk kaybedilen şey öz varlık tamponudur. Finansal risk borç miktarıyla birlikte yalnızca getiride değil, her iki yönde de artar.
DİKKAT: Kaldıraç bedava para değildir ve tek yönde işleyen bir strateji de değildir. Taşınmaz zaten ne yapıyorsa onu katlar. İyi bir taşınmazda pozitif kaldıraç bu bölümdeki en güçlü şeydir. Aynı taşınmazda negatif kaldıraç ise mütevazı bir yılı zarara çevirir ve binanın üzerindeki borç arttıkça bu dönüşüm hızlanır.
NOT: Kaldıraç sorusu size kira, faiz ve peşinat verir ve bir getiri sorar. Faizi kiradan çıkarın, peşinata bölün ve sayfadaki diğer her şeyi göz ardı edin. Sonuç tamamen nakit getiriyi geçiyorsa kaldıraç pozitiftir.
Borç alınan dolar maliyetinden fazla kazanmalı
UNUTMAYIN: İncelediğiniz son finansmanlı satın almada borç alınan paranın yıllık maliyeti neydi ve taşınmaz o yıl ne kazandırdı? İki rakamdan hangisi daha büyük ve bu kaldıracı ne yapıyor?
2. ders
Nakit Akışı Modeli
Brüt potansiyel gelirden yatırımcının net sonucuna
İşletme Beyanından Pro Formaya
Malikin rakamlarıyla başlayın, sonra onları yatırımcının rakamlarına dönüştürün
Yatırımcılar satın alma kararlarında duygusal davranmaz ve bir taşınmazı diğeriyle karşılaştırmak için nesnel bir yol isterler. Bir ölçüte ihtiyaç duyarlar. Bu bölümdeki ölçüt nakit akışı modelidir (cash flow model) ve onu kurmak, tek bir satırı doldurulmadan önce çok miktarda mali bilgi gerektirir.
Çoğu yatırımcı aynı yerden başlar. Mevcut malikten son işletme beyanlarını ve vergi beyannamelerini isterler. İşletme beyanı (operating statement), mevcut malikin taşınmazın performansını değerlendirmek amacıyla belirli bir dönemde elde edilen toplam hasılatı ve giderleri göstermek için kullandığı belgedir. Binanın sahibi olan kişi tarafından yazılmış, zaten olmuş olanların kaydıdır.
Bir değil, iki şey isteyin. İşletme beyanları, malikin binanın ne yaptığını söylediğini gösterir. Vergi beyannameleri, malikin devlete binanın ne yaptığını söylediğini gösterir. Bu iki belge birbirine zıt çıkarları olan muhataplar için yazılmıştır ve birbirlerini tutmadıkları yerde bedavaya bir şey öğrenmiş olursunuz. Malikin bir alıcıya cömert, Internal Revenue Service’e (IRS, ABD Gelir İdaresi) ise mütevazı bir tablo sunmak için her türlü nedeni vardır ve iki versiyon arasındaki fark yüksek sesle sorulmaya değer bir sorudur.
Bunu istemek doğrudur. Ona güvenmek değildir. İşletme beyanı, yatırımcının sormadığı bir soruyu cevaplar. Taşınmazın bu malik için, bu malikin finansmanıyla ve üzerindeki bu malikin giderleriyle ne yaptığını söyler. Yatırımcının bilmesi gereken ise taşınmazın yeni finansman ve yeni giderlerle yeni bir malik için ne yapacağıdır. Bunlar kâğıt üzerinde iki farklı binadır.
Aşağıda küçük bir apartman kompleksinin önceki yıla ait işletme beyanı var. Hakkında okumadan önce onu bir kez baştan sona okuyun.
MALİKİN İŞLETME BEYANI: 17 BİRİMLİ APARTMAN KOMPLEKSİ
Kalem
Tutar
Yıllık kira listesi (9 @ $520, 8 @ $610)
$114,720
Brüt yıllık hasılat (gerçekleşen)
$111,320
Diğer gelir (çamaşırhane)
$2,400
Toplam işletme geliri
$113,720
Toplam giderler (malik kalemleri dahil)
$109,062
Vergi öncesi kazanç (EBT)
$4,658
Alt kısmını hesaplayın. $113,720 toplam işletme gelirine karşı $109,062 toplam gider, on yedi birimli bir binada $4,658 vergi öncesi kazanç bırakır. Bu rakamı hazırlıksız okuyan bir yatırımcı çekip giderdi. Bina ancak başa baş gidiyormuş gibi görünür.
Ancak başa baş gitmiyor. Gider sütununda ne durduğuna bakın.
Yalnızca malike ait kalemler (maaş $20,000, ipotek faizi $25,806, sağlık sigortası $4,850, seyahat $2,025, amortisman $14,546) gider sütununu şişirir. EBT yatırımcının değil, malikin hikâyesini anlatır.
Yalnızca malike ait kalemleri toplayın; o sütundaki $109,062’ın $67,227’sini oluştururlar. Malikin maaşı $20,000. İpotek faizi $25,806. Malikin sağlık sigortası $4,850. Seyahat ve ağırlama $2,025. Amortisman $14,546. Bu beş satırı çıkarın; aynı bina kalan giderlerinin üzerinde $71,885 üretir. Aynı kiralar. Aynı çatı. Aynı kiracılar. Bambaşka bir taşınmaz.
Bu beş kalemin hiçbiri yalan değildir. Her biri bu malikin defterlerinde meşru bir kayıttır. Her biri aynı zamanda binaya değil, bu malike aittir. Alıcı bu malikin maaşını ödemeyecek. Alıcı bu malikin ipoteğini taşımayacak. Alıcının amortismanı alıcının kendi satın alma fiyatı üzerinden hesaplanacak. Vergi öncesi kazanç malikin hikâyesini anlatır. Yatırımcınınkini anlatmaz.
Bu ekranın işi budur. İşletme beyanı rakamların geldiği yerdir. Pro forma ise gittikleri yerdir.
Pro forma: APOD
Yıllık mülk işletme verileri (annual property operating data) ya da APOD olarak da adlandırılan pro forma, yatırımcının mülkiyetin ilk tam yılı için gelir ve giderlere ilişkin varsayımsal projeksiyonudur. Belirleyici kelime varsayımsaldır. Pro formadaki hiçbir şey henüz olmamıştır. Üzerindeki her satır, birinin savunabilmesi gereken bir tahmindir.
Yatırımcılar bir pro forma hazırlarken bir “ya şöyle olursa” oyunu oynar. Yüzde altıdan finanse edersem ne olur? $150,000 peşinat koyarsam ne olur? Giderleri kısarsam ne olur? Kira listelerini artırırsam ne olur? Yetkin bir yatırımcı hangi soruları soracağını ve düzeltmeleri nasıl makul biçimde yapacağını bilir; böylece on iki ay sonra ilk gerçek işletme beyanı geldiğinde tatsız sürprizler yaşanmaz.
Yatırımcı geçmiş bilgileri ve eğilimleri, mevcut arz ve talebi, bu eğilimleri etkileyen etkenleri ve öngörülen olayları (örneğin inşa hâlindeki başka projelerden gelecek rekabeti) tartar. Tarihçeyi malikin beyanı sağlar. Geri kalan her şeyi yatırımcının gidip bulması gerekir.
MALİKİN VERİLERİNİ PRO FORMAYA UYARLAMAK
Yalnızca yatırımcının ya da alıcının mali ihtiyaçlarıyla ilgili yeni kalemler ekleyin. Bir yenileme rezervi (reserve for replacements). Bir yönetim ücreti, çünkü binayı kendisi işletmeyecek bir alıcı onu işletmesi için birine ödeme yapacaktır.
Düzeltin. Malikin bazı kalemlerinden yararlanın ama mali verileri revize edin. Emlak vergileri satışta yeniden değerlenecektir. Sigorta yeni malikin oranından yapılacaktır. Kiralar değişebilir. Satır kalır; rakam piyasaya dayalı bir rakamla değişir.
Yalnızca mevcut malikle ilgili olan ve yatırımcı ya da alıcı açısından önemsiz olan kalemleri çıkarın. Malikin maaşı; malik, alıcının birini tutarak yaptırmak zorunda kalacağı gerekli mülk yönetimini yapmıyorsa. Sağlık ve emeklilik katkıları dahil kişisel sigorta. Seyahat ve ağırlama. Araç ve ilgili giderler. Borç servisi. Amortisman.
Çıkarma listesindeki son ikisi gözden kaçanlardır ve iki farklı nedenle çıkarılırlar. Borç servisi dışarıda bırakılır, çünkü finansman binaya değil alıcıya aittir ve nakit akışı modeli onu daha aşağıda, net işletme gelirinden sonra çıkarır. Amortisman dışarıda bırakılır, çünkü yeni malikin maliyet esası üzerinden hesaplanan bir vergi hesabıdır ve pro formada, amortismanın işletme beyanında gördüğü işi yenileme rezervi görür.
Tüm işlem için üç kelime. Ekle, düzelt, çıkar. Malikin beyanındaki her satırı bu üçünden geçirin; öbür taraftan çıkan şey bir pro formadır.
Yönetim ücreti ayrı bir cümleyi hak eder, çünkü yeni acenteler onu unutur. Küçük bir binanın satıcısı çoğu zaman daireleri gösteren, gece onda telefonlara cevap veren ve tesisatçıyla buluşan kişidir. Bunun için kendine ödeme yapmaz, bu yüzden beyanında hiç görünmez. Başka yerde oturan bir alıcı bu işi yapması için birine ödeme yapacaktır ve bu maliyet, hiç yazıya geçirilmemiş olsa bile gerçektir. 100 Main Street pro formasında yönetim satırı efektif brüt gelirin yüzde onu olarak hesaplanmıştır. Onu unutursanız net işletme geliri bu tutarın tamamı kadar fazla gösterilmiş olur.
Varsayımsal örnek. Bir satıcı size geçen yıl için $3,900 onarım ve $1,400 reklam gösteren bir beyan veriyor. Satıcının onarımlarını hafta sonları kendisinin yaptığını ve dairelerin çoğu kulaktan kulağa dolduğu için nadiren reklam verdiğini biliyorsunuz. İki satır da sahtekârlık değildir. İkisi de iki saat uzakta oturan ve her onarımı dışarıya yaptıracak bir alıcı için işe yaramaz. İkisini de işin piyasa fiyatlarıyla gerçekte tuttuğu tutara yükseltin ve yeni rakamların nereden geldiğini söylemeye hazır olun.
DİKKAT: Bir yatırımcıya, malikin beyanını kopyalayıp başlığını değiştirerek hazırlanmış bir pro forma asla vermeyin. Bu, yatırım analizindeki en yaygın tek hatadır; içeride bıraktığınız yalnızca malike ait her satır taşınmazı olduğundan kötü gösterir, içeride bıraktığınız borç servisi ise üstüne net işletme gelirini de yanlış yapar.
NOT: Sınav, bir işletme beyanı pro formaya dönüşürken nelerin çıkarıldığını sorar. Cevap, malikin kişisel kalemleri, borç servisi ve amortismandır. Cevap emlak vergileri, kamu hizmetleri ya da yenileme rezervi değildir; rezerv EKLEDİĞİNİZ bir şeydir.
Ekle, düzelt, çıkar
UNUTMAYIN: Yarın sabah bir satıcının işletme beyanına bakıyorsunuz. Bir alıcıya göstermeden önce çizmeyi beklediğiniz satırları sayın ve beyanda olmayan, eklemeyi beklediğiniz iki satırı söyleyin.
Nakit Akışı Modeli: Doları İzleyin
100 Main Street, Anywhere NY için pro forma
Nakit akışı modeli bir sütundaki dört rakamdır ve her biri üstündekinden üretilir. Sütunu öğrenin, eyaletteki herhangi bir yatırım taşınmazını okuyabilirsiniz. Bu, 100 Main Street’in pro formasıdır ve rakamlar bu bölümün geri kalanı boyunca devam eder.
YILLIK MÜLK İŞLETME VERİLERİ: $500,000 SATIN ALMA · 20% PEŞİNAT · 7% FAİZLE 30 YIL VADELİ $400,000 İPOTEK
BRÜT POTANSİYEL GELİR
her alan kirada, herkes ödüyor
$125,460
EFEKTİF BRÜT GELİR
giderler için gerçekten kullanılabilir olan
$124,096
NET İŞLETME GELİRİ
değeri belirleyen, finansman hariç
$50,690
VERGİ ÖNCESİ NAKİT AKIŞI
yatırımcının cebine giren, vergiden önce
$18,756
− $3,764 boşluk ve tahsilat kaybı @ 3%
+ $2,400 diğer gelir (çamaşırhane)
− İşletme giderleri $73,406
− Yıllık borç servisi $31,934
Bunu tek bir cümle olarak okuyun. Brüt potansiyel gelirden boşluk ve tahsilat kaybı çıkarılıp diğer gelir eklendiğinde efektif brüt gelir bulunur. Efektif brüt gelirden işletme giderleri çıkarıldığında net işletme geliri bulunur. Net işletme gelirinden yıllık borç servisi çıkarıldığında vergi öncesi nakit akışı bulunur.
En üst satır, ileriye yansıtılmış kira listesidir. Ayda $575’ten dokuz daire ve ayda $660’tan sekiz daire. Dokuz çarpı $575 ayda $5,175 eder; bu da yılda $62,100’dür. Sekiz çarpı $660 ayda $5,280 eder; bu da yılda $63,360’tır. Birlikte sütunun başındaki $125,460 brüt potansiyel geliri oluştururlar ve bu rakam, on yedi birimin her birinin on iki ayın tamamında, kirasını tam ve zamanında ödeyen bir kiracı tarafından kullanıldığını varsayar.
Dört satırın her birinin muhasebe adının altında sade bir adı vardır. Brüt potansiyel gelir kusursuz yıldır. Efektif brüt gelir gerçekçi yıldır. Net işletme geliri taşınmazın kazandırdığıdır. Vergi öncesi nakit akışı yatırımcının kazandığıdır. İlkini hiç kimse tahsil etmez.
Aritmetiği kendiniz kontrol edin, çünkü sınavda tam olarak bunu yapmanız istenecek. $125,460 brüt potansiyel gelirden $3,764 boşluk ve tahsilat kaybı çıkınca $121,696 kalır. $2,400 çamaşırhane gelirini ekleyin; efektif brüt gelir $124,096’dır. $73,406 işletme giderini çıkarın; net işletme geliri $50,690’dır. $31,934 yıllık borç servisini çıkarın; vergi öncesi nakit akışı $18,756’dır.
İpoteğin nereye girdiğine dikkat edin. Bir kez, en altta ve net işletme gelirinden sonra girer. Net işletme geliri taşınmazın rakamıdır. Vergi öncesi nakit akışı alıcının rakamıdır. Aralarında, binaya değil alıcıya ait olan kredi durur.
Tamamen nakitle satın alındığında hiç borç servisi yoktur ve nakit akışı basitçe net işletme gelirine eşittir. Bunu aklınızda tutmaya değer, çünkü borç servisi satırının gerçekte ne yaptığını gösterir. Borç servisi, başkasının parasını kullanmanın bedelidir ve tam da bu nedenle taşınmazın kendi kazancının altında yer alır.
Sütunu kredi kapalıyken bir kez daha işletin ve neyin hareket ettiğini izleyin. Aynı $500,000 fiyattan nakit alan bir alıcı aynı $125,460 brüt potansiyel geliri toplar, aynı $3,764 boşluk kaybına katlanır, aynı $73,406 işletme giderini öder ve aynı $50,690 net işletme gelirine ulaşır. Sonra sütun durur. Onun nakit akışı $50,690’dır; finansmanla alan alıcının $18,756’sının neredeyse üç katı. Buna karşılık bunu elde etmek için yaklaşık $110,000 yerine $500,000 bağlamıştır. Alıcıların hiçbiri binayı değiştirmedi. Binanın ne kadarını kendi paralarıyla ödediklerini değiştirdiler.
Şimdi bir alışkanlık edinin; kariyerinizin geri kalanında size hizmet edecektir. Biri size bir yatırım taşınmazı için bir gelir rakamı söylediğinde, bu sütunun hangi satırından geldiğini sorun. Bu büyüklükteki bir binada brüt, efektif, net ve nakit akışı arasında on binlerce dolar fark vardır. Yanlış olanla gerekçelendirilmiş bir satış fiyatı, odanın öbür ucundan görebileceğiniz bir tutar kadar yanlıştır.
Pozitif nakit akışı, yatırımdan giren paranın çıkandan fazla olduğu anlamına gelir. Negatif nakit akışı bunun tersidir ve o alt satırdaki negatif bir rakam, her pro formada bir uyarıdır. Her zaman işlemi öldürmez. Değer artışı için satın alan bir yatırımcı bunu bilerek kabul edebilir. Bilerek olmalıdır.
NOT: Bu sütunun her satırı, size dört rakamdan üçü verilip dördüncüsü sorularak sınanır. Rakamları değil, işlem sırasını öğrenin. Diğer gelir girmeden önce boşluk çıkar. Borç servisinden önce işletme giderleri çıkar. Borç servisi en son çıkar.
Dört satır, bu sırayla, her seferinde
UNUTMAYIN: Rakamları elinizle kapatın ve modelin dört satırını yukarıdan aşağıya söyleyin; her iki satır arasında neyin çıktığını ve neyin girdiğini belirtin. Hangi satır taşınmazın, hangi satır alıcının?
Modelin İçi: Takdir Gerektiren Kararlar
Pro formanın her satırı savunmanız gereken bir tahmindir
Nakit akışı modeli baştan sona aritmetik gibi görünür. Net işletme gelirinin üzerindeki her satır birinin verdiği bir takdir kararıdır ve aritmetik yalnızca kararların söylediğini uygular. Kira satırını yüzde beş yukarı itin; binanın değeri on binlerce dolar oynar. Bu ekran kararlarla ilgilidir.
Brüt potansiyel gelir (gross potential income), herhangi bir gider ödenmeden ya da kayıp hesaba katılmadan önce bir yatırımdan veya işletmeden elde edilen, nakdi ve nakdi olmayan toplam gelirdir. Buna brüt hasılat (gross revenue) da denir. Pro formada brüt potansiyel gelir, gelecek yıl için yansıtılan kira listesidir ve ilk karar hangi kira listesinin yansıtılacağıdır.
SÖZLEŞME KİRASI VE EKONOMİK KİRA
Malikin işletme beyanındaki brüt gelir satırı mevcut kira listesini yansıtır. Bu sözleşme kirasıdır (contract rent): kira sözleşmelerinin gerçekte söylediği, kiracıların gerçekte ödediği.
Potansiyel bir alıcı daha çok, piyasa kirası (market rent) da denen ekonomik kirayla (economic rent) ilgilenir. Ekonomik kira, kiralar uygun piyasa düzeylerine göre ayarlansaydı talep edilebilecek kiradır. Piyasa kirası sözleşme kirasından farklı olduğunda pro formada bir düzeltme yapılabilir.
Bu düzeltmeyi tek bir koşul belirler ve özensiz pro formaların yanlış gittiği yer burasıdır. Kiracıların uzun vadeli kira sözleşmeleri varsa pro forma mevcut kira listesini yansıtmalıdır. Ev sahibi kirayı artırabilecek durumda değilse brüt potansiyel geliri yansıtmak için piyasa kirası kullanılmamalıdır. Bir kira sözleşmesini yeniden açamayan ev sahibi piyasa kirasını tahsil edemez ve onu bu kirayı tahsil ediyor gösteren bir pro forma, hiç gelmeyecek bir geliri göstermektedir.
Ters yöndeki hata daha sessizdir ve satıcıya para kaybettirir. Bir mülk sahibi, doluluğu kabul edilebilir bir düzeyde tutarken piyasaya uygun kiralar almak zorundadır. Doluluk sürekli olarak yüzde doksan beşte seyrediyorsa kira çok düşük olabilir. Hiç boş birimi olmayan bir bina mutlaka iyi yönetilen bir bina değildir. Ucuz bir bina olabilir.
Varsayımsal örnek. On yedi birim; hepsinin, sona ermesine on dört ay kalmış, ortalama $565’lik kira sözleşmeleri var. Piyasa $620 diyor. On yedi birimdeki fark, sözleşmeler yenilenene kadar alıcının dokunamayacağı yılda $11,220 gelirdir. $565’i yansıtın. Sonra yatırımcıya $620’a geçişin ikinci yılda ne değer taşıyacağını söyleyin ve bunun ikinci yıl parası olduğunu açıkça belirtin. Dürüst versiyon budur ve ilk ekspertizden sağ çıkan versiyon da budur.
BOŞLUK VE TAHSİLAT KAYIPLARI
Brüt potansiyel gelir, binadaki her alanın boş dönem olmaksızın yıl boyunca kirada olduğunu varsayar. Ayrıca herkesin yalnızca kira ödemekle kalmayıp zamanında ödediğini de varsayar. Bu koşullar ulaşılabilir değildir. Her ev sahibi yıl içinde bir süre boşluk yaşar ve zaman zaman bazı kiracılar ödeme yapmaz.
Nakit akışı modeli bunun için boşluk ve tahsilat kayıpları karşılığı (allowance for vacancy and collection losses) ayırır. Hiçbir taşınmazın her zaman yüzde yüz dolu olması beklenmediğinden, küçük de olsa burada bir miktar boşluk kaybı gösterilmesi genel kabul görmüş bir muhasebe uygulamasıdır. Karşılık, koşullara ve algılanan riske göre artırılabilir ya da azaltılabilir.
Rakamı üç kaynak besler. Mevcut işletme beyanlarındaki geçmiş veriler. Bölgedeki mevcut piyasa koşullarına (örneğin işsizlik) dayanan projeksiyonlar. Ve emsal taşınmazlardaki boşluk kayıplarının piyasa analizi.
Boşluk kaybı net işletme gelirinde o kadar önemli bir yer tutar ki temkinli bir yatırımcı pro forma hazırlarken ihtiyatlı tarafta kalır. Duyarlılığı bir kez hesaplayın, nedenini göreceksiniz. 100 Main Street pro formasında karşılık yüzde üçtür, yani $3,764. Bunu yüzde altıya çıkarın; $7,528 olur, yani net işletme gelirinden doğrudan $3,764 daha çıkar. Yüzde sekizlik bir kapitalizasyon oranında bu tek değişiklik binanın desteklenebilir değerini $47,050 oynatır.
Boşluk satırındaki bir sıfır, bir pro formadaki en göze batan şeydir. Bir kredi verene, bir ekspertiz uzmanına ve deneyimli her yatırımcıya, sayfayı hazırlayanın ya uygulamayı bilmediğini ya da bir şey sattığını söyler.
ÇEŞİTLİ GELİR
Bazı taşınmazlar sahiplerine kira dışında gelir sağlar. Bir apartman kompleksinin jetonlu çamaşırhanesinden toplanan bozukluklar. Bir ofis binasının dinlenme odasındaki otomatlar. Otopark geliri, depo ücretleri, çatı antenleri. Kira ve kirayla ilgili kalemler dışında kazanılan her para kalem kalem gösterilmeli ve çeşitli gelir (miscellaneous income) olarak eklenmelidir.
İstisnayı dikkatle okuyun. Kiracıların vergiler veya kamu hizmetleri için yaptığı geri ödemeler kirayla ilgili kalemlerdir. Çeşitli gelir değildir. Vergi faturasının bir payını ödeyen kiracı başka bir ad altında kira ödemektedir ve bu parayı çeşitli gelir satırına koymak, pro formanın üst kısmını zaten hesaba katılmış bir gelirle şişirir.
YENİLEME REZERVİ
Yenileme rezervi (reserve for replacements), bir mülk sahibinin sermaye iyileştirme projelerini finanse etmek ya da olağanüstü onarımları ödemek gerekeceğini öngörerek düzenli olarak ayırdığı paradır. Çatılar, kazanlar, otoparklar, asansörler. Her yıl bozulmayan ama bozulduğu yıl mahvedici olan şeyler.
Satın almak üzere bir taşınmazı değerlendiren yatırımcı, pro formada rezervi bir gider kategorisi olarak ihmal etmemelidir. Amortisman işletme beyanı için neyse, yenileme rezervi de pro forma için odur. Malik amortismanı gerçekte kimseye ödemez; dolayısıyla amortisman rakamı ile bir yatırımcının ayırması gereken tutar arasında mutlak bir bağlantı yoktur. Yine de amortisman rakamı, bir yatırım taşınmazını değerlendirirken pro formada kullanılacak makul bir rakam sağlar.
Onu dahil etmeye karşı ileri sürülen gerekçe hep aynıdır ve hep yanlıştır. Bu yıl kimse o çeki yazmayacak. Doğru. Çatının yine de sınırlı sayıda kışı kalmıştır ve rezervi sayfadan çıkaran alıcı, çatının gittiği yıl parayı bulmak zorunda kalan alıcıdır.
SABİT GİDERLER VE DEĞİŞKEN GİDERLER
Gelir getiren bir taşınmaza sahip olmak ve onu yönetmek para gerektirir; giderler genel olarak iki sınıfa ayrılır.
Sabit giderler (fixed expenses) düzenli olarak ortaya çıkar ve düzenli ödeme tutarlarına sahiptir. Emlak vergileri ve sigorta. Peyzaj ve diğer hizmet sözleşmeleri. Genellikle doluluk düzeyindeki değişikliklere göre farklılaşmazlar ve taşınmaz boş da olsa tamamen kirada da olsa ortaya çıkarlar. Boş bir bina da vergi faturası alır.
Değişken giderler (variable expenses), taşınmazın gelir akışını sürdürmek ve kiracılara hizmet sağlamak için gereklidir. Bakım, onarımlar, reklam, kamu hizmetleri, havuz denetimleri, belediye işyeri ruhsatları. Değişken giderler kiracılara bağlı olma eğilimindedir. Düzenli olarak ortaya çıkarlar ama doluluk düzeyine ve tutara göre değişebilirler ve genellikle taşınmazın türüne, büyüklüğüne, yaşına ve durumuna bağlıdırlar.
Bir giderin hangi sınıfa girdiğinin testi tek bir sorudur. Birimler boşaldığında fatura küçülüyor mu? Boş birimlerin ısınma yakıtı, evet. Reklamı yapılacak bir şey yokken reklam, evet. Emlak vergisi faturası, hayır. Sigorta primi, hayır. Vergiler ve sigorta klasik sabit giderlerdir ve sınav sorularında yer değiştirilenler onlardır.
EFEKTİF BRÜT GELİR
Efektif brüt gelir (effective gross income), malikin tahsil etmeyi öngördüğü tahmini kira geliridir ve taşınmaza sahip olmanın giderlerini ödemek için kullanılabilecek olan tutardır. Brüt potansiyel gelirden boşluk ve tahsilat kayıpları karşılığı çıkarılıp çeşitli gelir eklenerek hesaplanır.
EGI = GPI − Boşluk + Çeşitli Gelir
Efektif brüt gelirden işletme giderlerini çıkarın; kalan net işletme geliridir (net operating income): yıllık işletme maliyetleri ödendikten sonra bir taşınmazdan kalan yıllık gelir. Taşınmazın, bir yatırımcının onu edinmek için sağlayabileceği finansmandan bağımsız bir değeri olduğundan, net işletme geliri taşınmazın finansmanıyla ilgili hiçbir gideri hesaba katmaz. İpotek ödemesi yok. Kredi faizi yok. O satırda değil.
Finansmanı o satırın dışında tutmanın bir nedeni daha var. Net işletme geliri ipoteği içerseydi, aynı gün aynı binaya bakan iki alıcı, kendilerine farklı krediler teklif edileceği için iki farklı net işletme geliri hesaplardı. O zaman rakam taşınmazı değil alıcıyı tanımlar ve bir binayı diğeriyle karşılaştırmak için işe yaramaz olurdu. Net işletme gelirini bir ölçüt yapan, finansmanın dışarıda tutulmasıdır.
Net işletme geliri, bir yatırımın gerçek değerinin ilk göstergelerinden biri ve gelir getiren taşınmazların değerlemesinde en önemli bileşendir. Bir yatırım taşınmazının faaliyetlerinden bir gelir akışı üretme kabiliyetini ölçer. Yatırımcı net işletme gelirini belirledikten sonra, ne kadar ödemeye razı olacağına karar vermek için onu kullanabilir. Bir sonraki ders tam olarak bunu yapar.
DİKKAT: Bu ekrandaki her karar net işletme gelirini hareket ettirir ve net işletme geliri binanın değerini hareket ettirir. İyimser kira, zayıf bir boşluk karşılığı, eksik bir rezerv ve unutulmuş bir yönetim ücreti, her biri taşınmazı olduğundan iyi gösterir. Dördünü aynı sayfaya koyun; pro forma antetli kâğıda yazılmış bir kurgu olur.
NOT: Burada iki sınav tuzağı var ve ikisi de tek kelimelik. Kiracıların vergiler ve kamu hizmetleri için yaptığı geri ödemeler kirayla ilgilidir, bu yüzden çeşitli gelir değildir. Emlak vergileri ve sigorta değişken değil sabittir, çünkü bina dolu olsa da olmasa da gelirler.
Her satır savunmanız gereken bir tahmin
UNUTMAYIN: Gördüğünüz son kira listesini alın. Kira sözleşme kirası mıydı yoksa ekonomik kira mı ve ev sahibi onu bu yıl gerçekten artırabilir miydi? Artıramıyorsa iki rakamdan hangisi pro formaya aittir?
3. ders
Yatırımı Değerlemek
Kapitalizasyon oranları, nakit üzerinden nakit ve rakamların ne ödenmesi gerektiğine dair söyledikleri
IRV Formülü ve Kapitalizasyon Oranları
Gelecekteki gelirin bugünkü değerini tahmin etmek
Yatırımcı taşınmazın ne kazandırdığını bilir. Yatırımcı hangi getiriye ihtiyaç duyduğunu bilir. Bu ikisinden taşınmazın kendisi için ne değer taşıdığını hesaplayabilir. Bu hesaplama kapitalizasyondur (capitalization) ve yatırımcılar gelecekteki gelirin bugünkü değerini tahmin etmek için kapitalizasyon oranı yöntemini kullanır.
Kapitalizasyon oranı (capitalization rate), esasen bir yatırımcının bir gayrimenkul yatırımından kazanmayı bekleyeceği getiri oranıdır. Kimse tarafından garanti edilmez. Garanti edilmediği için yatırımcı daha güvenli yatırımlardan elde edebileceğinden daha büyük bir getiri oranı bekler ve ikisi arasındaki fark, üstlendiği riskin bedelidir.
Hesaplamaya IRV formülü denir ve üç değişkene dayanır. Gelir (Income), Oran (Rate), Değer (Value).
İhtiyacınız olan değişkeni kapatın; kalan, formüldür.
I
R
V
I, Gelirdir (Income): taşınmazın yıllık net işletme geliri. Taşınmazın daha önce ürettiği gelire ya da bir pro formada gösterilen öngörülen gelire dayanabilir. Her değişkeni öngörmek imkânsızdır, ancak taşınmazın geliri piyasada makulse gelir akışının gelecekte de sürmesini beklemek mantıklıdır.
R, Orandır (Rate): kapitalizasyon oranı, yani yatırımcının yatırımdan kazanmayı beklediği getiri miktarı. Hangi getiri oranının kabul edilebilir olduğuna yatırımcılar kendileri karar verir. Bir yatırımcı yüzde on arıyor olabilir. Bir diğeri yüzde sekizle yetinebilir.
V, Değerdir (Value): bir yatırımcının taşınmaz için ödemeye razı olacağı tutar.
Bu son tanımı dikkatle okuyun, çünkü göründüğünden daha dardır. BU yatırımcının talep ettiği getiri göz önüne alındığında BU yatırımcının ödeyeceği tutardır. Piyasa değeri farklı bir kavramdır: bir taşınmazın tipik bir işlemde getirmesi en muhtemel olan teorik fiyat. Kullandığınız oran piyasanın gerçekte kullandığı oran olduğunda ikisi birbirine yakın düşer; bir yatırımcının talep ettiği getiri herkesinkinden saptığı anda ise birbirlerinden ayrılırlar. Piyasanın yüzde sekizden fiyatladığı bir yerde yüzde on dört talep eden bir yatırımcı, kendi çalışma sayfasında o piyasadaki hiçbir satıcının kabul etmeyeceği bir değer üretir.
Üçünden herhangi ikisini bilirseniz üçüncüsünü hesaplayabilirsiniz. Gelir bölü Oran, Değeri verir. Gelir bölü Değer, Oranı verir. Oran çarpı Değer, Geliri verir. Yalnızca bu üç düzen vardır ve sınavdaki her kapitalizasyon sorusu bunlardan biridir.
Üçgen hafıza aracıdır. Gelir en üstte durur. Oran ve Değer altta yan yana durur. Aradığınız değişkeni kapatın; kalan size işlemi gösterir. V’yi kapatırsanız I bölü R kalır, yani bölün. R’yi kapatırsanız I bölü V kalır, yani bölün. I’yı kapatırsanız R ile V yan yana durur, yani çarpın.
Hesap makinesine dokunmadan önce yönü doğru belirleyin. Değer, gelirin orana BÖLÜNMESİDİR. Asla gelir çarpı oran değildir. $50,690 net işletme gelirini yüzde sekizle çarpmak $4,055 verir ve bu, on yedi birimli bir apartman binası için kimsenin ödeyeceği bir fiyat değildir. Cevabınız saçma görünüyorsa üçgeni ters işletmişsinizdir.
AYNI NOI ($50,690), ÜÇ YATIRIMCI, ÜÇ FİYAT
$724,143
7% kapitalizasyon oranıyla
$633,625
8% kapitalizasyon oranıyla
$506,900
10% kapitalizasyon oranıyla
Üçünü de hesaplayın. $50,690 net işletme gelirinin .07’ye bölümü $724,143’tür. .08’e bölümü $633,625’tir. .10’a bölümü $506,900’dür. Tek bina, tek gelir akışı, üç fiyat; değişen tek şey her yatırımcının karşılığında talep ettiği getiriydi.
Oran yükseldikçe ne olduğuna bakın. Değer düştü ve sert düştü. Yüzde yedi isteyen yatırımcı ile yüzde on isteyen yatırımcı arasında, aynı binanın değerinde $217,243 fark var. Kiralar değişmedi. Giderler değişmedi. Talep edilen getiri değişti.
Net işletme geliri aynı düzeydeyken, istenen getiri oranı arttıkça değer azalır. Diğer yönden söylersek, taşınmazın fiyatı yükseldikçe kapitalizasyon oranı düşer. Değer ve kapitalizasyon oranı zıt yönlerde hareket eder; buna ters ilişki (inverse relationship) denir. Kapitalizasyon oranları hakkında en çok sınanan fikir budur.
Nedeni ezberlemekten çok hissetmek daha kolaydır. Kapitalizasyon oranı, ödenen her dolar için talep edilen getiridir. Aynı gelirden daha fazla getiri talep ederseniz onu elde etmek için daha az dolar ödemeniz gerekir. Aynı gelir için daha fazla dolar öderseniz, dolar başına aldığınız getiri daha küçük olmak zorundadır.
Acenteler formülü tersinden de işletir ve en çok kullanacağınız versiyon budur. Bir satıcıyla satış fiyatını belirlemek için çalışırken tek bir yatırımcının kişisel hedeflerinden yola çıkmazsınız. Bölgede satılmış emsal taşınmazlara bakarsınız. Satış fiyatının bilindiği ve net işletme gelirinin bulunabildiği durumlarda geliri fiyata bölün; sonuç, o piyasada o tür taşınmaz için makul bir kapitalizasyon oranıdır.
Varsayımsal örnek. Aynı Hudson Valley village’ındaki üç benzer karma kullanımlı bina son bir yıl içinde satıldı. Biri $42,000 net işletme geliri üretti ve $525,000’a satıldı; bu yüzde sekizdir. Biri $61,000 üretti ve $780,000’a satıldı; bu yüzde 7.8’dir. Biri $38,000 üretti ve $487,000’a satıldı; bu da yüzde 7.8’dir. Piyasa size bu tür binaları kabaca yüzde sekizden fiyatladığını söylüyor. Bunu satıcınızın $55,000 net işletme gelirine uygulayın; gösterge değer yaklaşık $687,500’dür.
Türetilen kapitalizasyon oranları ancak arkalarındaki net işletme gelirleri kadar iyidir ve tersine hesaplamadaki tuzak budur. Satış fiyatı somut bir olgudur; tescil edilmiştir. Başkasına ait bir binanın net işletme geliri ise öğrenebildiklerinizden bir araya getirdiğiniz bir rakamdır. Onu gevşek biçimde bir araya getirirseniz türettiğiniz oran da gevşek olur; sonra bu gevşek oranı kendi satıcınızın gelirine uygular ve iki hatanın birbirine eklendiği bir değer üretirsiniz.
Rakamı yüksek sesle söylemeden önce üç şeyle dengeleyin. Taşınmazın konumu. Bölgenin ekonomik durumu. Ve güncel prime faiz oranı (prime interest rate), çünkü paranın maliyeti, yatırımcıların bu dahil her alternatiften talep ettiği getiriyi hareket ettirir.
DİKKAT: Net işletme geliri aynı olan iki taşınmaz aynı değerde değildir. Kapitalizasyon oranı, gelir tablosunun göstermediği tüm riski taşır: mahalle, binanın durumu, kiracıların niteliği, kira sözleşmelerinin süresi. Biri size bir taşınmaza bağlı olmayan bir kapitalizasyon oranı söylediğinde size neredeyse hiçbir şey söylememiş olur.
NOT: Sınav size bir net işletme geliri ve bir oran verip değeri sorar. Bölün. Size bir fiyat ve bir net işletme geliri verip oranı sorar. Bölün. Çarpma gerektiren tek soru, size bir değer ve bir oran verip geliri soran sorudur ve üçü arasında en nadir olanıdır.
Değer = Gelir ÷ Oran. Asla çarpı değil
UNUTMAYIN: $60,000 net işletme geliri alın. Taşınmaz yüzde sekize ihtiyaç duyan bir yatırımcı için ne değerdedir ve yüzde altıya ihtiyaç duyan biri için ne değerdedir? Bu iki yatırımcıdan hangisi teklif yarışını kazanır ve bu neden ikisinin onu ne kadar istediğinden değil de aritmetikten kaynaklanır?
Borç Servisi, Nakit Akışı ve Nakit Getirisi
Kredi verenin aldığı ve nakdinizin gerçekte kazandırdığı
Net işletme geliri size taşınmazın ne kazandırdığını söyler. Yatırımcının elinde ne kalacağını söylemez, çünkü yatırımcı neredeyse hiçbir zaman nakitle satın almaz. Net işletme geliri ile yatırımcının cebi arasında kredi veren durur. Bu ekran nakit akışı modelinin son üç adımını işler ve ardından onları bir yüzdeye dönüştürür.
1 NOI ile başlayın
100 Main Street pro formasından $50,690. Yalnızca işletme faaliyetleri. Bu rakamın hiçbir yerinde finansman maliyeti yoktur ve bu tasarım gereğidir, çünkü taşınmazın, belirli bir alıcının onu nasıl ödemeyi seçtiğinden bağımsız bir değeri vardır.
2 Borç servisini çıkarın
Borç servisi (debt service), uzun vadeli bir borcun cari faizinin ve anaparasının ödenmesi için gereken para miktarıdır. İki bileşeni vardır. Kalan bakiye üzerinden ödenmesi gereken faiz ve bakiyenin amortismanı, yani borçlu olunan anaparanın bir kısmının düzenli olarak geri ödenmesi. Bu satın almada yıllık borç servisi $31,934’tür.
Bu rakam kredinin koşullarından çıkar, başka hiçbir şeyden değil. Yüzde yedi faizle otuz yıl vadeli $400,000’lık bir ipoteğin aylık ödemesi $2,661.21’dir. Bunun on iki katı $31,934.52’dir ve pro formada yer alan rakam $31,934’tür. Üç koşuldan herhangi birini değiştirin; sayfanın tüm alt kısmı hareket eder. Aynı bina, aynı kiralar, farklı kredi, farklı yatırımcı getirisi.
3 Vergi öncesi nakit akışı
$50,690’dan $31,934 çıkınca $18,756 kalır. Bu, vergi öncesi nakit akışıdır (cash flow before taxes): gelir vergileri dikkate alınmadan önce kullanılabilir olan brüt gelir tutarı. Nakit akışı, taşınmazın işletilmesiyle ilgili hem gelir hem gider kalemlerinin bir ölçüsüdür ve bu bölümün modeli burada durur.
Nakitle satın alınsaydı nakit akışı net işletme gelirine eşit olurdu: kredi verene hiçbir şey gitmeden $50,690’ın tamamı. Bu yatırımcı, sahip olmadığı $400,000’ı kullanabilmek için bunun $31,934’ünü verdi. Bunun iyi bir takas olup olmadığı, ilk dersteki kaldıraç sorusunun bir kez daha sorulmasıdır.
4 Yatırılan nakde bölün
Yatırılan nakde karşı elde edilen nakit (cash in on cash out) olarak da adlandırılan nakit üzerinden nakit getirisi (cash-on-cash return), taşınmazın ürettiği gelirin taşınmaza yapılan nakit yatırıma oranıdır. Vergi öncesi nakit akışı belirlendikten sonra, bu rakam taşınmazı satın almak için cepten çıkan maliyete bölünerek bulunur.
Vergi Öncesi Nakit Akışı ÷ Satın Alma Maliyetleri = Nakit Üzerinden Nakit Getirisi
New York State salesperson müfredatı buna öz varlık temettü oranı (equity dividend rate) adını verir ve nakit üzerinden nakit getirisini aynı ölçüm olarak gösterir. İki ad da aynı şeyi tanımlar: yatırımcının gerçekten kendi cebinden çıkardığı paranın ilk yılda ne kazandırdığını.
18.76%
nakit üzerinden nakit getirisi
$18,756 nakit akışı ÷ $100,000 peşinat
17.1%
daha gerçekçi rakam
$18,756 ÷ $109,800: peşinat artı $9,800 kapanış masrafı
İki rakamı da hesaplayın. Yatırımcı $18,756 vergi öncesi nakit akışı öngörüyor. $100,000 peşinat yapmayı ve $400,000 ipotek almayı bekliyor. $18,756’yı $100,000’a bölün; nakit üzerinden nakit getirisi yüzde 18.76’dır.
Sonra paranın geri kalanını sayın. İlk yılın nakit üzerinden nakit getirisini hesaplarken birçok yatırımcı yalnızca peşinatı değil, taşınmazın satın alınmasıyla ilgili tüm maliyetleri de dahil eder: ekspertiz ücretleri, avukatlık ücretleri, tapu sigortası, tescil harçları ve finansman ücretleri gibi tekrarlanmayan kapanış masrafları. Bu yatırımcı bunları $9,800 olarak tahmin ediyor; bu da taşınmazı satın almak için cepten çıkan toplam maliyeti $109,800 yapıyor. $18,756’yı $109,800’a bölün; getiri yüzde 17.1’dir.
İki rakam da doğru aritmetiktir. Yalnızca biri ilk yılın gerçek resmidir. İkincisi yatırımcının elinden çıkan her doları sayar ve nakit üzerinden nakit getirisi tam da bunu ölçmek için icat edilmiştir. İlk rakamı neyi dışarıda bıraktığını söylemeden bir müşteriye aktarırsanız, işlemi bir buçuk puandan fazla olduğundan iyi göstermiş olursunuz.
Nakit üzerinden nakit getirisini ve kapitalizasyon oranını zihninizde ayrı tutun. Kapitalizasyon oranı net işletme gelirini taşınmazın değerinin tamamına böler ve finansmanı tamamen göz ardı eder. Nakit üzerinden nakit getirisi ise borç sonrası nakit akışını yatırımcının kendi parasına böler ve bu nedenle binayla olduğu kadar finansmanla da ilgilidir. Aynı taşınmaz, iki yüzde, iki farklı soru. 100 Main Street’te $500,000 satın alma fiyatında kapitalizasyon oranı yüzde 10.1, nakit üzerinden nakit getirisi yüzde 17.1’dir ve iki rakam da yanlış değildir.
İkisi arasındaki bu fark, kaldıracın bir yüzdede kendini göstermesidir. Taşınmaz tam fiyatı üzerinden yaklaşık yüzde on kazandırır. Borç alınan $400,000 kazandırdığından daha az maliyetlidir. Aradaki fazlalık yatırımcının $109,800’ının üzerine biner ve kendi parası üzerindeki getiriyi on yediye çıkarır. Krediyi kapatın; iki rakam da aynı ona çöker.
Varsayımsal örnek. İki yatırımcı aynı sokakta, her biri $50,690 net işletme geliri üreten özdeş binaları $500,000’a satın alıyor. Biri yüzde yirmi peşinat verip kalanını finanse ediyor. Diğeri nakit ödüyor. Finansmanla alan alıcının nakit üzerinden nakit getirisi yaklaşık yüzde on yedidir. Nakit alıcınınki, $50,690 bölü $500,000 artı masraflar, yani yüzde onun biraz altıdır. Nakit alıcının borç servisi, temerrüt riski ve kredi vereni yoktur. Finansmanla alan alıcının daha yüksek bir getirisi ve $400,000’lık finansal riski vardır. İkisi de yanlış yapmıyor.
Pozitif nakit akışı, yatırımdan giren paranın çıkandan fazla olduğu anlamına gelir. Negatif nakit akışı bunun tersidir. Bir pro formada negatif bir alt satır, yatırımcının binaya sahip olmak için her ay para ödediği anlamına gelir ve bu, tekliften sonra değil önce yapılacak bir konuşmaya aittir.
Nakit üzerinden nakit getirisinin, müşterinin kendisinin fark etmesini beklemek yerine sizin söylemeniz gereken bir kör noktası da vardır. Bir yılı ölçer ve yalnızca nakdi ölçer. Kiracıların o yıl yatırımcı adına ödediği $4,063 anapara hakkında, değer artışı hakkında ve vergi sığınağı hakkında hiçbir şey söylemez. Bunlar yatırımcının aradığı dört şeyden üçüdür ve hiçbiri yüzdede görünmez. Nakit üzerinden nakit getirisi iyi bir ilk yıl ölçütüdür. Getirinin tamamı değildir.
Vergi öncesi nakit akışı dünyadaki son satır değildir. Taşınmazın vergilendirilebilir geliri üzerinden ödenecek gelir vergisini çıkarın; kalan vergi sonrası nakit akışıdır (after-tax cash flow). Bu bölüm vergi öncesi satırda durur ve vergilendirilebilir geliri bir sonraki ekranda ayrıca hesaplar, çünkü vergi binaya değil malikin kendi durumuna bağlıdır.
DİKKAT: Nakit üzerinden nakit getirisi, satın alma fiyatına değil, her zaman yatırımcının koyduğu nakde bölünür. $18,756’yı $500,000’ın tamamına bölmek yüzde 3.75 verir ve sağlıklı bir işlemi başarısız gibi gösterir. Bu hesaplamanın bozulmasının en yaygın yolu budur ve müşterinize iyi bir taşınmazı kaybettiren yönde bozulur.
NOT: Soruyu, paydanın hangi para yığını olduğuna bakarak okuyun. Yalnızca peşinat bir cevap verir. Peşinat artı kapanış masrafları biraz daha düşük ve daha gerçekçi bir cevap verir. Satın alma fiyatı ise düpedüz yanlış bir cevap verir.
Koyduğunuz nakde bölün
UNUTMAYIN: Aklınıza getirebildiğiniz son finansmanlı işlemde, kapanışta alıcının elinden gerçekte ne kadar para çıktı, her doları dahil? Bu toplam paydadır ve daha küçük bir payda üzerinden söylenen her getiri, alıcının elde ettiğinden daha iyi bir işlemden söz etmektedir.
Vergilendirilebilir Gelir, Amortisman ve Kredi Faizi
Nakit akışının arkasında çalışan vergi sığınağı
Her yatırım taşınmazının iki defteri vardır ve ikisi de meşrudur. Biri nakdi izler: ne girdi, ne çıktı, ne kaldı. Diğeri vergilendirilebilir geliri izler: devletin kâr olarak saydığı şeyi. Bunlar aynı rakam değildir ve aradaki mesafe, gayrimenkul sahibi olmanın vergi avantajlarının bulunduğu yerdir.
Vergilendirilebilir gelir (taxable income), bir yatırımcının üzerinden vergi ödemesi gereken gelir tutarıdır. Mülk sahibi bunu bulmak için her meşru gider kalemini alt satırdan düşer ve yatırım taşınmazı için buna ipotek faizi ile amortisman da dahildir.
Amortisman = maliyet geri kazanımı
Amortisman (depreciation), bir taşınmazın yararlı olmasının beklendiği süre boyunca uğradığı değer kaybı olarak düşünülebilir. Yatırım taşınmazı için amortisman yalnızca vergi amaçlarıyla belirlenebilir. Taşınmazın gerçek değerinin doğru bir yansıması değildir ve cepten çıkan bir gider değildir. Internal Revenue Service (IRS, ABD Gelir İdaresi), binaların gerçekten yıprandığı ekonomik olgusunu yansıtan bir muhasebe indirimine izin verir. Bu tür amortismana maliyet geri kazanımı (cost recovery) da denir.
“Cepten çıkan bir gider değildir” ifadesini aklınızda tutun. Kimse amortisman çeki yazmaz. Hiç para hareket etmez. İndirim yine de işletme beyanında bir gider kalemi olarak ele alınır ve diğer her kalem gibi brüt hasılattan düşüldüğü için vergi öncesi kazanç amortisman tutarı kadar azalır. Hiçbir maliyeti olmayan ve vergi faturasını düşüren bir indirim, beyandaki en değerli satırdır.
FEDERAL VERGİ KANUNUYLA BELİRLENEN IRS GERİ KAZANIM SÜRELERİ
27½ yıl: konut
39 yıl: ticari
Yatırım taşınmazları için geri kazanım sürelerini federal gelir vergisi kanunları belirler. Konut amaçlı yatırım taşınmazı 27½ yılda geri kazanılır. Ticari taşınmaz 39 yılda geri kazanılır. Bu iki rakamı bu eşleşmeyle ezberlemeye değer, çünkü sınavdaki her amortisman sorusu doğru olanı seçmeye dayanır.
Internal Revenue Service’in gözünde konut amaçlı bir yatırım taşınmazı konut dışı bir yatırımdan daha hızlı amorti edilir ve daha kısa bir geri kazanım süresi dolayısıyla daha büyük bir yıllık indirim üretir. Aynı $400,000’lık bina 27½ yılda geri kazanıldığında her yıl 39 yıla göre daha büyük bir indirim sağlar.
YILLIK İNDİRİM
İyileştirme Değeri ÷ Geri Kazanım Süresi = Yıllık Amortisman
İlk terimi yeniden okuyun. İyileştirme değeri. Yıllık amortisman, iyileştirmenin değerinin (iyileştirmenin üzerinde durduğu arazinin değerinin değil) belirlenmiş geri kazanım süresine bölünmesiyle hesaplanır. Arazi yıpranmaz ve arazi asla amortismana tabi tutulmaz.
$400,000 bina ÷ 27.5 yıl = yılda $14,546. Yalnızca iyileştirme amorti edilir; altındaki $100,000’lık arazi asla. Birçok yatırımcı yasal olarak mümkün olduğu kadar fazla değeri binalara tahsis eder.
Yanlış versiyonları bir kez hesaplayın ki onları tanıyın. $500,000’ın tamamını 27.5 yılda amorti etmek $18,182 verir ve araziyi amorti eder; buna izin verilmez. $400,000’lık binayı 39 yılda amorti etmek $10,256 verir ve konut amaçlı bir taşınmaza ticari süreyi uygular. $500,000’ın tamamını 39 yılda amorti etmek $12,821 verir ve iki hatayı birden yapar. Bu taşınmazdaki doğru rakam, $400,000’lık iyileştirmenin 27½ yılda amorti edilmesidir.
Arazi ile bina arasındaki dağılım, arkasında gerçek para olan gerçek bir karardır ve birçok yatırımcının kanunun izin verdiği kadar fazla değeri binaya tahsis etmesinin nedeni budur. Değeri araziye kaydırın, yıllık indirim küçülür. Aynı $500,000’lık taşınmazı alın ve arazinin $100,000’dan fazla, diyelim $150,000 değerinde olduğunu varsayın. Amortismana tabi iyileştirme $350,000’a düşer ve $350,000’ın 27.5 yıla bölümü yılda $14,546 yerine $12,727’dir. Binayla ilgili hiçbir şey değişmedi. Yatırımcı ona sahip olduğu sürece indirim yılda $1,819 düştü.
YALNIZCA FAİZ İNDİRİLİR
Bir mülk sahibi işletme beyanı hazırlarken normalde ipotek faizi ödemesini bir gider kalemi olarak dahil eder. Faiz indirilebilir. Ödemenin anapara kısmı indirilemez, çünkü anaparayı ödemek bir maliyet değildir. Bu, yatırımcının kendi binasının bir parçasını kredi verenden geri satın almasıdır.
Yüzde yedi faizli $400,000’lık ipotekte ilk yıl: malik toplam $31,934 borç servisi ödedi. Bu tutarın $27,871’i faiz, $4,063’ü anaparadır. İşletme beyanına yalnızca faiz kısmını dahil edin (bu daha doğru bir stratejidir); vergilendirilebilir geliri belirlemek için başka bir hesaplama gerekmez.
Malik ipotek ödemesinin tamamını gider kalemi olarak dahil ettiyse, vergilendirilebilir geliri belirlemek için ödemelerin anapara kısmını alt satıra geri eklemek gerekir, çünkü borç servisinin o kısmı vergiye tabidir. $31,934’ün tamamını gider yazarsanız $4,063’ü geri eklemeniz gerekir. Yalnızca $27,871’i gider yazarsanız geri eklenecek bir şey yoktur.
Amortisman gibi, ipotek üzerinden ödenen faizin düşülmesi de malikin vergilerinin hesaplandığı kazancı azaltır ve böylece vergi yükünü düşürür.
Faiz ile anapara arasındaki ayrımı bilmenin ikinci bir nedeni daha var ve bunun vergilerle hiçbir ilgisi yok. Birinci yılda ödenen $4,063 anapara öz varlık birikimidir; yatırımcının aradığı dört şeyden biri. İpoteği kiracılar ödedi ve ödediklerinin $4,063’ü yatırımcının binadaki mülkiyetine dönüştü. Hiçbir zaman nakit olarak görünmez ve hiçbir zaman gelir olarak görünmez. Taşınmaz satıldığında görünür.
Bu ayrımın kredi süresi boyunca nasıl değiştiğini izleyin. İlk ödemelerin neredeyse tamamı faizdir; bu yüzden indirim büyük, öz varlık birikimi küçüktür. Sonraki ödemeler çoğunlukla anaparadır; bu yüzden indirim küçülür, öz varlık büyür. Ödeme baştan sona ayda $2,661.21 olarak kalır. Değişen, hangi sütuna düştüğüdür ve her iki sütun da yatırımcı için farklı nedenlerle önemlidir.
VERGİ SIĞINAĞI
Vergi sığınağı (tax shelter), vergilendirilebilir geliri ve dolayısıyla devlete ödenen vergi miktarını azaltmak için kullanılan herhangi bir yöntemdir. Taşınmaz yatırımı, indirimler (giderler, emlak vergileri, ipotek faizi ve amortisman) nakit akışını aştığında sahiplerine belirli gelir vergisi avantajları sağlar. Bu fazlalık fiilen malikin diğer gelirlerini vergiden koruyabilir.
Bunu 100 Main Street üzerinde izleyin. Taşınmaz yatırımcının harcayabileceği $18,756 nakit üretir. Şimdi $50,690 net işletme gelirini alın, $27,871 ipotek faizini ve $14,546 amortismanı çıkarın; taşınmazdan elde edilen vergilendirilebilir gelir $8,273’tür. Yatırımcının elinde $18,756 var ve $8,273 kazanmış gibi vergilendiriliyor. $10,483’lük fark sığınaktır: kendisine hiçbir maliyeti olmayan $14,546’lık amortisman indirimi, eksi ödediği ama indiremediği $4,063 anapara.
Verginin üzerinden hesaplandığı rakam bu $8,273’tür. Malikin kendi vergi oranını vergilendirilebilir gelire uygulayın; sonuç, taşınmazın o yıl doğurduğu gelir vergisidir. Bu vergiyi $18,756 vergi öncesi nakit akışından çıkarın; kalan, vergi sonrası nakit akışıdır: tüm modelin son satırı ve gerçekten yatırımcının harcayabileceği tek satır. Bu kurs onu hesaplamaz, çünkü oran tamamen binaya değil malikin kendi beyannamesine bağlıdır ve bu oranı sağlayan bir lisans sahibi muhasebecilik yapıyor demektir.
İki merdiveni zihninizde ayrı tutun, çünkü yan yana ilerlerler ve farklı rakamlar kullanırlar. Nakit merdiveni brüt potansiyel gelir, efektif brüt gelir, net işletme geliri, vergi öncesi nakit akışı, vergi sonrası nakit akışı şeklinde ilerler. Vergi merdiveni net işletme gelirinden başlar, ipotek faizini ve amortismanı çıkarır ve vergilendirilebilir gelire ulaşır. Nakit merdiveni ipotek ödemesinin tamamını çıkarır. Vergi merdiveni yalnızca onun faiz kısmını çıkarır ve hiç kimseye bir dolar bile mal olmamış bir amortisman indirimi ekler. İki alt satırın tutmamasının nedeni tam olarak budur.
Rakamları biraz daha zorlayın; sığınak binanın dışına uzanır. Daha büyük bir kredi daha fazla faiz demektir. Daha büyük bir bina daha fazla amortisman demektir. İndirimler taşınmazın gelirini aştığında, yarattıkları zarar malikin tamamen başka bir yerde kazandığı gelir üzerindeki vergiyi azaltabilir. “Diğer gelirleri korumak” ifadesinin anlamı budur ve bu, yatırımcının aradığı dört şeyden biridir.
DİKKAT: Federal vergi kanunu bu bölümde haber vermeden değişen tek alandır ve bir malikin korunan zararın ne kadarını diğer gelirlerine karşı fiilen kullanabileceğine ilişkin kurallar ayrıntılı, kişiye özgü ve bir lisans sahibinin yetki alanı dışındadır. Mekanizmayı öğretin. Geri kazanım sürelerini söyleyin. Sonra yatırımcıyı bunlardan herhangi birine güvenmeden önce bir muhasebeciye yönlendirin ve bunu yazılı hâle getirin.
NOT: Amortisman sorularının neredeyse tamamını üç olgu taşır. Yalnızca iyileştirme amorti edilir, arazi asla. Konut amaçlı yatırım taşınmazı 27½ yıl, ticari taşınmaz 39 yıldır. Ve amortisman, nakit akışını bir dolar bile azaltmadan vergilendirilebilir geliri azaltan kâğıt üzerinde bir indirimdir.
Yalnızca bina. Konut 27½, ticari 39
UNUTMAYIN: Arazinin $150,000 değerinde olduğu $600,000’lık bir yatırım taşınmazında, bina konut amaçlıysa yıllık amortisman nedir, ticariyse nedir? Devam etmeden önce iki rakamı da söyleyin.
Oturum Özeti
19. ve 20. Bölümlerin size kazandırdıkları
Bu oturum bir binayı rakamlara ayırdı ve rakamları yeniden bir fiyata dönüştürdü. Özeti bir kontrol listesi gibi kullanın. Kendi cümlelerinizle söyleyemediğiniz her şey, geri dönmeniz gereken ekrandır.
Neden gayrimenkul
Sermayenin korunması önce gelir. Yatırımın GERİ DÖNÜŞÜ (return OF the investment), yatırılan paranın geri geleceğinin güvencesidir; genellikle taşınmaz satıldığında gerçekleşir ve bir yatırımın tüm mülkiyet dönemi boyunca analiz edilmesinin nedeni budur. Yatırımın GETİRİSİ (return ON the investment), sermayenin taşınmaza bağlı kaldığı süre boyunca kazandırdığıdır. Bugünkü toplu bir tutar karşılığında yatırımcı sürekli bir gelir akışı, bir vergi sığınağı, kaldıraç ve değer artışıyla oluşan öz varlık ve taşınmaz satıldığında bir getiri bekler. Gayrimenkul bu sermaye için benzer riskteki diğer her yatırımla rekabet eder.
Risk
Risk, gerçek getiri oranının yatırım yapıldığında beklenen getiriden farklı olma olasılığının derecesidir. Beklenen kâr riskle doğrudan ilişkilidir: düşük riskli yatırımların düşük kâr, yüksek riskli yatırımların yüksek kâr üretmesi beklenir. Adı konmuş üç kaynak şunlardır: alan talebinden ve arzından kaynaklanan alan piyasası riski; faiz oranlarından, sermayenin bulunabilirliğinden ve alternatiflerin getirilerinden kaynaklanan sermaye piyasası riski; ve borç kullanımının yarattığı finansal risk. Çevresel risk, mevzuat riski ve yönetim riski listeyi tamamlar.
Likidite ve kaldıraç
Likidite, bir varlığı anapara kaybı olmadan hızla nakde çevirmektir. Pazarlanabilirlik, onu herhangi bir fiyattan hızla çevirmektir. Gayrimenkulün satılması uzun süreler alabilir ve tam değeri genellikle bir miktar kayıp olmadan nakde çevrilemez; bu da onu en az likit yatırımlardan biri yapar. Kaldıraç, borç alınan fonların yatırım getirileri üzerindeki etkisidir. Borç alınan fonlar maliyetlerinden fazla kazandırdığında pozitif, daha az kazandırdığında negatiftir ve finansal riskin derecesi borç miktarıyla birlikte yükselir.
Nakit akışı modeli
Brüt potansiyel gelirden boşluk ve tahsilat kaybı çıkarılıp çeşitli gelir eklendiğinde efektif brüt gelir bulunur. Efektif brüt gelirden işletme giderleri çıkarıldığında net işletme geliri bulunur. Net işletme gelirinden yıllık borç servisi çıkarıldığında vergi öncesi nakit akışı bulunur. Mevcut malikin işletme beyanını, yıllık mülk işletme verileri (APOD) de denen yatırımcının pro formasına dönüştüren şey modeldir. Yatırımcının kendi kalemlerini ekleyin, malikin rakamlarını piyasaya göre düzeltin, yalnızca malike ait olanları çıkarın: maaş, kişisel sigorta, seyahat, araç giderleri, borç servisi ve amortisman.
Takdir gerektiren kararlar
Sözleşme kirası, kira sözleşmelerinin söylediğidir; ekonomik kira ya da piyasa kirası, alanın getirebileceği kiradır. Uzun vadeli kira sözleşmeleri ev sahibinin kirayı artırmasını engelliyorsa mevcut listeyi yansıtın. Bina dolu olsa bile bir miktar boşluk ve tahsilat kaybı karşılığı gösterin, çünkü bu genel kabul görmüş bir uygulamadır ve net işletme gelirini belirler. Çeşitli gelir olarak yalnızca gerçek kira dışı geliri kaydedin; kiracıların vergiler veya kamu hizmetleri için yaptığı geri ödemeleri değil. Yenileme rezervini asla çıkarmayın. Vergiler ve sigorta gibi sabit giderler bina dolu olsa da olmasa da gelir; değişken giderler kiracılarla birlikte hareket eder.
NOI’den değerleme
Net işletme geliri, gelir getiren taşınmazın değerlemesinde en önemli bileşendir ve finansmanın her maliyetini dışarıda bırakır. Değerlemeyi IRV formülü yapar: Gelir bölü Oran, Değeri verir; Gelir bölü Değer, Oranı verir; Oran çarpı Değer, Geliri verir. Değer ile kapitalizasyon oranı ters yönde hareket eder: net işletme geliri sabitken, daha yüksek bir talep edilen getiri daha düşük bir fiyat demektir. Eyalet müfredatının öz varlık temettü oranı (equity dividend rate) da dediği nakit üzerinden nakit getirisi, vergi öncesi nakit akışının satın almak için cepten çıkan maliyete bölünmesidir ve bu paydanın dürüst versiyonu yalnızca peşinatı değil kapanış masraflarını da içerir.
Amortisman ve sığınak
İyileştirme değeri bölü geri kazanım süresi yıllık amortismanı verir; konut amaçlı yatırım taşınmazı için 27½ yıl, ticari için 39 yıl; arazi asla amortismana tabi tutulmaz. Amortisman yalnızca vergi amaçlı bir gider kalemidir, asla cepten çıkmaz ve ipotek faiziyle birlikte vergilendirilebilir geliri azaltır ve malikin diğer gelirlerini koruyabilir. Borç servisinin yalnızca faiz kısmı indirilir; ödemenin tamamını gider yazarsanız anaparanın geri eklenmesi gerekir.
Kaldıraç aritmetiği
Size sorulacak her kaldıraç sorusunu tek bir hesaplama taşır. Taşınmazın yıl içinde kazandırdığını alın, borç alınan paranın yıllık maliyetini çıkarın ve kalanı yatırımcının kendi parasına bölün. Will’in $150,000’lık kiralık mülkü $12,000 üretti. Tamamen nakitle, $12,000 bölü $150,000 yüzde sekizdir. Finansmanla, kiranın $6,000’ı kredi verene giderken ve işlemde kendi parasından $40,000 varken, $6,000 bölü $40,000 yüzde on beştir. Aynı bina, aynı kira, kendi fonları üzerinde neredeyse iki kat getiri; çünkü kendi parasının yanı sıra borç alınan para üzerinden de kâr etti.
Bu bölümün işte sizden istedikleri
Yatırımcı bir müşteri bir gelir akışı satın alıyor ve sizi onu doğru biçimde tarif edip edemediğinize göre değerlendirecek. Bu, satıcıdan işletme beyanlarını ve vergi beyannamelerini istemek ve sonra onlara güvenmemek demektir. Piyasanın kaldırabileceği kirayı değil, ev sahibinin gerçekten tahsil edebileceği kirayı yansıtmak demektir. Dolu bir binada boşluk karşılığı göstermek, yenileme rezervini sayfada tutmak ve borç servisini net işletme geliri satırından uzak tutmak demektir. Ve her vergi sorusunu bir muhasebeciye yönlendirmek demektir, çünkü sığınak gerçektir ve etrafındaki kuralları yorumlamak size düşmez.
Oturum boyunca taşınan rakamlar
Aritmetiği ilk dersten son derse tek bir taşınmaz taşıdı. $500,000’lık bir satın alma, $100,000 peşinat, yüzde yedi faizle otuz yıl vadeli $400,000’lık bir ipotek. Brüt potansiyel gelir $125,460. Efektif brüt gelir $124,096. Net işletme geliri $50,690. Yıllık borç servisi $31,934. Vergi öncesi nakit akışı $18,756. Nakit üzerinden nakit getirisi peşinat üzerinden yüzde 18.76, $9,800 kapanış masrafı sayıldığında yüzde 17.1. $400,000’lık iyileştirme üzerinde yıllık amortisman $14,546. Bu sütunu yukarıdan yeniden kurabiliyorsanız önünüze konan her pro formayı okuyabilirsiniz.
NOT: Sınavdaki aritmetik bu ekrandaki aritmetiktir. Nakit akışı modelinde işlem sırası, Değer eşittir Gelir bölü Oran, gerçekten yatırılan para üzerinden nakit getirisi ve iyileştirme değeri bölü geri kazanım süresi. Dört hesaplama. Sıra otomatik hâle gelene ve geriye yalnızca soruyu okumak kalana kadar pratik yapın.
Doları izleyin, sırayla, her seferinde
UNUTMAYIN: Nakit akışı modelini brüt potansiyel gelirden vergi öncesi nakit akışına kadar bakmadan söyleyin. Sonra net işletme gelirinin neyi dışarıda bıraktığını ve onu dışarıda bırakmanın neden işin özü olduğunu söyleyin.
HÂKİM SİZ OLUN · SORUN TESPİT ALIŞTIRMASI
Schenectady Açığı
Electric City Realty’de salesperson olarak çalışan Priya, yatırımcı Marcus’a Schenectady’deki Craig Street’te bulunan 17 birimli bir apartman kompleksini değerlendirmesinde yardım ediyor. Makul bir şekilde başlıyor ve malikten son iki işletme beyanını ve vergi beyannamelerini istiyor. Sonra pro formayı hazırlıyor: her kiracı ev sahibinin yeniden açamayacağı uzun vadeli bir kira sözleşmesine bağlı olmasına rağmen, kira listesini tam piyasa kiralarından yansıtıyor. Boşluk ve tahsilat satırına bir sıfır yazıyor (“bina dolu ve herkes zamanında ödüyor”) ve çeşitli geliri, çamaşırhane parasının üstüne kiracıların kamu hizmeti geri ödemelerini ekleyerek şişiriyor.
Gider tarafında Priya malikin işletme beyanını olduğu gibi pro formaya kopyalıyor: malikin maaşı, malikin sağlık sigortası, seyahat ve ağırlama, hepsi. Marcus’un yeni ipotek ödemesini “diğer her fatura gibi” bir işletme gideri olarak ekliyor ve NOI olarak etiketlediği satırdan önce düşüyor. Yenileme rezervini tamamen siliyor: “çatı yalnızca sekiz yaşında ve kimse o çeki gerçekten yazmıyor.” Marcus emlak vergilerinin ve sigortanın neden değişken giderler altında göründüğünü sorduğunda, “birimler boş kalırsa bu faturalar da onlarla birlikte küçülür” diye açıklıyor.
Değer için Priya NOI’yi Marcus’un 8%’lik hedefiyle çarpıyor: “gelir çarpı oran değeri verir.” Marcus bunun yerine 10%’luk getiri için direnebileceğini söylediğinde onu tebrik ediyor: “daha yüksek bir kapitalizasyon oranı taşınmazın daha değerli olduğu anlamına gelir, o yüzden daha fazla teklif edin.” İlk yıl getirisini hesaplarken $18,756 vergi öncesi nakit akışını $500,000 satın alma fiyatının tamamına bölüyor, 3.75% sonucuna kaşlarını çatıyor ve işlemin “nakit üzerinden nakit getirisi bakımından zayıf” olduğunu ilan ediyor.
Son olarak vergiler. Priya amortismanı $500,000’ın tamamı üzerinden kuruyor (“arazi, bina, tüm maliyet esası”) ve bunu “yatırım taşınmazları için geri kazanım süresi” olan 39 yıla yayıyor. Marcus o akşam teklif formunu imzalıyor; neredeyse her rakamın yanlış yöne yattığı bir pro formayla içi rahatlamış olarak.
Bu hikâyenin içine on iki ihlal gömülmüş ve sizi yakalamak için bir de hukuka uygun davranış yerleştirilmiştir. Bu vaka, kursun önceki sorun tespit vakalarından farklıdır. Burada neredeyse hiçbir şey bir kanun hükmüne dayanmaz. Priya’nın bir pro formanın her satırının ne işe yaradığını anlayıp anlamadığına ve kendisine bir yatırımcının parasının emanet edilip edilemeyeceğine dayanır.
Onu ciddiye almanın nedeni budur. Bir bildirim formunu yanlış kullanan bir lisans sahibi bir broker ya da bir Department of State (New York Eyalet Bakanlığı) müfettişi tarafından yakalanır. Bir pro formayı yanlış kullanan bir lisans sahibi ise müşterisine yanlış bir rakam verir ve bir yıl sonra ilk gerçek işletme beyanı gelene kadar kimse bunu fark etmez.
NASIL ÇALIŞILIR
Hikâyeyi hiçbir şey işaretlemeden bir kez baştan sona okuyun. Sonra elinizde bir kalemle yeniden okuyun ve bir rakamın, bir kategorinin ya da bir formülün ele alındığı her cümleyi, henüz yanlış olduğunu düşünseniz de düşünmeseniz de işaretleyin. Bu vakadaki neredeyse her cümle pro formaya bir şey yapar. Alıştırmanın amacı budur.
Sonra pro formayı nakit akışı modelinin tepesinden dibine kadar kendiniz yeniden kurun ve her satırdan geçerken Priya’nın o satırı nasıl ele aldığını kontrol edin.
Gelir satırlarından başlayın. Her kiracı ev sahibinin yeniden açamayacağı bir kira sözleşmesine bağlıyken bir pro formanın tepesine hangi kira konmalıdır? Priya orada bir seçim yaptı. Doğru seçimin ne olacağını ve farkın dolar olarak neden önemli olduğunu yüksek sesle söyleyin.
Boşluk ve tahsilat satırına geçin. Bugün dolu olan ve hiç geç ödeme yaşamamış bir binada bile genel kabul görmüş uygulama o satırda ne gerektirir? Priya oraya bir rakam koydu. O rakamda neyin yanlış olduğunu yalnızca ihtiyat meselesi olarak değil, uygulama meselesi olarak söyleyin.
Çeşitli gelir satırına geçin. Orada iki tür para kaydediliyor. Biri oraya ait. Diğeri başka bir kılığa girmiş, kirayla ilgili bir gelir. Hangisinin hangisi olduğunu söyleyin ve onları ayıran kuralı belirtin.
Şimdi bu pro formanın asıl dağıldığı yer olan gider tarafı. Priya’nın malikin beyanından aktardığı her satır için ekle, düzelt, çıkar sorusunu sorun. Bu satırlardan hangileri yalnızca mevcut malikle ilgilidir? Beyanı olduğu gibi kopyaladığı için cevap tek bir kalem değil, bir listedir.
Sonra tamamen yanlış yere koyduğu satırı bulun. Net işletme geliri satırının üzerinde, oraya yakın bile olmaması gereken bir şey düşülüyor. Onu adlandırın, nakit akışı modelinin gerçekte hangi satırına ait olduğunu söyleyin ve yanlış yere konmasının altındaki her rakama ne yaptığını söyleyin. Bu tek hata değerlemeyi, nakit akışını ve getiriyi aynı anda zehirler.
Sonra çıkardığı satırı bulun. Bir taşınmazı değerlendiren yatırımcının asla ihmal etmemesi gereken bir gider kategorisi silinmiş ve onu silmek için verdiği gerekçe herkesin hep verdiği gerekçedir. Kategoriyi adlandırın ve gerekçesine cevap verin.
Sonra giderleri nasıl sınıflandırdığını kontrol edin. İki kalemi ait olmadıkları bir sınıfa koymuş ve bunun için bir gerekçe göstermiş. Test tek bir sorudur: birimler boşaldığında o fatura küçülür mü? Onun iki kalemini bu sorudan geçirin.
Şimdi değerleme. IRV ilişkisini yüksek sesle ifade ediyor ve ters ifade ediyor. Devam etmeden önce doğru formülü yazın, sonra onun cümlesini yeniden okuyun ve tam olarak hangi iki işlemin yerini değiştirdiğini söyleyin.
Sonra daha yüksek bir talep edilen getirinin fiyata ne yaptığını açıklıyor. Doğru ilişkinin adının ne olduğunu ve her değişkenin hangi yönde hareket ettiğini söyleyin. Ters ilişkiyi tek bir cümlede ifade edebiliyorsanız bu soruyu biliyorsunuz demektir.
Sonra ilk yıl getirisi. Doğru payı ve yanlış paydayı kullanıyor. Nakit üzerinden nakit getirisinin gerçekte gerektirdiği paydayı adlandırın, gerçek bir işlemde bunun iki bileşenini söyleyin ve sonra zayıf dediği işlemin gerçekten zayıf olup olmadığını söyleyin.
Son olarak amortisman. O tek cümlede birbirinden bağımsız iki ayrı hata var; birini düzeltmek diğerini yerinde bırakır. İkisini de adlandırın. Sonra bunun altında $100,000’lık arazi bulunan konut amaçlı bir apartman binası olduğunu göz önüne alarak bu taşınmazdaki doğru yıllık amortismanın ne olacağını hesaplayın.
YALNIZCA ETİKETLERİ DEĞİL, DOLARLARI DA HESAPLAYIN
Bir hatayı adlandırmak alıştırmanın yarısıdır. Büyüklüğünü ölçmek diğer yarısıdır ve bir yatırımcının sizden gerçekte isteyeceği de büyüklüğün ölçülmesidir. Priya’nın satırlarından üçünü alın ve bu bölümün taşıdığı rakamları kullanarak onlara rakam koyun.
Kirayı alın. Ev sahibinin yeniden açamayacağı kira sözleşmelerine bağlı on yedi birim, bunun yerine tam piyasa kirasından yansıtılmış. Bu bölümün çözümlü örneğinde malikin gerçek yıllık kira listesi $114,720, piyasa projeksiyonu ise $125,460 idi. Bu, kira sözleşmelerinin sağlamayacağı yılda $10,740 gelir demektir ve bunun her doları sütunda aşağı akarak net işletme gelirine, oradan da Marcus’a ödemesi söylenen fiyata geçer.
Boşluk satırını alın. Uygulamanın bir karşılık gerektirdiği yerde bir sıfır, karşılığın tamamını net işletme gelirine geri ekler. Bu taşınmazda yüzde üçlük bir karşılık $3,764’tür. Yüzde sekizlik bir kapitalizasyon oranında, $3,764’lük hayali net işletme geliri $47,050’lik hayali bir değeri destekler. Bir kez yazılan tek bir rakam, gerekçelendirilen fiyatı bir araba parası kadar oynatır.
Net işletme geliri satırının üzerine konan ipotek ödemesini alın. Bu işlemde yıllık borç servisi $31,934’tür. Onu net işletme geliri satırından önce düşerseniz Priya’nın net işletme geliri diye etiketlediği rakam $31,934 düşük olur. Bu düşük rakamı yüzde sekizden kapitalize edin; bina, doğru kapitalize edilmiş aynı binadan $399,175 daha az değerli görünür.
Sonra yönlerin hepsinin aynı olmadığını fark edin. Yaptıklarının bir kısmı taşınmazı olduğundan iyi gösteriyor. Bir kısmı ise olduğundan kötü gösteriyor. İkisini birden eline alan ve bunları kendisine veren kişiye güvenen bir yatırımcının hangi rakamlara inanacağını anlamasının hiçbir yolu yoktur; ve iki hata birbirine karşı çektiği için tesadüfen gerçeğe yakın düşen bir rakam analiz değildir. Şanstır.
HİKÂYEDEKİ BİR DAVRANIŞ DOĞRUDUR
Priya’nın yaptığı bir şey, yetkin bir acentenin yapacağı şeyin tam olarak aynısıdır ve vakanın ilk üç satırında yanlış şeylerin yanında durur. Onu bulmak bu alıştırmanın daha zor yarısıdır. Aceleyle yapılan bir suçlama bir lisans sahibi için kendi başına bir sorundur ve doğru bir davranışı ihlal olarak işaretleyen bir acente, müşterisine kendisinin de farkı ayırt edemediğini göstermiş olur.
LİSTENİZ HAZIR OLDUĞUNDA
İşaretlediklerinizi üç yığına ayırın. Açıkça yanlış. Açıkça doğru. Bu olgulardan anlaşılamıyor. En çok öğreten üçüncü yığındır, çünkü içindeki her kalem için onu diğer iki yığından birine taşıyacak eksik olguyu adlandırmanız gerekir. Eksik olguyu adlandırabilen bir lisans sahibi, satıcıdan ne isteyeceğini bilen bir lisans sahibidir.
Sonra en az emin olduğunuz kalemde karşı tarafı savunun. Priya sanki masanın karşısındaymış ve yaptığı her şey için bir nedeni varmış gibi, onun en güçlü savunmasını tam cümlelerle kurun. Bu savunmayı hiç kuramıyorsanız kuralın geldiği ekrana geri dönün, çünkü bir kuralı öğrenmek yerine bir ifadeyi ezberlemişsiniz.
Bunların hepsinin altında bir soruyu daha canlı tutun. Bu hikâyenin neresinde Priya analiz etmeyi bırakıp satmaya başlıyor? Bir noktada artık taşınmazın ne değer taşıdığını hesaplamıyor, bunun yerine Marcus’a imza attıracak bir rakam kuruyor. O anı adlandırmak, herhangi bir tek aritmetik hatayı adlandırmak kadar değerlidir, çünkü bir duruşmanın önemseyeceği şey odur.
Sonunda dolarları sayın. Hatalarının her birinin rakamları ne kadar ve hangi yönde ittiğini toplayın ve birbirlerini götürmediklerine dikkat edin. On iki bağımsız hata içeren bir pro forma, tesadüfen birbirini dengeleyenler sayesinde kurtulmaz. Kimsenin güvenemeyeceği bir belgedir.
DÜRÜST VERSİYON NASIL DUYULUR
Alıştırmayı, Priya’nın yanlış yaptığı her yerde söylemesi gereken cümleyi yazarak bitirin. Kuralı değil. Cümleyi; Marcus’un anlayacağı kelimelerle, o herhangi bir şey imzalamadan önce söylenmiş olarak.
Kira cümlesi diğerlerinin hepsi için modeldir. Söylemesi zor değildir ve işlemi kaybettirmez. Kira sözleşmeleri ev sahibinin değiştiremeyeceği bir tarihe kadar sürüyor; bu yüzden pro forma sözleşmelerin ödediğini yansıtmak zorunda ve sözleşmeler sona erdikten sonraki yılda piyasa kirasına geçişin değeri de şu. İki cümle, doğru bir rakam ve açıkça gelecek olarak etiketlenmiş ikinci bir rakam. Bunu duyan bir yatırımcı tam olarak ne satın aldığını bilir. Tek bir iyimser rakam verilen bir yatırımcı ise bir vaat duyar ve vaat gerçekleşmediğinde hatırlayacağı şey o vaattir.
Bu vakanın amacı Priya’nın sahtekâr olduğunu göstermek değildir. Hikâyedeki hiçbir şey onun birini aldatmak istediğini söylemiyor. Hatalarının her biri, bir acentenin başkasının evrakından hızlı çalışıp her satırın ne işe yaradığını hiç kontrol etmediğinde yaptığı türden hatalardır. Sonuç her iki durumda da aynıdır. Marcus doğru olmayan rakamlara dayanarak imza attı ve bu rakamları ona veren kişi bir lisans sahibi.
NOT: Bir soruna verdiğiniz cevap, hiçbir olguya bağlanmamış bir kuralsa bir sorun tespit etmemişsinizdir. Bir kuralı ezbere söyleyip uymasını ummuşsunuzdur. Önce cümleyi belirtin. Sonra nakit akışı modelinin zarar verdiği satırını belirtin. Sonra kuralı belirtin.
Pro formayı satır satır yeniden kurun