1. ders
Condominium Mülkiyeti
Bir birim üzerinde ayrı bir hak, paylaşılan her şey üzerinde bölünmemiş bir hakla birleştirilmiş
Bir Condominium Malikinin Gerçekte Sahip Olduğu Şey
Tek bir tapu aynı anda iki hakkı devreder
Condominium, ortak mülkiyet için geliştirilmiş bir taşınmazdır; burada her ortak malik, bireysel bir birim üzerinde ayrı bir hakka ve bununla birlikte ortak alanlarda bölünmemiş bir paya (undivided interest) sahiptir. Condominium projelerinin çoğu konut amaçlıdır. Ticari veya perakende amaçlı da olabilirler. Condominium taşınmaz mülkiyetidir (real property) ve birim maliki, bireysel birim için bir fee simple tapu senedine sahiptir.
Bu iki yarıyı aklınızda tutun, çünkü tek bir tapu senedi her ikisini birden devreder. Birim, belirli bir dairenin iç hava hacmidir ve bireysel olarak sahip olunur. Ortak alanlar ise geri kalan her şeydir; bunlara tüm birim malikleri birlikte paylı malikler (tenants in common) olarak sahiptir. Condominium, fiziksel ve hukuki olarak, bireysel mülkiyeti ortak mülkiyetle birleştirecek şekilde kurgulanır.
Condominium’ların kontrol edici olmayan (non-controlling) yapılar olarak adlandırılmasının ve ayrı varlıklar sayılmasının nedeni bu yapıdır. Her birimin iç alanına bireysel olarak sahip olunur. 2B biriminin maliki 2B’ye sahiptir ve başka hiç kimse onun herhangi bir kısmına sahip değildir.
7. Bölüm size condominium mülkiyetinin cevabını tek satırda vermişti: birimde fee simple, ortak alanlarda bölünmemiş pay, ikisi için tek tapu. Bu bölüm o satırdan başlar ve çalışan bir acentenin gerçekten karşılaştığı soruları sorar. Ortak alanlar nelerdir. Bunların bedelini kim öder. Bir komşu ödemeyi bıraktığında ne olur. Birim satıldığında ne devredilir.
HERKESİN BİRLİKTE SAHİP OLDUĞU ŞEYLER
Ortak alanlar veya diğer adıyla ortak unsurlar (common elements), bir condominium, planlı birim geliştirme veya kooperatifte tüm sakinlerin kullandığı ve paylı malikler olarak sahip olduğu arazi ve iyileştirmelerdir. Binaların dış cephesi. Bahçe ve peyzaj. Ortak kullanım alanı oldukları ölçüde lobiler, koridorlar, merdivenler ve asansörler. Kamuya ait yol olmadıkları ölçüde proje içindeki yollar, kaldırımlar ve otoparklar. Çamaşırhaneler. Yüzme havuzu, spor salonu veya parti evi gibi rekreasyon tesisleri.
Bazı condominium ve kooperatiflerde ayrıca sınırlı ortak alanlar (limited common areas) bulunur; bunlar herkese aittir ancak yalnızca bir malik tarafından kullanılır. Dışarıya, havaya doğru uzanan bir balkon herkese aittir ve bağlı olduğu dairenin maliki tarafından kullanılır. Tahsis edilmiş bir park yeri diğer standart örnektir. Tahsis edilmiş (designated) veya ayrılmış (assigned) kelimesi ipucudur. Bu kelime, diğer tüm birim malikleri altındaki araziye sahip olsa da alanın yalnızca bir malikin kullanımına ayrıldığını gösterir.
Herkese ait, biri kullanır
Aidatlar (maintenance fees), diğer adıyla ortak alan giderleri, her condominium maliki veya kooperatif hissedarı tarafından ortak alan masrafları için ödenen aylık ücretlerdir. Kamu hizmetleri. Yönetim. Binanın bakımı ve onarımı. Aidatlar genellikle her birim malikinin sahip olduğu bölünmemiş pay yüzdesine göre belirlenir; bu nedenle daha büyük yüzdeye sahip daha büyük bir birimin maliki daha fazla öder. Ödenmemiş aidatlar, o belirli birim üzerinde bir rehin (lien) doğmasına yol açabilir.
Bir alıcıya aidat rakamı söylemeden önce bu yüzdeyi bulmaya değer. Yüzde, condominium kurulduğunda belirlenmiştir, beyannamede (declaration) yazılıdır ve birim el değiştirdi diye değişmez. Aynı kattaki metrekareleri farklı iki daire farklı yüzdeler taşır ve daha büyük yüzde, binanın her ortak giderinden daha büyük bir pay taşır.
Varsayımsal örnek. Bir alıcı aynı Brooklyn condominium’undaki iki birimi karşılaştırıyor. Yedinci kattaki birim, dördüncü kattaki birimden biraz daha büyüktür ve bölünmemiş payın daha büyük bir yüzdesini taşır. Alıcının aylık ortak gideri (common charge) yalnızca bu nedenle daha yüksektir; kurulun çatı için tahakkuk ettirdiği herhangi bir özel ek aidattaki (special assessment) payı da öyle. Rakamı değiştiren manzara ya da iç mekân malzemeleri değildir. Beyannamedir.
Aidatlar sigortayı da satın alır ve sigorta, tapunun ayırdığı çizgi boyunca bölünür. Aidatlarla taşınmazın ortak alanları ve yapıların dış cepheleri için hasar ve sorumluluk sigortası alınır. Her birim maliki yalnızca birimin iç kısmını ve malikin kişisel eşyalarını kapsayan bir sigorta satın alır. Binanın poliçesinin mutfak dolaplarını kapsadığını varsayan bir alıcı, satın aldığı şeyi yanlış anlamıştır.
BİR MALİK TEMERRÜDE DÜŞTÜĞÜNDE
Condominium mülkiyetinin gerçek bir müşteriyle yapılan gerçek bir konuşmaya yansıyan kısmı budur. İpotek borcunda temerrüt hâlinde, bir malikin kredi vereni o belirli birim ve onun ortak alanlardaki bölünmemiş payı üzerine rehin koyabilir. Rehin hakkı sahibi rehni paraya çevirirse (foreclose), yalnızca o birim ve onun bölünmemiş payı etkilenir. Condominium’un geri kalanı etkilenmez. Emlak vergileri her birim için ayrı ayrı tarh edilir; bu nedenle bir komşunun ödenmemiş vergileri o komşunun sorunu olarak kalır.
Kuralın diğer yarısı da aynı şekilde işler. Bir condominium birimi satıldığında, ortak alanlardaki bölünmemiş pay ve malikler birliği (owners association) üyeliği birimle birlikte otomatik olarak devredilir. Bireysel bir birim, ortak alanlardaki pay devredilmeden satılamaz. Alıcının daireyi alıp koridoru geride bıraktığı bir işlem türü yoktur.
DİKKAT: İlk kez ev alan bir alıcı, bir komşunun ipoteğinin paraya çevrilmesinin (foreclosure) binayı çökertip çökertemeyeceğini soracaktır. Condominium için cevap hayırdır ve nedenini tek cümleyle söyleyebilmelisiniz: rehin o birime ve onun bölünmemiş payına bağlanır, başka hiçbir şeye bağlanmaz. Bu cevabı aklınızda tutun, çünkü kooperatif için cevap farklıdır ve bu fark bu bölümün ikinci yarısının tamamıdır.
Rehin birim sınırında durur
UNUTMAYIN: Bir condominium lobisinde durun ve baktığınız üç şeyin adını söyleyin. Alıcı bu üç şeyden hangisi için tapu senedi aldı, hangisinde bölünmemiş bir paya sahip ve hangisini sigortalamak için ödeme yapıyor?
2. ders
Bir Condominium Oluşturmak ve İşletmek
Horizontal Property Acts'ten kazan dairesinin anahtarlarını elinde tutan bir yönetim temsilcisine
Yasadan Yönetici Acenteye
Condominium Act, Real Property Law Article 9-B
Condominium mülkiyeti kendiliğinden ortaya çıkmaz. Bunu bir yasanın mümkün kılması gerekir, çünkü satın alınan şey dokuzuncu kattaki bir hava kutusu olduğunda, birinin alıcının neye sahip olduğunu söyleyebilmesi gerekir. Her eyalet, condominium mülkiyet biçiminin hukuki çerçevesini oluşturan yasalar çıkarmıştır. Bu yasalar topluca Horizontal Property Acts (Yatay Mülkiyet Yasaları) olarak bilinir ve fiili mülkiyet haklarını tanımlamayı mümkün kılar.
Diğer her şeyin kapısını açan, hakların tanımlanmasıdır. Bir birimin mülkiyeti hukuken tanımlanabildiğinde, kredi veren onun üzerine ipotek kurabilir ve vergi makamı onu değerleyebilir. Bu çerçeve olmadan hiçbir condominium piyasası olmaz.
Bu ekranda yasanın ilk sırada gelmesinin pratik nedeni budur. Kredi veren, hukukun tanımlayamadığı bir şeye karşı kredi vermez ve değerleme memuru, hukukun tanımadığı bir şey için vergi çıkaramaz. Horizontal Property Acts bu tanımı mümkün kıldı; ipotek ve vergi tahakkuku da arkasından geldi.
New York’un yasasının bir adı ve bir numarası vardır. Real Property Law’un Article 9-B’si olan Condominium Act, New York Eyaleti’nde condominium’ların kurulmasını düzenleyen yasadır. Öngördüklerinden bazıları şunlardır: condominium birim malikleri belirli tüzük (bylaws) hükümlerine uymak zorundadır; tüzüğün ve kat planlarının kopyaları birim maliklerine sunulmalıdır; yönetim kurulu üyelerinin seçimine ve kurulun görevlerine ilişkin bilgiler tüzük aracılığıyla sunulmalıdır; ve birim maliklerine yansıtılan giderlere ilişkin bilgiler bildirilmelidir.
Bu listeyi bir bilgilendirme listesi olarak okuyun. Listedeki her madde, bir malikin görme hakkına sahip olduğu bir şeydir. Tüzüğü vermeyi reddeden veya bir ek aidatın ne için olduğunu söylemeyi reddeden bir kurul, condominium’un kurulduğu yasanın dışına çıkmış olur. Malikler bu bilgileri alma hakkına sahiptir ve listenin bütün mantığı bu haktır.
SIRASIYLA BEŞ AŞAMA
Bir taşınmaz sıfırdan condominium olarak geliştirilebilir veya mevcut bir bina condominium’a dönüştürülebilir. Her iki durumda da süreci sponsor yürütür. Geliştirici (developer) olarak da bilinen sponsor, condominium veya kooperatif taşınmazının satışında ve geliştirilmesinde yer alan kişi, şirket veya diğer tüzel varlıktır.
Birinci aşama başvurulardır. Sponsorlar işe, condominium birliğini bir şirket olarak tanımlayan ve hukuki sorumluluğa karşı belirli bir kişisel koruma sağlayan kuruluş belgesini (articles of incorporation) dosyalayarak başlar. Sponsor ardından bir condominium beyannamesi dosyalar, bir teklif planı (offering plan) dosyalar, tüzüğü dosyalar ve CC&R’leri oluşturup tescil ettirir. Beyanname, tüzük ve CC&R’ler bir sonraki ekranın, teklif planı ise ondan sonraki ekranın konusudur. Bunlar binanın üzerinde durduğu belgelerdir.
İkinci aşama inşaat veya dönüşümdür. Condominium inşa edilir ya da içinde oturulan bir kiralık bina tahliyeli bir plan (eviction plan) veya tahliyesiz bir plan (non-eviction plan) kapsamında dönüştürülür.
Üçüncü aşama iskân belgesidir (certificate of occupancy). Dördüncü aşama, tüm birim maliklerinden oluşan ve kendi aralarından bir yöneticiler kurulu (board of managers) seçen malikler birliğidir. Beşinci aşama, kurulun binayı günlük olarak yönetmesi için genellikle tuttuğu yönetici acentedir (managing agent).
İSKÂN BELGESİ
New York’ta 1938’den sonra inşa edilen tüm binaların, iskân belgesi (certificate of occupancy) adı verilen ve tüm denetimler yapılıp taşınmazın oturmaya elverişli sayılmasından sonra inşaatçıya veya geliştiriciye verilen bir izne sahip olması gerekir. Belge, binanın yasal kullanımını ve iskânını tanımlar. New York’un Uniform Fire Prevention and Building Code’u uyarınca bu belge, yapı ruhsatı gerektiren tüm işler için ve bir binanın genel kullanım sınıfı her değiştiğinde gereklidir.
New York’ta iskân belgesini Department of Buildings (Yapı İşleri Dairesi) verir. Geliştirici veya bir temsilcisi, elektrik, tesisat ve inşaat dahil gerekli denetimleri planlamak için daireyle iletişime geçer. Belge ancak inşaat sunulan planlara uygun hâle geldikten, geçerli tüm yasalara, yönetmeliklere ve düzenlemelere uyulup onaylar alındıktan, gerekli evrak tamamlandıktan ve daire harçları ödendikten sonra verilebilir.
Yeni inşaat satan bir lisans sahibi bu belgeyle takvimdeki bir tarih olarak karşılaşır. Denetimler planlanır, denetimlerden geçilemez, denetimler yeniden planlanır ve kapanış da onlarla birlikte kayar. Bir alıcı kapanışının neden yine ertelendiğini sorduğunda, dürüst cevap çoğu zaman Department of Buildings’in henüz onay vermediğidir ve sponsora ne kadar baskı yapılırsa yapılsın bu değişmez.
İki türü vardır. Nihai iskân belgesi ve geçici iskân belgesi, yani TCO. Her ikisinin de gerçek bir Department of Buildings belgesi olduğunu doğrulamak için DOB Certified damgası taşıması gerekir ve tek tek taşınmazların durumunu Department of Buildings tutar. Condominium projeleri dahil çoğu konut işleminde, satış sözleşmesinde taşınmazın iskân belgesine uygun olması gerektiğini öngören bir madde bulunur.
NOT: Geliştiricilerin nihai iskân belgesi olmadan ipotek finansmanı sağladığı durumlar olmuştur. Bu istisna olmaya devam etmektedir, çünkü büyük bir mali risktir ve beraberinde başka sorunlar da getirir. Nihai belgesi olmayan bir işlemi olduğu gibi, yani bir istisna olarak ele alın ve alıcınızı bir avukata yönlendirin.
KURULUN EK AİDAT TAHAKKUK ETTİRME YETKİSİ
Malikler kurulu seçtikten sonra kurul, bilinmeye değer bir yetki kazanır. Condominium Act’in verdiği yetkiyle yönetim kurulu, aidatları karşılamak için ek aidat (assessment) tahakkuk ettirme yetkisine sahiptir. Bir birim maliki bir ek aidatı ödemezse, bir rehin belgesi (certificate of lien) tescil ettirilerek birim üzerine rehin konulabilir. Binadaki her aidat faturasının arkasındaki yaptırım mekanizması budur.
Başvuru, inşaat, C of O, kurul, acente
UNUTMAYIN: Bakmadan beş aşamayı sırasıyla sayın. Ardından içinde bulunduğunuz binanın hangi aşamada olduğunu ve bugün onu kimin yönettiğini söyleyin.
Beyanname, Tüzük ve CC&R’ler
Tescil edilen üç belge ve bunların oluşturduğu kurul
Bir condominium’u üç belge yönetir ve bu belgeler üç farklı iş görür. Beyanname (declaration), taşınmazın ne olduğunu söyler. Tüzük (bylaws), birliğin nasıl işlediğini söyler. CC&R’ler, bir malikin mülkle neyi yapıp neyi yapamayacağını söyler. Yeni lisans sahipleri bunları sürekli karıştırır ve ön kapısını kırmızıya boyayıp boyayamayacağını soran bir müşteri, bu üçünden tam olarak birini soruyordur.
ANA TAPU, DİĞER ADIYLA BEYANNAME
Eyalet condominium yasaları, condominium geliştiricisinin condominium beyannamesi (condominium declaration) olarak da bilinen bir ana tapu (master deed) hazırlamasını şart koşar. Sponsor bu belgeyi, taşınmaz condominium olarak geliştirildiğinde veya condominium’a dönüştürüldüğünde county auditor’a (county denetçisi) dosyalar.
Beyanname altı şey yapar. Taşınmazı condominium olarak ilan eder. Araziyi, birimleri ve iyileştirmeleri, çoğu zaman binaların arazi ve kat planlarıyla birlikte tanımlar. Projede bulunabilecek azami birim sayısını belirtir. Her birime ayrılan, ortak unsurlardaki bölünmemiş pay yüzdesini belirtir. Ortak alanların bakımını ve onarımını düzenler. Ve bir condominium birliğinin kurulmasını öngörür.
Bu altı maddeden dördüncüsü, malik birime sahip olduğu sürece onu takip eden maddedir. Beyannamede belirlenen bölünmemiş pay yüzdesi, aidatının hesaplandığı ve oyunun ağırlığını belirleyen temeldir. Bu yüzde, malik binayı daha görmeden önce belirlenmiştir.
Her birim maliki ana tapuyla bağlıdır. Her birim malikinin ayrıca o belirli birimin mülkiyetini belgeleyen bir birim tapusu (unit deed) vardır. İki tapu, iki iş. Ana tapu condominium’u oluşturur. Birim tapusu onun içindeki bir daireyi devreder.
TÜZÜK
Tüzük, condominium ve kooperatif birliklerinin faaliyetlerini yöneten kurallar ve düzenlemelerdir. Binanın amacını, seçim ve oylama kurallarını ve yönetim kurulu (board of directors) veya hissedarlar toplantılarının sıklığını içerir. Tüzük ayrıca sponsorların condominium veya kooperatifin yönetimini ne zaman kurul üyelerine devretmek zorunda olduğuna ilişkin kuralları da belirler.
Attorney General’ın (Eyalet Başsavcısı) gözettiği madde bu sonuncusudur. Attorney General’ın düzenlemelerine göre sponsorlar, teklif planında, ortak payın yüzde 50’sinden fazlasını sattıktan sonra veya ilk kapanıştan itibaren beş yıl geçtikten sonra, hangisi önce gerçekleşirse, yöneticiler kurulunun kontrolünden vazgeçeceklerini taahhüt eder.
Yüzde 50’den fazlası satıldığında ya da beş yıl dolduğunda
Kuralı “hangisi önce gerçekleşirse” sözleriyle birlikte okuyun, çünkü hem sınav hem de gerçek uyuşmazlık tam orada yaşar. Ortak payın yüzde 60’ını satmış bir sponsor eşiği geçmiştir. İlk kapanışın üzerinden altı yıl geçmiş bir sponsor diğer eşiği geçmiştir. Bunlardan herhangi biri tek başına sponsor kontrolünü sona erdirir. Son birime kadar her birimin satılması hiçbir zaman ölçüt olmamıştır.
CC&R’LER
Condominium geliştiricileri ayrıca bir taahhütler, koşullar ve kısıtlamalar beyannamesi (CC&R’ler) oluşturup tescil ettirir; bu beyanname bir parselasyon için genel bir özel kısıtlamalar planı oluşturur. CC&R’ler, maliklerin ön kapılarını belirli renklere boyayamayacağını, uydu anteni kuramayacağını, dışarıda yalnızca beyaz bayram ışıkları kullanabileceğini veya yalnızca belirli türde teras mobilyası bulundurabileceğini öngörebilir.
CC&R’lerin amacı, topluluğu çekici ve tekdüze tutmak ve piyasa değerini korumaktır. Bir condominium projesinde CC&R’ler, birim malikleri ve misafirlerinin uymak zorunda olduğu kuralları belirler. Tüm birim maliklerini bağlarlar ve genellikle condominium birliği tarafından uygulanırlar. İhlallerin yaptırımları arasında para cezaları, condominium birliğinin açacağı davalar veya zorla uyum sağlanması bulunabilir.
BİRLİK VE YÖNETİCİLER KURULU
Bir condominium’un malikler birliği (owners’ association) tüm birim maliklerinden oluşur. Her malik, bir birime sahip olması sayesinde üyedir. Topluca yönetim kurulu (board of directors) veya yöneticiler kurulu (board of managers) olarak bilinen birlik kurul üyeleri, birlik üyelerince seçilir ve condominium’un tüzüğüne uymaktan ve condominium malikleri adına karar vermekten sorumludur.
Kurul, bakım, onarım, kamu hizmetleri, vergiler ve sigorta dahil olmak üzere ortak alanlardan sorumludur. Bazı konular oylama için birliğin tamamına geri gönderilir. Yönetim kurulu genellikle günlük işleri üstlenmez. Çoğu taşınmazda, bina faaliyetlerini doğrudan denetleyen, bina personelini yöneten ve bakım sorunlarıyla ilgilenen bir yönetici acente (managing agent) bulunur.
CC&R’ler ile bina kuralları (house rules) arasındaki farkı aklınızda tutun, çünkü bunlar kooperatif dersinde yeniden karşınıza çıkacak ve aynı şey değiller. CC&R’ler tescil edilir, taşınmazla birlikte devam eder ve birlik bunları maliklere ve misafirlere karşı uygular. Bina kuralları binanın kendi iç kurallarıdır ve kurul bunları hissedarların çoğunluk oyuyla değiştirebilir. Tescil edilmiş kısıtlamaları değiştirmek zordur. Bina kurallarını değil.
NOT: Müşterinin sorusunu, onu hangi belgenin cevapladığına göre sınıflandırın. Yüzdem nedir ve kaç birim var: beyanname. Kurul ne zaman toplanır ve nasıl seçilir: tüzük. Balkonuma uydu anteni koyabilir miyim: CC&R’ler. Bozuk asansör için kimi aramalıyım: yönetici acente.
UNUTMAYIN: Bir alıcı size bir condominium dosyasından üç belge veriyor. Hangisi ona aidatının neye dayandığını söyler ve hangisi terasta kano bulundurup bulunduramayacağını söyler?
Bir Teklif Planını Okumak
Martin Act, General Business Law Article 23
Teklif beyanı (offering statement) olarak da adlandırılan teklif planı (offering plan), sponsorun sağladığı ve geliştirilmekte olan condominium veya kooperatif taşınmazı hakkında ayrıntılı bilgi veren bir belgedir. New York Attorney General’ın (Eyalet Başsavcısı) ofisine göre teklif planı, bir bina geliştirilmeden önce hazırlanmalı ve sunulmalıdır. Önce plan gelir. Bina sonra gelir.
Teklif planları kapsamlı belgeler olabilir. Kat planları, tahmini giderler, yapı malzemeleri ve çok daha fazlası. Bir planı incelemek hem lisans sahibi hem de alıcı için yavaş ilerleyen bir iştir ve teklif vermeden önce gerekli bir adımdır. Müşterinize ayrıntıları bir avukatla gözden geçirmesini önerin.
Bir talimat, bu ekrandaki diğer her şeyden daha ağır basar. Teklif planını açıklamak için kulaktan dolma bilgilere veya reklamlara güvenmeyin. Bir olanak belgede yer almıyorsa, birime dahil olmayabilir. Satış ofisinin sözünü ettiği ama planın adını anmadığı bir çatı spor salonu, alıcınızın hiç göremeyebileceği bir çatı spor salonudur.
Planda yoksa, var olmayabilir
OKURKEN ARANACAK ALTI ŞEY
Özel riskler. İnşaat hâlindeki bir bina için teklif planı imzalanırsa alıcının üstlendiği riskler vardır. İnşaatçı planda tanımlanan yüksek kaliteli yapı malzemelerini kullanıyor mu? Planda belirtilen pencere modeli gerçekten takılıyor mu?
Emlak vergisinin doğrulanması. Her birim maliki emlak vergilerini ayrı olarak öder ve vergileri üzerindeki faizi indirebilir.
Kat planları. İnşaattaki değişkenler nedeniyle teklif planında belirtilen yerleşim ve metrekare, alıcının teslim aldığıyla tam olarak aynı olmayabilir. Fark önemliyse alıcı, fiyatı sponsorla yeniden müzakere etmeyi deneyebilir.
Tahmini giderler. Teklif planı, kamu hizmetleri ve diğer giderler gibi kalemlerin tahmini maliyetini verir. Alıcı bu maliyetleri ancak sürecin ilerleyen aşamalarında kesin olarak öğrenir.
Gizli ücretler. Projedeki gizli ücretlere dikkat edin. Attorney General teklif planını onaylamış olsa bile bu, birimin fiyatının, mali koşulların veya binanın diğer yönlerinin onaylandığı anlamına gelmez.
Kapanış tarihi. Yeni binalarda taşınma tarihleri kayma eğilimindedir ve teklif planları genellikle inşaat gecikmelerine pay bırakır. Müşterilerinize, kapanıştan önceki son gezinti (final walk-through) sırasında kusurları ve tamamlanmamış işleri bir listeye not etmelerini tavsiye edin. Bu kalemler yazılı olarak not edilmezse, alıcının sorunları çözdürmesi daha zor olabilir.
PLANI KİM İNCELER
New York State General Business Law’un Article 23’ü olan Martin Act, condominium ve kooperatif satışlarına uygulanır. Teklif planında taşınmazın tam bir tanımının yer almasını şart koşar. Tüm planları Attorney General’ın ofisi düzenler ve inceler.
Attorney General incelemesinin neyi kapsadığına ve neyi kapsamadığına dikkat edin. Bilgilendirmeyi kapsar. Bir fiyatı onaylamaz. Yukarıdaki gizli ücretler maddesi bunu doğrudan söyler ve dosyalanmak üzere kabul (acceptance for filing) ifadesini duyup bunu işlemin devlet tarafından onaylandığı şeklinde anlayan bir alıcı yanlış bir fikre kapılmıştır.
FİYAT YÜKSELDİĞİNDE
Sponsorların veya geliştiricilerin, bina inşa edilirken asıl teklif planını değiştirmeleri ve bir condominium veya kooperatifte fiyatları yükseltmeleri olağandışı değildir. Bir geliştirici teklif planını keyfine göre değiştiremez. New York’ta teklif planları Attorney General’ın ofisi tarafından sıkı biçimde düzenlenir ve bir teklif planında yapılan her değişiklik de düzenlemeye tabidir.
Fiyatlar çoğu zaman arazinin satın alındığı andan birimlerin oturmaya hazır olduğu ana kadar artmaya başlar ve bunun olağan nedenleri vardır. Arazi fiyatları, malzeme maliyetleri ve işçilik maliyetleri sürekli artar ve geliştiriciler bunları dengelemek için birim fiyatlarını yükseltir. Geliştirici maliyetleri başlangıçta ters yönde işler: başlangıç maliyetlerinin yüksek olduğu veya belirli sayıda birim satılana kadar finansmanın sağlanamadığı durumlarda geliştirici teşvikler ya da ilk bakış niteliğinde özel bir ön gösterim sunabilir, ilk birimleri düşük fiyatlandırabilir ve birimler satılmaya başladığında fiyatları yükseltebilir. Rağbet de talebi artırır. Konum, manzara ve olanaklar fiyatı yukarı çeker.
Bir condominium’un fiyatı, tıpkı bir evin fiyatı gibi, piyasanın kaldırabileceğini yansıtır. Farklı geliştiricilerin, projelerini destekleyen bankalar ve ortaklarla farklı finansman planları vardır; bu nedenle fiyat artışlarının nedenleri her yerde aynı değildir. Satıcı piyasası, talep yüksek olduğu için geliştiricilere daha yüksek fiyatlar getirebilir. Alıcı piyasası ise onlara zarar verebilir, çünkü piyasada condominium fazlası olabilir.
Değişiklikler, erken imza atan bir alıcı için önemlidir. Sponsor planı değiştirebilir, değişiklik düzenlemeye tabidir ve alıcının neyin, ne zaman değiştiğini bilmesi gerekir. Bu da teklif planının bir çekmecede değil, bir avukatın önünde durması gerektiğinin bir başka nedenidir.
NOT: Dosyalanmak üzere kabul, işlemin onaylanması değildir. Bu tek fikir sınavda ve sahada bu ekrandaki diğer tüm satırlardan daha değerlidir, çünkü satış ofisinin sizin için bulanıklaştıracağı satır budur.
UNUTMAYIN: Alıcınız, satış temsilcisinin bir çatı terası vaat ettiğini söylüyor. Kontrol ettiğiniz tek belgenin adını söyleyin ve çatı terası o belgede yoksa ona ne söyleyeceğinizi belirtin.
İçinde Oturulan Bir Binanın Dönüştürülmesi
Tahliyeli ve tahliyesiz planlar ve binada hâlihazırda yaşayan kiracılar
Bir sponsor bir binayı condominium’a veya kooperatife dönüştürdüğünde, binada genellikle yaşayan insanlar vardır. Bu kişilerin kira sözleşmeleri vardır ve bazıları kira düzenlemesine tabidir. Dönüşüm, başka herhangi biriyle ilgilenmeden önce onlarla ilgilenmek zorundadır. Sponsorlar onlara ya tahliyeli bir plan (eviction plan) ya da tahliyesiz bir plan (non-eviction plan) sunar.
Kiracıların hakları vardır ve sponsor bir geliştirme planıyla ilerleyebilmeden önce belirli şartların karşılanması gerekir. Tahliyeli planlar da binadan binaya farklılık gösterir; dolayısıyla önünüzdeki binayı önünüzdeki plan yönetir.
Bir lisans sahibi bu konuyla aynı anda üç yönden karşılaşır. Dönüştürülen bir binadaki birimleri pazarlıyor olabilirsiniz. Böyle bir binada içinde oturulan bir daireye bakan bir alıcıyı temsil ediyor olabilirsiniz. Ve bir koridorda, orada yirmi yıldır yaşayan ve başına ne geleceğini öğrenmek isteyen biriyle konuşuyor olabilirsiniz. Aşağıdaki kurallar bu üç konuşmanın hepsini belirler ve yanlış bir cevabın zarar verdiği konuşma üçüncüsüdür.
TAHLİYELİ PLAN
Bir sponsor tahliyeli bir plan dosyalarsa ve mevcut bir kiracı satın almamayı seçerse, kiracı belirli bir süre sonra tahliye edilebilir. Tahliyeli planın bütün amacı budur ve bir planın yürürlüğe girdiğinin ilan edilmesi için eşiğin yüksek tutulmasının nedeni de budur.
New York Attorney General’a (Eyalet Başsavcısı) göre, bir tahliyeli planın yürürlüğe girdiğinin ilan edilebilmesi için, Attorney General’ın teklif planını dosyalanmak üzere kabul ettiği tarihte tüm konut birimlerinde oturan gerçek (bona fide) kiracıların yüzde 51’inin satın alma sözleşmesi imzalaması gerekir. Şartları taşıyan yaşlı vatandaşlar ve engelli kiracılar hesaplamanın dışında tutulur.
Yüzde 51, imzalanmış satın alma sözleşmeleri
Bu kuralın içindeki üç ayrıntı sınavda sorulur. Yüzde, birimler veya orada yaşamış herkes üzerinden değil, oturan gerçek kiracılar üzerinden hesaplanır. Sayım, Attorney General’ın teklif planını dosyalanmak üzere kabul ettiği tarihte yapılır; böylece sayılacak kişiler belli bir tarihte sabitlenir. Ve şartları taşıyan yaşlı vatandaşlar ile engelli kiracıların hariç tutulması paydayı değiştirir; bu da cevabı değiştirir demektir.
Varsayımsal örnek. Bir sponsor, içinde oturulan 100 konut birimi bulunan bir bina için tahliyeli plan dosyalıyor ve hanelerden 12’si şartları taşıyan yaşlı vatandaş veya engelli kiracı niteliğinde. Bu 12 hane hesaplamadan çıkarılır. Yüzde 51, 100’ün tamamına veya binadaki daire sayısına göre değil, sayımda kalan oturan gerçek kiracılara göre ölçülür. Paydayı doğru belirlemek, cevabı doğru bulmanın büyük kısmıdır.
TAHLİYESİZ PLAN
Bir sponsor tahliyesiz bir plan dosyalarsa, satın almayan kiracılar birimi kiralamaya devam edebilir. Eşik daha düşüktür ve ölçüt farklıdır.
New York Attorney General’a göre, bir tahliyesiz planın yürürlüğe girdiğinin ilan edilebilmesi için konut birimlerinin en az yüzde 15’inin gerçek kiracılara veya birimde kendisi ya da aile üyeleri yaşamayı amaçlayan kiracı olmayan alıcılara satılması gerekir. Bu yüzdeye boş ve içinde oturulan dairelerin satışları dahil edilebilir.
Ardından kalan kiracıyı koruyan cümle gelir. İçinde oturulan bir daireyi satın alan dışarıdan bir alıcı, dairede yaşayan kiracıyı tahliye edemez. Kiracı, kira istikrarına tabi (rent-stabilized) veya kira kontrolüne tabi (rent-controlled) bir kiracı olarak oturmaya devam edebilir ve kirasını, geçerli yasaların gerektirdiği tüm hizmetleri sağlamak zorunda olan dışarıdan alıcıya veya sponsora öder.
Yatırımcı daireyi satın alır, zilyetliği değil
Varsayımsal örnek. Bir sponsor, Queens’teki kiralık bir binayı tahliyesiz bir planla dönüştürüyor. Bir yatırımcı, içinde on dokuz yıldır oturan kira istikrarına tabi bir kiracı bulunan 4C birimini satın alıyor. Birimin maliki artık yatırımcıdır. Kiracı kalır, kira istikrarına tabi olmaya devam eder ve kirasını eski ev sahibine değil yatırımcıya öder. Yatırımcı, yasanın dönüşümden önce gerektirdiği her hizmeti bu kiracıya borçludur. Satışın hiçbir yönü yatırımcıya kiracıyı çıkarma imkânı vermemiştir.
DİKKAT: Bu, bir lisans sahibinin dikkatsizce söylediği bir cümlenin gerçek bir insana gerçek zarar verdiği bir ekrandır. Tahliyesiz bir dönüşümdeki yaşlı bir kiracıya yeni malikin onu yıl sonunda çıkarabileceğini söylemek yanlıştır ve bu yanlış, size şüpheyle yaklaşmak için hiçbir nedeni olmayan bir kiracıya söylenmiştir. Bir binanın hangi planla dönüştürüldüğünü bilmiyorsanız, ağzınızı açmadan önce öğrenin.
Tahliyesiz plan, bir lisans sahibinin pazarlıyor olma ihtimalinin en yüksek olduğu plandır. Yüzde on beş, elli birden daha düşük bir çıtadır ve kısmen boş dairelerle karşılanabilir; bu nedenle dönüşümlerin daha fazlası bu şekilde yürür. Bu da gösterimlerinizin daha fazlasının, yan dairede hâlâ birinin düzenlenmiş bir kirayla yaşadığı ve yatırımcı alıcınızın taşınacağı bir yer yerine bir gelir akışı satın aldığı binalarda olacağı anlamına gelir.
İki rakam farklı şeylere dayanır ve öğrenciler baskı altında bunları ters çevirir. Yüzde elli bir, satın alma sözleşmesi imzalayan oturan gerçek kiracıları sayar ve sponsora tahliye etme hakkını kazandırır. Yüzde on beş, gerçekten içinde yaşayacak kişilere satılan konut birimlerini sayar ve sponsora kiracılar yerinde kalarak bir dönüşüm kazandırır.
UNUTMAYIN: Devam etmeden önce her rakamın hangi plana ait olduğunu yüksek sesle söyleyin. Ardından her birinde satın almayan bir kiracıya ne olacağını söyleyin.
Plan Yokken Piyasayı Test Etmek
Cooperative Policy Statement #1 (CPS-1)
Bir fikri ve bir parça arazisi olan sponsor, bir teklif planı hazırlamak için bir yıl ve büyük bir para harcamadan önce kimsenin satın alıp almayacağını bilmek ister. New York sponsorun bunu sormasına izin verir. Sormanın kuralları katıdır ve yeni bir projede çalışan bir satış temsilcisinin istemeden çiğneme ihtimalinin en yüksek olduğu kurallar bunlardır.
Kısaca CPS-1 olarak da anılan Cooperative Policy Statement #1, kooperatiflere, condominium’lara ve ev malikleri birliklerine (homeowners associations) uygulanır. Piyasayı test etmek, girişimi araştırmak ve çeşitli koşulları karşılamaya yönelik ihtiyaçları belirlemek için kullanılır.
Beyanın neyi kapsadığına dikkat edin. Kooperatifler, condominium’lar ve ev malikleri birlikleri; üçü de. CPS-1’i zihnindeki “kooperatifler” etiketli bir çekmeceye koyan bir lisans sahibi, onu fiilen üzerinde çalıştığı condominium projesinde gözden kaçırır ve yeni acenteler CPS-1 ile condominium projesinde karşılaşır.
PİYASA TESTİ NASIL BAŞLAR
Sponsor, piyasayı test etmek için New York State Attorney General’s Office’in (Eyalet Başsavcılığı) Real Estate Financing bölümüne başvuru dosyalar. Piyasa testi ancak sponsor, Attorney General’dan piyasayı test etme başvurusunun kabul edildiğini bildiren bir mektup ya da sözlü kabul bildirimi aldıktan sonra başlar. Başvurunun postaya verildiği gün hiçbir şey başlamaz.
Sponsor Attorney General’a dosyalanmak üzere bir teklif planı sunmuşsa, piyasayı test etme başvurusu kabul edilmez. İkisi sırayla gelir. Önce test, sonra planın dosyalanması. Zaten bir plan dosyalamış olan sponsor, CPS-1’in kapsadığı aşamayı geçmiştir.
İKİ MUTLAK YASAK
Bir teklif planı Attorney General tarafından dosyalanmak üzere kabul edilene kadar bağlayıcı olsun veya olmasın hiçbir rezervasyon kabul edilmez. Bir teklif planı Attorney General tarafından dosyalanmak üzere kabul edilene kadar hiçbir depozito kabul edilmez.
Bu iki cümleyi de yavaşça okuyun, çünkü “bağlayıcı olmayan” kelimesi burada iş görür. Bir rezervasyonun kimseyi bağlamadığı için zararsız olduğuna inanan bir lisans sahibi kuralı yanlış okumuştur. Yasak, her iki türdeki her rezervasyonu ve her depozitoyu kapsar ve ancak plan dosyalanmak üzere kabul edildiğinde kalkar.
Rezervasyon yok. Depozito yok. Hiçbiri.
HER REKLAM ATTORNEY GENERAL’A GİDER
Sponsorun kullandığı tüm reklamlar ve reklam materyalleri, kullanılmadan önce Attorney General tarafından onaylanmalıdır. Tüm reklamlar ve reklam materyalleri Attorney General’ın CPS-1 ibaresini taşımalı ve Attorney General’ın CPS-1 reklam kılavuzuna atıfta bulunulmalıdır. Sponsorun piyasayı test etme başvurusunun aslında yer almayan her önerilen reklam veya reklam materyali, onaya ihtiyaç duyulmasından en az 48 saat önce Attorney General’a sunulmalıdır.
Bu, bir satış temsilcisinin bir salı sabahı ortaya çıkardığı materyali de kapsar. Yeni bir sosyal medya gönderisi, yeni bir el ilanı, şantiyede yeni bir tabela. Asıl başvuruda yer almadığı için en az 48 saat önceden Attorney General’a gider ve ibareyi taşır.
Sponsorun kendi başvurusu bunu açıkça belirtir. Başvuruda, şantiyede sergilenen ilanlar ve tabelalar dahil hiçbir reklamın veya reklam materyalinin önce Attorney General’a sunulup onun tarafından onaylanmadıkça kullanılmayacağı ve bunların tamamının CPS-1 ibaresini taşıyacağı belirtilir. Önerilen her reklamın kopyaları ile muhtemel alıcılardan doldurmaları istenen anketler ve bilgi kartları başvuruyla birlikte sunulur.
SÜRELER
Bir CPS-1 başvurusunda iki süre işler ve bunlar farklı olaylarla başlar. Birincisi kabulle başlar ve sponsorun test etmeye ne kadar süre devam edebileceğini belirler. İkincisi başvurunun kabul edilmesiyle başlar ve sponsorun hiçbir şey satılmadığına dair Attorney General’a ne zaman yeminli beyanda bulunması gerektiğini belirler. Bunları ayrı tutun.
Piyasayı test etme başvurusu kabulden sonra 120 gün süreyle geçerlidir. Test süresinin neden yetersiz kaldığını açıklayan bir uzatma başvurusu dosyalanırsa Attorney General bu süreyi 60 gün daha uzatabilir; bu başvuru 120 günlük süre dolmadan en az yedi gün önce yapılmalıdır.
Daha ileride ikinci bir tarih vardır. Sponsor, piyasayı test etme başvurusunun kabul edilmesini izleyen 180. günde veya bu güne kadar Attorney General’a, Attorney General tarafından bir teklif planı dosyalanmak üzere kabul edilmeden önce hiçbir satın alma sözleşmesini kabul etmediğini belirten bir yeminli beyan (affidavit) dosyalar. Taşınmaz New York dışında bulunuyorsa, yeminli beyan New York sakinleriyle yapılan satın alma sözleşmelerini kapsar.
BAŞVURUYLA BİRLİKTE SUNULANLAR
Piyasayı test etme başvurusuna şunlar eklenir: bir dosyalama ücreti; başvuruyu hazırlayan avukat tarafından imzalanmış ve yalan beyan (perjury) cezası altında teyit edilmiş bir sunuş yazısı (transmittal letter); varsa sponsorun arsaya ilişkin tapu senedinin, opsiyonunun veya arazi satın alma sözleşmesinin aslına uygun bir kopyası; varsa bir kredi kuruluşunun ipotek taahhüdünün aslına uygun bir kopyası; binanın kat planlarının bir kopyası; ve doldurulmuş bir istatistiksel bilgi kartı. Ev malikleri birliği başvuruları vaziyet planlarını da içerir.
Avukatın sunuş yazısı, yalan beyan cezası altında birkaç hususu teyit eder; bunlar arasında sokak adresi ve posta kodu ile avukatın General Business Law’un Article 23-A’sının ihlaline ilişkin fiili bilgisinin (actual knowledge) bulunmadığı yer alır.
Başvurunun kendisi projeyi ayrıntılı olarak tanımlar: parsel ve tam konumu, birimlerin sayısı ve türü ile kaç yapıda yer aldıkları, otopark yerlerine, havuza ve çimenlere kadar ortak unsurlar, işin yeni inşaat mı yoksa yenileme mi olduğu ve binanın herhangi bir kısmında şu anda kiracı oturup oturmadığı ya da oturmasının beklenip beklenmediği. Başvuruda ayrıca her birim için sponsorun tahmini satış fiyatı, oda sayısı ve tahmini aylık aidatı yer alır. Sponsor, fiyatı belirlenmiş ve sayılmış, çimenlerine kadar tanımlanmış bir binayı test eder.
$225
dosyalama ücreti
Department of Law’a (Adalet Dairesi) ödenecek çekle.
NOT: Piyasa testi ilgiyi ölçer. Asla satış yapmaz. Bu ekrandaki her yasak aynı yönü gösterir ve bir sponsorun veya satış temsilcisinin test süresi içinde para ya da imza aldığı gün, CPS-1’in ihlal edildiği gündür.
UNUTMAYIN: CPS-1 aşamasındaki bir sponsor, sıra numarası ayırmak için ilgilenen bir çiftten küçük ve iade edilebilir bir depozito almanızı istiyor. Ne dersiniz ve bunu CPS-1’in hangi cümlesine dayanarak söylersiniz?
3. ders
Condominium Alım ve Satımı
Niyet mektupları, kreditör incelemesi, flip'ler, ve kapanış masrafları koşusu
Niyet Mektubu, Bağlayıcı Sözleşme ve Kredi Veren
Her belgenin getirdiği yükümlülükler ve kredi verenin neye baktığı
Bir geliştirici, bir alıcıdan bir condominium birimini satın almak için bir niyet mektubu (letter of intent) imzalamasını isteyebilir. Niyet mektubu, iki veya daha fazla tarafın birlikte iş yapmayı kabul ettiğini gösterir. Bir işlem gelişirken yararlıdır, çünkü çoğu zaman belirli bir zaman çerçevesi ve her iki tarafın da kabul edebileceği bir dizi koşul içerir ve bir alıcı belirli bir birimi ayırtmak istediğinde muhtemelen istenecektir.
Alıcı muhtemelen bir ilk depozito da yatıracaktır; bu çoğu zaman $1,000 kadar düşüktür. Alıcı artık o birim üzerinde ön alım hakkına (right of first refusal) sahiptir. Bu aşamada alıcı sözleşmeyi feshedebilir ve depozitosunu yine de geri alabilir.
Ön alım hakkı, malik bir taşınmazı satmaya veya kiraya vermeye karar verirse onu ilk olarak satın alma veya kiralama fırsatına sahip olma hakkıdır. Yeni bir projede bir rezervasyonun gerçekte satın aldığı şey budur. Geliştirici birimi alıcı için tutar, çünkü birim üzerinde ilk söz hakkı ondadır. Alıcı bu hakkı bırakabilir ve parasını da yanında götürebilir.
Niyet mektubu genellikle bağlayıcı değildir. Emin olmak için küçük puntolu kısımları okuyun. Bağlayıcı olmayan bir niyet mektubu büyük olasılıkla tarafların bir işlemle ilerleme niyetini gösterir ve icra edilebilir olması amaçlanmaz. Bu mektuplar kapanış tarihi, satın alma fiyatı veya işlemin diğer temel koşulları hakkında bilgi içerebilir. Alıcı satın almakla yükümlü olmadığı gibi, yeni bir condominium’da muhtemelen geliştirici olan satıcı da henüz fiyatı kesinleştirmekle yükümlü değildir.
Bu aşamada depozito geri verilir
Bağlayıcı sözleşme, icra edilebilir geçerli bir sözleşmedir. Bu sözleşmeler çoğu zaman işlemin, kapanıştan önce yerine getirilmesi gereken koşullar gibi daha fazla ayrıntısını içerir. Genellikle yüklü bir depozito gerektirir; bu çoğu zaman satın alma fiyatının yüzde 20’sidir. Bağlayıcı bir sözleşme, tarafları işlemi tamamlamakla yükümlü kılar; aksi hâlde sözleşmeyi ihlal etmiş olurlar. Bazı sözleşmeler, alıcının hiçbir yükümlülük altına girmeden sözleşmeden çekilebileceği bir cayma süresi (rescission period) tanır.
Yani iki belge arasındaki fark, bir görüşme ile bir taahhüt arasındaki farktır. Biri bir birimi ayırtır ve alıcı fikrini değiştirirse parayı iade eder. Diğeri fiyatın yüzde yirmisini emanet hesabına (escrow) taşır ve alıcıyı işleme bağlar. Bir alıcı az önce neyi imzaladığını sorduğunda, dürüst cevap bu ikisinden hangisi olduğunu söyleyerek başlar.
DİKKAT: Bir belge geliştirici tarafından hazırlanmışsa, ister niyet mektubu ister bağlayıcı sözleşme olsun, potansiyel alıcılar bu alanda deneyimli bir avukata danışmalıdır. Yeni inşaatta bu tavsiye bir formalite değildir. Belgeyi geliştiricinin avukatı yazmıştır ve alıcınız birini tutana kadar odadaki hiç kimse onu temsil etmez.
Varsayımsal örnek. Bir alıcı, Long Island City’deki yeni bir binada 9C hattı için bir niyet mektubu imzalar, küçük bir depozito yatırır ve üç hafta sonra işvereni onu Boston’a tayin eder. Alıcı vazgeçer. Bağlayıcı olmayan bir niyet mektubu kapsamında depozitosunu geri alır, çünkü o aşamada satın almakla yükümlü değildi. Tek bir olguyu değiştirin, onu yüzde yirmisi emanet hesabında olan bağlayıcı bir sözleşmenin üç hafta ötesine koyun; onunla yapacağınız konuşma bambaşka bir konuşma olur.
KREDİ VEREN EVET DEMEDEN ÖNCE
Kredi verenlerin kooperatif ve condominium kabulü için gelir ölçütleri vardır. Kabul edilebilir ve kabul edilemez gelir. Kazanç/borç oranları. Kredi/değer oranları (LTV). Kredi veren, krediyi vermeye karar vermeden önce kredi başvurusundaki bir dizi kaleme bakar ve dosyaların çoğunu belirleyen iki kalem gelir ve varlıklardır.
Kazanç/borç oranı, borçlunun hâlihazırda borçlu olduğu tutarı kazandığı tutarla karşılaştırır. Kredi/değer oranı, kredinin büyüklüğünü onu teminat altına alan taşınmazın değeriyle karşılaştırır. Bu kursun finansman bölümleri her iki oranı ayrıntılı olarak işler. Buradaki nokta daha dardır: bir kooperatif veya condominium alımında bu ölçütler iki kez uygulanır; bir kez finansman sağlayıp sağlamamaya karar veren kredi veren tarafından, bir kez de alıcıyı kabul edip etmemeye karar veren kurul tarafından.
Kredi verenin genellikle dikkate aldığı gelir, maaşı ve komisyonları veya ikramiyeleri içerir. Başvuru sahibi kalıcı olduğunu kanıtlayabildiği sürece diğer gelirler de hesaba katılabilir. Faiz. Temettüler. Sermaye kazançları. Nafaka. Kira geliri. Tröst fonları. Social Security. Bir işletmeden elde edilen gelir. İkinci gruptaki ölçüt kalıcılıktır ve kalıcılığın anlatılması değil belgelenmesi gerekir.
Kredi verenler ayrıca nakde çevrilebilen varlıkları da görmek ister. Hisse senetleri, tahviller, yatırım fonları, hazine bonoları (T-bills), tröst fonları, koleksiyon eşyaları, emeklilik varlıkları ve gayrimenkul. Kredi veren aynı anda iki şeyi kontrol eder: alıcının peşinat ve kapanış masrafları için parası olup olmadığını ve sonrasında beklenmedik faturalara veya geçici bir gelir kaybına karşı elinde bir şey kalıp kalmadığını.
Bu ikinci amaç, alıcıları rahatsız eden bir soruyu açıklar. Kapanış için tam yetecek kadar nakdi olan ve arkasında hiçbir şey bulunmayan bir dosya zayıf bir dosyadır ve bir kooperatif kurulu onu bir kredi verenle aynı şekilde okur. Meraklılık gibi görünen şey, kredi değerlendirme uzmanının dördüncü ayda ne olacağını sormasıdır.
Niyet mektubu sunmaya ilişkin pratik bir not. Formu ve prosedürü sponsorun satış ofisi belirler, çünkü mektup geliştiricinin projesindeki geliştiricinin belgesidir. Sizin göreviniz, alıcınız imzalamadan önce, parayı havale ettikten sonra değil, formu ve depozito koşullarını alıcınızın avukatının önüne koymaktır.
UNUTMAYIN: Alıcınız yeni bir condominium için niyet mektubu imzalıyor ve bir hafta sonra sizi arayıp vazgeçmek istediğini söylüyor. Depozitoya ne olur ve cevap vermeden önce belgenin hangi cümlesini okudunuz?
Flipping, Mülkiyet ve Kapanışın Maliyeti
Closing Disclosure, Truth in Lending Act ve RESPA uyarınca zorunludur
Condominium kapanışlarında üç kelime geçer ve bunlar birbiriyle bağlantılı ama ayrı şeyleri anlatır. Flipping. Sözleşmenin devri. Eşzamanlı kapanış. Bir müşteri bunlardan birini size karşı kullanmadan önce bunları netleştirin.
Flipping, bir taşınmazı satın alıp genellikle onardıktan sonra kâr amacıyla hızla yeniden satmak demektir. Flipping’e sözleşmenin devri (assigning a contract) de denir; bu, bir taşınmaz veya condominium birimi üzerindeki satın alma haklarını, o taşınmaz veya birimin kapanışı yapılmadan önce başka bir alıcıya devretmek anlamına gelir. Yatırımcılar condominium birimlerini inşaat öncesinde flip etmek isteyebilir; bu bölümün ilgilendiği biçim budur.
Eşzamanlı kapanış (simultaneous closing), yatırımcının veya satıcının özel bir ipotekli borç senedi oluşturduğu ve ardından aynı gün alıcıyla eşzamanlı olarak kapanış yaptığı bir satıcı finansmanı tekniğidir. Department of Housing and Urban Development’ın (HUD), Federal Housing Administration tek ailelik ipotekleriyle ilgili yağmacı flipping hakkında düzenlemeleri vardır.
Önünüzde dururken RESPA’yı yerine oturtmaya değer. RESPA, federal düzenlemeye tabi kredi kullanan bir ila dört aileli konutlara ve condominium’lara ve konut ipoteklerine $1 million’dan fazla yatırım yapan kredi verenlerin verdiği kredilere uygulanır. Amacı karşılaştırmalı alışveriştir; böylece alıcı, kendisine verilen ilk rakamı kabul etmek yerine farklı kredi verenlerin ve kapanış acentelerinin hizmet maliyetlerini tartabilir.
Bazı geliştiriciler flipping’e izin vermez ve gerekçeleri hukuki değil ticaridir. Geliştirici, kalan condominium birimlerinin satışında flipper’larla rekabet etmek istemez. Ayrıca yatırımcılar bir birimi boş bırakabilirken, taşınmazda yaşayan ve ona bakan alıcılar değeri artırmaya ve daha fazla insanı çekmeye devam eder. Geliştiriciler çoğu zaman oturacak alıcıları, flip etmeyi amaçlayan yatırımcılara tercih eder.
CONDOMINIUM’DA MÜLKİYET SORUNLARI
Yeniden hatırlatmaya değer üç terim. Mülkiyet (title), taşınmaz üzerindeki fiili ve hukuka uygun sahipliktir ve devredilen haklar demetine sahip olmayı ifade eder. Mülkiyet araştırması (title search), bir taşınmazın mülkiyetini etkileyen tüm hakları ve takyidatı belirlemek için kamu sicilinin incelenmesidir. Tapu senedi (deed), devredenin taşınmaz üzerindeki varsa menfaatini devreden bir belgedir ve devir işlemi (conveyance) olarak da bilinir.
Condominium birim maliki ortak alanları paylaştığı ve bunlarda bölünmemiş bir paya sahip olduğu için, bir birimin satışıyla ortak alanlardaki pay da satılmış olur. Kapanıştan önce, satıcının satılan birimin mülkiyetiyle ilgili sorunlarını çözmek için bir mülkiyet araştırması tamamlanır. Mülkiyetle ilgili her sorun kapanıştan önce çözülmelidir. Tüm tapu senetleri gibi condominium biriminin tapu senedi de taşınmaz üzerindeki mülkiyeti devreder ve kapanışta mülkiyet satılarak alıcıya geçer.
Condominium’lar için tapu sigortası (title insurance) da gereklidir. Tapu sigortası poliçesi kredi vereni ve bazen taşınmaz malikini, bir taşınmazın mülkiyetine ilişkin uyuşmazlıklardan ve kamu sicilinin araştırılması sırasında bulunamayan mülkiyet kusurlarından doğan kayba karşı korur. Bu kusurlar mülkiyet üzerindeki rehinler veya talepler olabilir ve tescil edilmiş ya da tescil edilmemiş olabilir.
Mülkiyet sorunlarını her seferinde kapanıştan önce çözün
ALICININ KAPANIŞTA GÖRDÜKLERİ
Bir condominium’un kapanış işlemi diğer konut taşınmazlarınkine benzer. Kapanış masraflarını değerlendirmenin en iyi yolu, bir gayrimenkul işleminin nihai ve ayrıntılı hesabını sunan, her tarafın borç ve alacak kayıtlarını ve her birinin kapanışta alacağı veya ödemesi gereken tutarı listeleyen Closing Disclosure belgesine bakmaktır.
Closing Disclosure’lar Truth in Lending Act ve Real Estate Settlement Procedures Act (RESPA) uyarınca zorunludur; satıcıya ve alıcıya borçlu olunan ve bunların borçlu olduğu toplam tutarı belgelemek için kapanış acenteleri, bazı durumlarda da alacaklı tarafından hazırlanır. RESPA, alıcıların farklı kredi verenlerin ve kapanış acentelerinin hizmet maliyetlerini karşılaştırabilmesi için oluşturulmuştur.
Kapanış konuşmasına iki kalem daha dahildir. Condominium malikleri kapanış masraflarını vergiden düşemez, ancak diğer şeylerin yanı sıra ipotek faizini düşebilir; bu, mülk sahibi olmanın kiracılığa göre olağan avantajıdır. Ayrıca bazı condominium sözleşmeleri, malik bir taşınmazı satmaya veya kiraya vermeye karar verirse onu ilk olarak satın alma veya kiralama fırsatına sahip olma hakkı olan ön alım hakkını (right of first refusal) içerir. Bir condominium’da bu madde, bir birim satışa çıktığında birliğe onu ilk olarak satın alma fırsatını verir.
Aşağıdaki rakamlar yaygın New York tahminleridir, fazlası değil. Masraflar kapanıştan kapanışa değişir, yasayla ve piyasayla birlikte hareket eder ve sizin göreviniz bunları ezberden söylemek değil, müşterilere bunları bir avukatla teyit etmelerini tavsiye etmektir.
SEÇİLMİŞ NEW YORK KAPANIŞ MASRAFLARI
Masraf
Kim öder
Tipik tutar
Mansion tax
Alıcı
Fiyat $1 million veya daha fazla olduğunda satın alma fiyatının TAMAMININ 1%’i
İpotek vergisi
Alıcı
Yetki bölgesine ve kredi tutarına göre değişir, New York City’de kredinin 2.8%’ine kadar
NYC devir vergisi
Satıcı*
$500,000’a kadar satış fiyatının 1%’i; $500,000 ve üzerinde 1.425%; artı $25 idari ücret
NYS devir vergisi
Satıcı*
Satış fiyatının her $1,000’ı için $4, satın alma fiyatının 0.4%’ü
Tapu sigortası
Alıcı
Her $100,000 için ≈ $450 (malik poliçesi) + ipoteğin her $100,000’ı için ≈ $200 (kredi poliçesi)
Avukat ücretleri
Her iki taraf
Alıcı için $1,600+; satıcı için $1,500+, müşterilere masrafları avukatla teyit etmelerini tavsiye edin
*Doğrudan sponsordan mı satın alıyorsunuz? Alıcı genellikle devir vergilerinin HER İKİSİNİ, ayrıca sponsorun avukat ücretlerini (≈$1,500) ve bir işletme sermayesi katkısını (≈$1,000) öder. Mülkiyet sorunları kapanıştan önce çözülmelidir, ve bazı condo sözleşmeleri, bir birim satışa çıktığında birliğe ÖN ALIM HAKKI tanır.
UNUTMAYIN: Bir alıcı, kapanış günü peşinat dışında nelere ihtiyacı olacağını soruyor. Bir rakamı yüksek sesle söylemeden önce avukatla teyit edeceğiniz o listedeki üç masrafın adını söyleyin.
4. ders
Kooperatifler
Daireyi satın almazsınız. Ona sahip olan şirketi satın alırsınız, her seferinde bir hisse.
Bir Kooperatif Nasıl İşler
Binaya bir şirket sahiptir; şirkete de sakinler sahiptir
Bir kooperatifin satın alınması diğer gayrimenkul işlemlerinden farklıdır ve fark en tepede başlar. Kooperatifler (co-op’lar), sakinlerin hissedar olduğu şirketlere ait binalardır. Her hissedar, bireysel bir birim üzerinde mülkiyete bağlı bir kira sözleşmesi (proprietary lease) ve ortak alanları kullanma hakkı alır. Mülkiyete bağlı kira sözleşmesi, bir kooperatifte yaşayan ve hisse sahibi olan kişiye verilen münhasır ve daha uzun süreli bir kira sözleşmesidir.
Bir kooperatif malikinin hisseleri taşınır mülkiyet (personal property) sayılır. Kooperatif binasının mülkiyeti, bu amaçla kurulmuş bir şirkette tek başına mülkiyet (severalty) olarak bulunur. Binanın tamamının mülkiyeti tek bir malikte, yani şirkettedir. Hissedar ise hisse senedine ve bir kira sözleşmesine sahiptir.
Condominium gibi kooperatif de tüzel kişilik olarak bilinen yapılandırılmış bir mülkiyet türüdür. Kontrol edici olmayan (non-controlling) bir yapı olan condominium’dan farklı olarak kooperatif, üyelerin kontrolünde ve mülkiyetindedir. Bu tek kelime, yani kontrol, bu dersteki neredeyse diğer her şeyin kaynağıdır.
Ev sahibinin kim olduğunu çözün, yapının geri kalanı yerine oturur. Binaya şirket sahiptir ve mülkiyete bağlı kira sözleşmesini o verir. Hissedar bu sözleşmenin kiracısıdır. Hissedar aynı zamanda sözleşmeyi veren şirketin bir kısmına da sahiptir. Bir kooperatif sakini kendi kira sözleşmesinin iki tarafında birden durur; kurul için oy kullanmasının ve kurulun onun yaşadığı koşulları belirleyebilmesinin nedeni budur.
HER HİSSEDARIN ÖDEDİĞİ VE BUNUN YARATTIĞI RİSK
Bir kooperatif hissedarı, tüm binanın emlak vergileri dahil olmak üzere bina giderlerinden orantılı bir pay öder. 6A dairesi için ayrı bir vergi tahakkuku yoktur. Bina için tek bir vergi tahakkuku vardır ve hissedarlar bunu aylık aidatları içinde aralarında taşır.
Bu düzenlemenin, bir condominium malikinin hiç karşılaşmadığı bir sonucu vardır. Bir sakin giderlerdeki payını ödemezse, kooperatifin tamamı ipoteğin paraya çevrilmesi (foreclosure) tehdidiyle karşı karşıya kalabilir. Bir condominium’da bir sakinin davranışları tüm topluluğu tehdit etmez. Bir kooperatifte bina tek bir ipotek ve tek bir vergi tahakkuku taşır ve her hissedar bunların arkasında durur.
Tek bir açık herkesin sorunudur
BİR KOOPERATİF DAİRESİ NASIL EL DEĞİŞTİRİR
Taşınmaz yerine hisseler satılsa da işlem bir gayrimenkul satışına benzer. Hisseler ve daire, mülkiyete bağlı kira sözleşmesinin devriyle birlikte alıcıya devredilir. Üç şey birlikte hareket eder: hisse, kira sözleşmesi ve daire.
Alıcının elinde kalan bu pakettir. Tapu senedi teslim edilmez, çünkü teslim edilecek bir tapu senedi yoktur. Şirket, bir gün öncesinde olduğu gibi binanın mülkiyetini elinde tutmaya devam eder; değişen şey, hisselerinin bir kısmının kime ait olduğu ve 6A dairesinin kira sözleşmesinde kimin adının yazdığıdır.
Bu devrin, condominium satışında karşılığı olmayan bir sınırı vardır. Kooperatif sözleşmesi, bir hissedarın diğer hissedarların rızası olmadan payını devredemeyeceğini öngörebilir. Hisselerin tam maliki olan bir satıcı bile bunları en yüksek çeki yazan kişiye vermekte serbest olmayabilir.
Varsayımsal örnek. On birinci kattaki bir hissedar işini kaybettikten sonra aidatını ödemeyi bırakıyor. Birikmiş borçları onun kendi dosyasında sessizce durmaz. Şirketin binanın emlak vergilerini ve temel ipoteği (underlying mortgage) ödemek için kullandığı paradan eksilir ve bu paranın yeterince büyük bir kısmı eksik kalırsa, ödemeleri aksatan şirket olur. Binadaki herkes, bir dairenin katkı yapmayı bıraktığı bir borcun arkasında durmaktadır.
1996’dan bu yana, kooperatif sahibi evli çiftler mülkiyeti eşlerin bütünlük mülkiyeti (tenants by the entirety) olarak edinebilir. Bu, onların kooperatife yüzde 100 bölünmemiş payla sahip olmalarını sağlar, eşlere sağ kalana geçme hakkı tanır ve bir eşin diğerinin rızası olmadan kendi payını satmasını engeller.
NOT: 7. Bölüm size mülkiyet cevabını vermişti: kooperatif alıcısı taşınır mülkiyet niteliğindeki hisse senetlerini ve bir mülkiyete bağlı kira sözleşmesini alır ve daire için şirket dışında hiç kimse adına bir tapu senedi yoktur. Bu ders o cevabı alır ve bunun bir kapanışta size neye mal olduğunu sorar. Hisse senedinin tescil edilebileceği bir yerin olmamasının, kredinin ipotek olmamasının ve bir kurulun alıcınız hakkında oy kullanmasının nedeni taşınır mülkiyettir.
UNUTMAYIN: Üç kat yukarıdaki bir hissedar aidatını ödemeyi bırakıyor. Bunun bir kooperatifte neden müşterinizin sorunu olduğunu ve bir condominium’da neden onun sorunu olmadığını tek cümleyle söyleyin.
Bir Kooperatifin Finansmanı ve Hesaplarının Okunması
Hisse kredisi, flip vergisi, tanıma anlaşması ve durum tespiti dosyası
Kooperatif alıcısı hisse satın alır; bu nedenle kredi bir ipotek değildir. Kooperatif hissedarlarının genellikle bir hisse kredisi (share loan) vardır; bu, taşınmaz mülkiyeti için bir ipotek değil, alıcının bir şirkette hisse satın aldığını gösteren bir kooperatif kredisidir. Kredi veren, hisselere ve bir kira sözleşmesine karşı kredi verir; kapanıştan sonra ikisini de zilyetliğine almasının nedeni budur.
Hisse kredisi, kredi verenin neyi ve ne zaman elinde tuttuğunu değiştirir. Bir condominium’da kredi veren taşınmaz üzerine bir ipotek tescil ettirir ve alıcı elinde bir tapu senediyle ayrılır. Bir kooperatifte tescil edilecek bir şey yoktur; bu nedenle kapanıştan sonra kredi veren genellikle hisse senedini ve mülkiyete bağlı kira sözleşmesini (proprietary lease) zilyetliğine alır ve saklar. Bu iki belge teminattır.
Kooperatiflerde çoğu zaman flip vergisi (flip tax) bulunur; bu, birimin satışı sırasında mülkiyetin devri için kooperatif kurulunun satıcıya yüklediği bir ücrettir. Para şehre veya eyalete değil, kooperatife gider. Devir vergilerini bütçesine katıp flip vergisini unutan bir satıcı, kapanış masasında hoş olmayan bir rakamla karşılaşır.
Flip vergisinin yeri bu yüzden kapanış konuşması değil, ilan konuşmasıdır. Satıcıya düşer, bina tarafından belirlenir ve satıcının satış gelirinden düşülür. Daireyi fiyatlandırırken bunu sorun ve bir rakamı kendiniz söylemek yerine satıcıyı binanın belgeleriyle birlikte bir avukata yönlendirin.
Flip vergisi kooperatife ödenir
Tanıma anlaşması (recognition agreement), kredi veren, kooperatif ve hissedar olmak üzere üç taraf arasında yapılan ve hissedarı finanse eden kredi verenlerin haklarını tanıyan bir anlaşmadır. Anlaşma, temerrüt hâlinde kredi verenin, kooperatifin ve hissedarın hepsine bildirim yapılacağını öngörür.
Bu bildirimin amacı para ve zamandır. Kredi verene, isterse, ipoteğin paraya çevrilmesinden kaçınmak amacıyla gecikmiş aidatları ödemesi için zaman tanır. Paraya çevirme pahalı bir ihtimaldir ve kooperatif kurullarının ve kredi verenlerin çoğu bundan kaçınmak için hissedarlarla birlikte çalışmak ister. Tanıma anlaşmaları kooperatif kredilendirmesinde olağan ve güncel bir uygulamadır ve bunu isteyen bir kredi veren rutin bir şey istemektedir.
DURUM TESPİTİ DOSYASI
Bir kooperatifte hisse satın almadan önce alıcılar, kooperatifin mali durumunun iyi olduğundan emin olmak için mali tabloların satır aralarını okumalıdır. Muhtemel hissedarlar ödenmemiş faturalara ve tahsil edilmemiş aidatlara bakmalıdır. Bunlar binanın mali işlerinin iyi yönetilmiyor olabileceğinin işaretleridir. Yedek fonlara ve kooperatifin temel ipoteğine (underlying mortgage) bakmak da iyi bir fikirdir.
Attorney General’ın (Eyalet Başsavcısı) düzenlemeleri, her hissedarın binanın yıllık mali tablosunu görme hakkına sahip olduğunu öngörür. Mali tablo, her sakine binanın parasının nasıl yönetildiğine ilişkin bilgi verir. Dosyadaki ilk belge budur ve ona erişim bir lütuf değil, bir haktır.
New York’un Business Corporate Law’u, kooperatif şirketlerinin aylık kurul toplantılarının tutanaklarını tutmasını şart koşar. Bu tutanaklar yedek fonları, temel ipoteği, yaklaşan onarımları, hatta gürültü veya evcil hayvan anlaşmazlıklarını, ortaya çıkarabilir.
Mali tabloyu, içinde olanlar kadar eksik olanlar için de okuyun. Ödenmemiş faturalar ve binanın tahsil etmediği aidatlar iki uyarı işaretidir ve hiçbiri manşet olarak görünmez. Sürekli büyüyen bir alacak kalemi ve sürekli eskiyen bir borçlar listesi olarak görünürler.
Tutanaklar ve mali tablo farklı soruları cevaplar. Mali tablo, binanın parasının geçen yıl ne yaptığını söyler. Tutanaklar ise kurulun bu yıl neden endişe ettiğini söyler; buna, alıcıya faturanın ne sıklıkla arttığını anlatan aidat ve ek aidat geçmişi de dahildir.
Yedek fonlar ve temel ipotek ayrıca incelenmeyi hak eder. Her ikisi de beklenmedik onarımları ödemek ya da sermaye iyileştirmelerini veya yenilemeleri finanse etmek için kullanılabilir ve her iki yol da aidatları artırabilir. Kooperatif hissedarları temel ipoteği aylık aidatlarının içinde öder; dolayısıyla büyük bir temel ipotek, alıcınızın kira gibi düşündüğü rakamın içinde zaten yer almaktadır.
DİKKAT: Bir müşterinin avukatı, hisse alımı yapılmadan önce hem kurul tutanaklarına hem de mali tabloya başvurmalıdır. İkisine de. Yalnızca mali tabloyu okuyan bir alıcı sağlıklı bir yıl görür ve kurulun Mart’tan beri tartıştığı cephe onarımını gözden kaçırır.
UNUTMAYIN: Alıcınızın avukatının imzadan önce okuduğu iki belgenin adını söyleyin ve hangisinin onu yaklaşan bir ek aidat konusunda uyaracağını belirtin.
Bir Kooperatif Satışının Belge İzi
Kapanışı gerçekleştiren ya da durduran beş belge
Bir kooperatif satışı, condominium işleminde karşılığı olmayan belgelerle yürür, çünkü sonunda ne bir tapu senedi ne de bir tescil dairesi vardır. Bir kapanışın zamanında yapılıp yapılmayacağını bu belgelerden beşi belirler.
HİSSE SENEDİ VE MÜLKİYETE BAĞLI KİRA SÖZLEŞMESİ
Bir alıcı bir kooperatifte hisse satın aldığında bir hisse senedi (stock certificate) ve bir mülkiyete bağlı kira sözleşmesi (proprietary lease) düzenlenir. Hisse senedinin ve kira sözleşmesinin kamuya açık olarak tescil edilebileceği bir yer yoktur; bu nedenle devir acentesinin (transfer agent) satışı yeni alıcıyla tamamlayabilmesi için belgelerin asılları gerekir.
Eksik bir aslın kapanışı anında durdurmasının nedeni budur. Bir kapanış acentesi genellikle belgelerin kendisi olmadan satışı kapatamaz ve ibraz edilemeyen bir senet veya kira sözleşmesi, bir kredi verenin bunları bir rehnin kanıtı olarak elinde tuttuğuna işaret edebilir. Kapanıştan sonra kredi veren genellikle hisse senedini ve kira sözleşmesini hisse kredisinin teminatı olarak zilyetliğine alır.
Tapu yok, tescil yok; bu yüzden asıllar belirleyicidir
Devir acentesi, binanın kendi hisse kayıtlarını tutan kişidir. Bir kooperatif satışında county clerk (county kayıt memurluğu) yoktur; bu nedenle devir acentesi satıcının senedini iptal eder, alıcıya yeni bir senet düzenler ve değişikliği şirketin defterlerine kaydeder. Bir tescil dairesini hiç görmeyen bir alıcı da yine bir mülkiyet zincirine sahip olur. Bu zincir yalnızca kamu sicilinde değil, şirketin içinde yaşar.
KOOPERATİF REHİN ARAŞTIRMASI
Bir kooperatif satıcısına veya onun hisselerine karşı rehinler varsa, yeni bir alıcı hisseleri satın alabilmeden önce bunların kaldırılması gerekir. Satın alma sürecinde kooperatif alıcısının avukatı, satıcıya veya satıcının hisselerine karşı açık rehin bulunmadığından emin olmak için çoğu zaman bir rehin araştırması (lien search) yapar. Sorunsuz bir kapanışı sorunsuz tutan bu araştırmadır.
TEKLİF PLANI
Condominium’larda olduğu gibi, bir kooperatifin teklif planı (offering plan) da sponsorun sağladığı ve taşınmaz hakkında ayrıntılı bilgi veren bir belgedir. Bir kooperatif kapanışından önce, mali tabloları ve kurul tutanaklarını incelemenin yanı sıra alıcının avukatı teklif planını da inceler. Avukat durum tespitini yapıp sonuçlardan tatmin olduktan sonra sözleşme imzalanabilir. Sıra önemlidir: önce inceleme, sonra imza.
BİNA KURALLARI
Bina kuralları (house rules), condominium veya kooperatif sakinleri için belirlenen kurallar ve gerekliliklerdir. Çoğu zaman ortak alanlar, otopark, gürültü, evcil hayvanlar ve eğlence odasının kullanımına ilişkin kuralları düzenler. Bina kuralları genellikle bir avukat tarafından hazırlanmaz ve belirli bir yasaya dayanmaz; yine de bunlara uyulması beklenir. Kurul üyeleri, hissedarlardan çoğunluk oyu alırlarsa bina kurallarını değiştirebilir.
Müşterinizin düşündüğü her binanın bina kurallarını bilin, çünkü bunlar satın alma kararını değiştirebilir. Köpek seven biri, evcil hayvanları kısıtlayan bir kooperatifte hisse satın almak istemez ve bunu kurul mülakatından sonra öğrenmek, çok geç öğrenmek demektir.
Bina kuralları bir sonraki ekrandaki mülakatla da bağlantılıdır. Alıcınızın etrafından dolaşmayı planladığı bir kural, kurulun soracağı bir kuraldır ve konuyu ilk açan alıcı, kurulun yakaladığı alıcıdan çok daha iyi bir konumdadır. Bina kurallarını erken okumak, müşterinizin ne söylemesi gerektiğini öğrenmenin yoludur.
TADİLAT SÖZLEŞMESİ
Tadilat sözleşmesi (alteration agreement), herhangi bir yenileme, değişiklik, onarım veya tadilat başlamadan önce kooperatif hissedar-kiracıları tarafından imzalanan yazılı bir sözleşmedir. Yapısal olan ve olmayan tadilatlar için aynı şekilde bir sözleşme düşünülmelidir.
Sözleşme, özellikle kurşunlu boya ve asbestin ortaya çıkarılması ve bunlarla başa çıkılması bakımından yıkım işlerini dikkate alır ve bunlara ilişkin kurallar koyar. Lisanslı bir elektrikçinin tutulması dahil elektrik işleri için. Lisanslı yüklenicilerin tutulması ve tüm tesisatların bina mühendisi tarafından onaylanmasının sağlanması dahil sıhhi tesisat, ısıtma ve HVAC için. Çevresel konular için. Ve iskân belgesi (certificate of occupancy) konuları için.
Real Estate Board of New York’un Residential Management Council’ı, New York City Bar Association ile birlikte tadilat sözleşmesini standartlaştıran bir form geliştirmiştir.
Standart bir form herkesin işine yarar. Bina neyle karşılaşacağını, hissedar kendisinden ne beklendiğini, yükleniciler de işe başlamadan önce hangi onaylara ihtiyaç duyduklarını bilir. İşin başlaması gereken gün eline uzun bir sözleşme verilen bir hissedar yine de onu bir avukata göndermelidir, çünkü içindeki yükümlülükler yenilemeden sonra da devam eder.
DİKKAT: Kuralın tamamı “önce” kelimesidir. Tadilat sözleşmesi iş başlamadan önce imzalanır; bir komşu gürültüden şikâyet ettikten sonra dosyalanmaz. Elinde bir sözleşme olmadan cumartesi sabahı yıkıma başlayan bir hissedarın kurulla bir sorunu vardır ve ona bunun sorun olmadığını söyleyen lisans sahibinin de başka bir sorunu vardır.
UNUTMAYIN: Bu beş belgeden hangi ikisi hiçbir yerde tescil edilemez ve bu, alıcınızın kapanış günü için ne anlama gelir?
Kurul Dosyası ve Mülakat
Kooperatif kurulları her alıcı hakkında oy kullanır
Bir kooperatif alımının finansman dışındaki bir diğer önemli parçası kurul dosyasıdır (board package). Kurul dosyası kooperatifin, bazen de condominium’un yönetim kuruluna sunulur ve çoğu zaman mali yeterlilikleri, istihdam doğrulamasını, referans mektuplarını ve kurulun talep ettiği diğer belgeleri içerir.
Kurul dosyasını alıcının emlak acentesi doldurur veya alıcının doldurmasına yardım eder. Dosya daha sonra binanın yönetici acentesine (managing agent) gider; yönetici acente dosyanın eksiksiz olduğunu teyit eder ve yönetim kuruluna iletmeden önce gerekli bilgi kontrollerini yapar. Bu güzergâh önemlidir. Dosya doğrudan kurula gitmez ve eksik bir dosya genellikle oy hakkı olan birinden değil, yönetici acenteden geri döner.
Standart bir kurul dosyası yoktur. Kurullar, bilgilerin nasıl sunulmasını istedikleri ve kaç kopyaya ihtiyaç duydukları bakımından farklılık gösterir; bu nedenle kurulun şartlarına tam olarak uymak için müşterinizle birlikte çalışın. Tüm bilgiler belgelerle desteklenmelidir.
Her kurulun şartlarına tam olarak uyun
KURUL NEDEN BUNLARIN HEPSİNİ İSTER
Kooperatifin ne olduğunu hatırlayın. Bir sakin aidatlardaki payını ödemezse, kooperatifin tamamı ipoteğin paraya çevrilmesi tehdidiyle karşı karşıya kalabilir. Bu yüzden kurul, bir alıcının birim için mali sorumluluğunu yerine getirip getirmeyeceğini ve iyi bir komşu olup olmayacağını baştan bilmek ister. Dosyadaki her kalem bu iki sorudan birini cevaplar.
DOSYANIN İÇERİĞİ
Satın alma başvuru formu temel bilgileri içerir: alıcının adı, Social Security numarası ve mesleği, mevcut ev sahibinin adı ve telefon numarası, mevcut konutta oturma süresi, broker ve avukatın adları ve iletişim bilgileri, binada oturacak aile üyelerinin adları, evcil hayvanların sayısı ve türleri ile alıcının ve diğer oturacak kişilerin otomobillerinin plaka numaraları.
Tarafların tamamının imzaladığı satış sözleşmesi, çoğu zaman satıcının avukatı tarafından alıcının avukatı için hazırlanır. Sözleşmenin imzalanmasıyla alıcı peşinatı öder; bu peşinat kooperatiflerde rahatlıkla yüzde 25 veya daha fazla olabilir ve emanet hesabına (escrow) yatırılır.
Mali durum beyanı genellikle varlıkları, borçları ve net serveti sorar ve alıcılar bilgileri doğrulayan belgeleri sunmak zorundadır. Bu beyan, sahip olunan gayrimenkulleri, emeklilik fonlarını, eldeki nakdi, banka hesap özetlerini, sahip olunan hisse senetlerini ve tahvilleri ve diğer mali yükümlülükleri içerebilir. Müşterilerinize, bu bilgilerin güncel olduğundan emin olmak için bir mali uzmana başvurmalarını önerin.
Kişisel referans mektupları kurula alıcıların kişiliği ve mevcut maliklerle ne kadar iyi uyum sağlayacakları hakkında fikir verir. Genellikle birkaç mektup istenir ve bunlar alıcının uzun süredir tanıdığı kişilerden gelmelidir. İstihdam doğrulama mektubu alıcının işvereninden gelir ve alıcının mesleğini ve şirketteki pozisyonunu, çalışma süresini ve maaşını doğrular. İş referans mektupları, alıcının yakından çalıştığı iş ortaklarından, amirlerinden veya yöneticilerinden gelmeli ve alıcı hakkında somut bilgiler içermelidir.
Kurulların çoğu üç yıllık federal, eyalet ve şehir vergi beyannamelerini görmek ister. Kurul, potansiyel bir alıcının vergilerinin zamanında ödendiğini ve kooperatifi ya da alıcının aidatları veya kredi taksitlerini zamanında ödeme kabiliyetini etkileyebilecek vergiyle ilgili herhangi bir sorun olup olmadığını bilmek ister. Kurullar ayrıca her potansiyel alıcı için bir kredi kontrolü yapar; bunun için bir kredi sorgulama izin formunun imzalanması gerekir. Alıcıların ayrıca, kurşun bazlı boya ve kurşun bazlı boya tehlikelerine ilişkin açıklama dahil olmak üzere, ilgili New York State bilgilendirme formlarını imzalaması gerekir.
MÜLAKAT
Muhtemel malikler, kurul dosyası hazırlamanın yanı sıra kooperatif kuruluyla mülakat yapmak zorundadır ve bir lisans sahibi hissedar-alıcıyı buna hazırlamaya yardım edebilir. Kurullar mülakat toplantılarını genellikle ayda bir yapar; bu nedenle alıcılar aylık bir randevu için beklemek zorunda kalabilir. Kurulların çoğu, çocuklar dahil olmak üzere kooperatifte yaşayacak herkesle görüşmek ister. Kurul, kesin tarih ve saati alıcıya veya acenteye ve brokera bildirir.
Alıcılar kişisel ve mali soruları karşılamaya hazırlıklı olmalıdır. Alıcı mevcut komşuları, ev sahipleri, işleri veya mali durumu hakkında kötü konuşmamalıdır ve dürüst ve açık sözlü olmak zorunludur. Alıcı, eksiksiz mali bilgilendirme ve istihdam doğrulamasından fazlasını sunmalıdır. Belki alıcı evden bir iş yürütüyor, bir köpeği var ya da evde gitar çalışmayı seviyor. Bunlardan herhangi biri yasak olabilir ve kurulla görüşülmesi gerekir.
DİKKAT: Bir alıcıya köpekten veya evden yürütülen işten mülakatta bahsetmemesi için akıl vermek, bu ekranda bir lisans sahibinin verebileceği en kötü tavsiyedir. Bunlar tam da kurulun ihtiyaç duyduğu olgulardır ve bunları gizlemek, müşterinizi taşındığı gün kurallarını zaten çiğnediği bir binaya sokar.
KURULUN YAPABİLECEKLERİ VE YAPAMAYACAKLARI
Condominium malikleri ve ev malikleri, yeni komşularının kim olacağı üzerinde hiçbir kontrole sahip değildir. Kooperatif kurulları ise genellikle belirli bir kişinin kooperatife girmesine izin verilip verilmeyeceği konusunda oy kullanma yetkisine sahiptir. Kurul, muhtemel alıcılara korunan bir sınıfa (protected class) mensubiyetleri nedeniyle ayrımcılık yapmadığı sürece, herhangi bir adayı çeşitli nedenlerle onaylayabilir veya reddedebilir. Asıl amaç, binanın bütünü için uygun bir aday bulmaktır.
Örnek Olay. Madonna ve eski Başkan Richard Nixon da dahil olmak üzere birçok tanınmış kişi, belirli bir kooperatif binasında yaşamak için kurul onayı alamadı. Madonna gibi birini neden reddedersiniz? Muhtemelen kurul, sakinlerinin binaya kolayca girip çıkabilmesini istiyordu; ünlü bir sakin ise lobiye ve girişlerin çevresine paparazzi ve hayranlar getirir, burayı çoğu zaman gürültülü, kalabalık ve potansiyel olarak güvensiz hâle getirir. Madonna veya eski Başkan Nixon sizin evinizin yanındaki evi satın almak isteseydi, sizin hiçbir söz hakkınız olmazdı ve evi satın alabilirlerdi. Bir kooperatifte hisse sahibi olmak, gerçek bir taşınmaza sahip olmaktan farklı bir şeydir.
UNUTMAYIN: Bir kurul müşterinizi reddediyor ve hiçbir gerekçe göstermiyor. Hangi tek ret gerekçesi bu kararı hukuka aykırı kılar ve bu kelimeyi yüksek sesle söylemeden önce elinizde ne olması gerekir?
Alt Kiralama, Sponsor Hisseleri ve Satılmamış Hisseler
Binada kimin yaşadığı binanın değerini değiştirir
Bir kooperatifteki hissedarların alt kiralamanın, sponsor hisselerinin ve oturma durumunun nasıl yönetildiğinde bir çıkarı vardır. Bu hususlar vergilendirmeye, kredilendirmeye ve gelecekteki satışlara uzanır; bu da satıcınızın eline geçecek fiyata uzandıkları anlamına gelir.
Alt kiralamada (sublease) bir kiracı, kiralanan taşınmaz üzerindeki zilyetlik hakkının veya diğer menfaatinin yalnızca bir kısmını, kalan kira süresinin bir bölümü için başka bir kişiye devreder. Genellikle alt kiracı kirayı kiracıya öder, kiracı da kiraya verene öder. Alt kiralamada asıl kiracı, kira sözleşmesinin tüm hükümlerinden malike karşı sorumludur. Alt kiraya veren hissedar yükümlülüğü devretmiş değildir. Yükümlülüğe bir kişi eklemiştir.
KARARI MÜLKİYETE BAĞLI KİRA SÖZLEŞMESİ VERİR
Bazı kooperatif binaları alt kiralamaya izin verir, bazıları vermez. Bir kooperatif kurulu alt kiralamayı değerlendirirken işe mülkiyete bağlı kira sözleşmesinden (proprietary lease) başlar. Bazı kira sözleşmeleri alt kiralamayı yasaklar. Çoğu zaman ise kira sözleşmesi alt kiralama konusunda kurula yetki verir. Alt kiralamaya izin veren binalarda genellikle belirli politikalar ve ücretler vardır.
Alt kiralama ücretlerine ilişkin tüzük hükümlerine uymak önemlidir. Kurallar farklılık gösterir ve birçok bina taşınma ve taşınıp çıkma ücretleri, alt kiralama ücretleri ve başvuru ücretleri talep eder.
Şartlar da binadan binaya değişir ve yaygın olanları saymaya değer. Bir hissedarın alt kiralamaya izin verilmeden önce birimde belirli sayıda yıl oturması gerekir. Bir daire yalnızca belirli sayıda yıl için alt kiraya verilebilir. Binada aynı anda yalnızca belirli sayıda birim alt kiraya verilebilir. Ve alt kiralama için belirli gerekçeler bulunmalıdır; olağan örnek mali zorluktur.
KURULLAR SAYIYI NEDEN DÜŞÜK TUTAR
İnsanlar kooperatifleri topluluk duygusu ve kiracıların sürekli değişmemesi nedeniyle sever. Bir binada yeterince alt kiralama varsa, bina bir yuva yerine bir kiralık taşınmaz gibi hissettirmeye başlayabilir. Alt kiracıların binaya hissedarlar kadar iyi bakmayacağı ve daha fazla yıpranmaya yol açacağı yönünde bir endişe vardır.
Kurullar ayrıca çok fazla alt kiralamanın, borç alma veya yeniden finansman söz konusu olduğunda kooperatif ya da muhtemel alıcılar için güçlük yaratabileceğini bilir. Yüzde 40’ında malikin oturduğu, geri kalanında alt kiracıların, sponsorların veya yatırımcıların oturduğu bir bina düşünün. Bir banka o kooperatife kredi vermekte hiç tereddüt edebilir ve oradaki potansiyel yeni hissedarlara kredi vermekte de tereddüt edebilir, çünkü bankalar alt kiralamayı bir risk olarak görür.
Buna karşılık, bir kooperatifin hissedarlarının zaman zaman alt kiraya vermesi gerçekten gerekir. Bir iş başka yere taşınır. Birçok kurul bunu anlar ve alt kiralamaya kendi koşullarıyla izin verir. Doğru yönetildiğinde alt kiralama, bina için iyileştirmelere veya yedek fona aktarılabilecek ek gelir bile sağlayabilir. Bu, ilgili tüm taraflar için ince bir çizgidir.
Oturma durumu bir kredilendirme sorusudur
SPONSOR HİSSELERİ
Sponsorlar beş yıl sonra veya binadaki hisselerin yüzde 50’si satıldıktan sonra kurulun kontrolünden vazgeçmek zorundadır. Sponsorların çoğu asıl teklif planında belirtilen talimatlara uyar ve bina sonunda kurula geçer.
Sorunlu durum, teklif planını görmezden gelen ve hisse satmayı bırakan bir sponsordur. Kiralama piyasası iyiyse bazı sponsorlar hisselerini elde tutup bunları alt kiraya vermek ister. Diğerleri kurulun kontrolünden vazgeçmek istemez, çünkü vazgeçmek artık kendi üyelerini aday gösteremeyecekleri anlamına gelir. Bazı sponsorlar ayrıca onarım ve bakıma aynı özeni göstermez. Bunların hepsi mevcut hissedarların satış yapmasını zorlaştırır. Asıl sponsorlarla genellikle sorun yaşanmaz; yine de kurul üyeleri sponsorların yükümlülüklerini yerine getirdiğinden emin olmalıdır.
SATILMIŞ HİSSELER VE BUNLARDA KİMİN OTURDUĞU
Yüzde 100 dolulukta olan bir kooperatif binasının hem bankalar hem de hissedarlar için en iyi senaryo olacağı mantıklı görünür. Çok şey, satılmış hisselerin kime ait olduğuna ve birimlerde kimin yaşadığına bağlıdır. Bir kredi veren için alt kiracılar ve yatırımcılardan oluşan tam doluluk, binada oturan hissedarlardan oluşan tam doluluktan farklı bir binadır. Bazen alt kiralamayı binanın doluluğunun düşük bir yüzdesinde tutmak, ama buna ihtiyaç duyan hissedarlar için seçeneği açık bırakmak bankaların, kurulların ve potansiyel hissedarların yararınadır.
SATILMAMIŞ HİSSELERİN SAHİBİ
Satılmamış hisselerin sahibi (holder of unsold shares), bir kooperatif binasında binayı birincil konutu olarak kullanmayan bir yatırımcıdır. Satılmamış hisselerin sahibi, asıl sponsor gibi, genellikle flip vergisi ve alt kiralama ücretleri dahil olağan ücretlerden muaftır. Satılmamış hisselerin sahibi ayrıca bir birimi kurul onayı olmadan dilediği kişiye satabilir veya alt kiraya verebilir.
Bu bir boşluk değil gerçek bir muafiyettir ve bu da onu bu bölümde sahada en kolay yanlış okunan konulardan biri yapar. Bu statüye sahip olan ve kurula sormadan üç birimi alt kiraya veren bir yatırımcı, mülkiyete bağlı kira sözleşmesinin izin verdiği bir şeyi yapmaktadır.
Her şey atamaya bağlıdır ve atama sponsora bir bedel yükler. Bir alıcıyı satılmamış hisselerin sahibi olarak atayan sponsor, muafiyetleri devreder ve bir sorumluluğu üzerinde tutar; bu nedenle karar otomatik değildir ve bir alıcı bu kararın verildiğini varsaymamalıdır.
Örnek Olay. Sponsor Nicholas, yatırımcı ve hissedar John’a satış yaptı. İkisi de John’un binada yaşamayı planlamadığını ve hisseleri yatırım amacıyla satın aldığını biliyordu. John, binada oturmadığı için Nicholas’ın sahip olduğu hak ve muafiyetlerin aynısına sahip olduğunu varsayıyor. Öyle mi? Duruma bağlı. Satılmamış hisseleri mülkiyete bağlı kira sözleşmesi tanımlar. John’un satılmamış hisselere sahip olması, onun satılmamış hisselerin sahibi sayıldığı anlamına gelmez. Nicholas’ın John’u satılmamış hisselerin sahibi olarak ataması gerekebilir ve bu, mali sorunlar ortaya çıkarsa Nicholas’ın John’u karşılaması gerekeceği anlamına gelir.
UNUTMAYIN: Bir yatırımcı size hiç flip vergisi ödemediğini söylüyor. Bunun bir ihlal mi yoksa bir hak mı olduğuna karar vermeden önce hangi tek olguyu tespit etmeniz gerekir?
5. ders
Condop'lar, ve Aralarında Seçim Yapmak
Vergi kanunundan doğan bir melez ve her alıcının karşılaştığı condo mu kooperatif mi kararı
Condop ve 80/20 Kuralı
Internal Revenue Code Section 216
Condop, en az iki condominium’a bölünmüş bir binadır. Birincisi, birlikte tek bir condominium birimi sayılan kooperatif konut birimleridir. İkincisi, mesleki ve ticari birimdir. Tanım budur ve bu sözcüklerle ezberlenmeye değer, çünkü terim bambaşka bir şey için kullanılır.
Condop terimi yanlış kullanılmaktadır; pek çok kişi condop’un kuralları ve kurul onayı şartları olmayan bir kooperatiften ibaret olduğuna inanır. Kelimenin anlamı daha dardır. Condop kooperatifi korur ve onu bir condominium yapısıyla sarar.
BİR CONDOP’TA MALİKİN SATIN ALDIĞI ŞEY
Bir condop satın alındığında malikler yine taşınmaz değil, bir şirketteki hisseleri satın alır. Bu bakımdan condop bir kooperatife benzer ve hisseler, mülkiyete bağlı kira sözleşmeleri (proprietary lease), kurullar ve aidatlar hakkında öğrendiğiniz her şey sekizinci katta yaşayan kişi için hâlâ geçerlidir. Condop aynı zamanda bir condominium’a da benzer, çünkü kooperatif konut birimleri daha büyük bir condominium yapısı içinde tek bir condominium birimi olarak bir araya getirilmiştir.
Üç condominium biriminden oluşan on katlı bir condop düşünün. Yeraltı otoparkı bir condominium birimidir. Birinci kattaki ticari alan ikinci condominium birimidir. Yukarıdaki kooperatif konut daireleri üçüncüsüdür. Üst katlardaki sakinler bir şirketin hissedarlarıdır. Şirketin daireleri, hepsi birlikte, üç birimli bir condominium’daki tek bir birimdir.
O binadaki katmanları sayın, çünkü sınav bunları bulanıklaştırmayı sever. Dokuz kat daire vardır ve birinci katın üzerinde dokuz değil, tek bir condominium birimi vardır. O üçüncü condominium biriminin maliki şirkettir ve şirkete de sakinler sahiptir. Tek tek daireler şirketin içinde, condominium çizgisinin bir katman altında yer alır. Bir hissedarın sahip olduğu her şey, diğer tüm kooperatiflerde olduğu gibi, bir hisse ve bir kira sözleşmesidir.
Dolayısıyla bir condop dairesine bakan alıcı yine hisse satın alır, yine bir mülkiyete bağlı kira sözleşmesi imzalar, yine bir kurul dosyası hazırlar ve bina gerektiriyorsa yine bir mülakata girer. Condominium yapısı onun üzerinde, kooperatif ile ticari kiracılar arasında durur. Binanın vergi tablosunu değiştirir. Alıcının neye sahip olduğunu değiştirmez.
Üst katlarda hisseler, çevresinde condominium iskeleti
BİRİ NEDEN BU ŞEKİLDE İNŞA EDER
Bir binayı condop’a dönüştürmenin birkaç nedeni vardır ve asıl neden, yaygın olarak 80/20 kuralı olarak anılan Internal Revenue Code Section 216 ile ilgilidir.
80/20 kuralı, bireysel hissedarların yıllık vergileri ve ipotek faizini indirmeye devam edebilmeleri için kooperatifin yıllık gelirinin yüzde 20’sinden fazlasının hissedar olmayan kaynaklardan gelemeyeceğini söyler. Hissedar olmayan kaynaklar perakende veya diğer ticari kiracıları içerir.
Kuralı ters çevirin, sınavın sorduğu şekilde okunur. Kooperatifin yıllık gelirinin en az yüzde 80’i hissedarların kendilerinden gelmelidir. Çizgiyi diğer yönde aşarsanız kayıp şirkete düşmez. Satın almayı değerli kılan yıllık vergi ve ipotek faizi indirimlerini kaybeden her bir hissedara düşer.
Dolayısıyla zemin katta yüksek bir perakende kirası olan bir kooperatifin bir sorunu vardır. Ticari alanı ayırıp kendi condominium birimi hâline getirmek, bu kirayı kooperatifin gelirinden çıkarır ve hissedarlar indirimlerini korur. Tüm düzenlemenin arkasındaki itici güç budur.
Varsayımsal örnek. On iki katlı bir kooperatifin zemin katında bir banka şubesi ve bir eczane vardır ve bu iki kiracıdan gelen kira, şirketin tüm gelirinin beşte birini çoktan aşacak kadar artmıştır. Şirkete para cezası verilmez. Hiçbir şeye el konulmaz. Hissedarlar, yararlandıkları yıllık vergi ve ipotek faizi indirimlerini kaybeder, o kadar; bunları da kendi beyannamelerinde, bireysel olarak kaybederler. Binanın zemin kattaki şansı, sekizinci katta bir vergi sorununa dönüşmüştür.
Kuralın hedef aldığı şey pasif ticari gelirdir. Bir perakende veya diğer ticari kiracıdan alınan kira, kooperatifin hissedar olmayan birinden elde ettiği gelirdir ve bir binayı çizginin ötesine iten gelir türü tam olarak budur. Zemin katta büyük bir kira sözleşmesini değerlendiren bir kooperatif kurulunun herhangi bir şey imzalamadan önce hesabı yapması gerekmesinin nedeni budur.
DÖNÜŞÜMDEN ÖNCEKİ İKİ TUZAK
80/20 kuralından kurtulmak için condop’a dönüşümü düşünen bir kooperatif iki şeyi tartmalıdır. Dönüşümün maliyeti çok yüksek olabilir ve buna değmeyebilir. Ayrıca ticari alan satıldıktan sonra kooperatif kurulu bu alan üzerindeki kontrolünü kaybedebilir ve herhangi bir kiracı taşınabilir. Bu kiracı gürültülü ve rahatsız ediciyse hissedarları rahatsız edebilir ve zamanla condop’un değerini düşürebilir.
Kurulların hafife aldığı tuzak ikincisidir. Kira sorunu dönüşüm günü çözülür. Komşu sorunu daha sonra ve kalıcı olarak gelir, çünkü kurul alanı kimin kullanacağı konusundaki söz hakkını satmıştır.
NOT: Sınav 80/20 kuralını her iki uçtan da sorar. En az yüzde 80 hissedarlardan, en fazla yüzde 20 hissedar olmayan kaynaklardan. Aynı kural, iki ifade biçimi ve sonuç her zaman binaya verilen bir ceza değil, hissedarların bireysel indirimleridir.
UNUTMAYIN: Bir kooperatif kurulu zemin katının yarısını bir süpermarkete kiralamak istiyor. Binanın geliri hakkında soracağınız ilk soru nedir ve cevap yanlışsa bedelini kim öder?
Condominium mu, Kooperatif mi
Aynı silüet, sahip olunacak iki farklı şey
Bu bölümdeki her şey iki kez sorulan tek bir soruya dayanır. Alıcı neye sahiptir ve bundan sonra olacakları kim kontrol eder? Bir condominium’u ve bir kooperatifi bu iki sorudan geçirin; diğer her fark cevaplardan kendiliğinden çıkar.
CONDOMINIUM
Bir condominium birimi taşınmaz mülkiyetidir (real property). Alıcı, birim için bir fee simple tapu senedi ve buna ek olarak ortak alanlarda, diğer maliklerle birlikte paylı malikler (tenants in common) olarak sahip olunan bölünmemiş bir pay alır. Tek bir tapu senedi ikisini birden devreder ve birim, ortak pay olmadan satılamaz.
Condominium kontrol edici olmayan (non-controlling) bir yapıdır. Malikler yan daireyi kimin satın alacağı konusunda söz sahibi değildir. En fazla, bazı condominium sözleşmeleri bir birim satışa çıktığında birliğe ön alım hakkı (right of first refusal) tanır; bu da veto fırsatı değil, satın alma fırsatıdır.
Condominium alımı bir ipotekle finanse edilir. Her birim ayrı vergilendirilir ve malikler kendi ipotek faizlerini vergiden düşer. Temerrüt ve ondan doğan rehinler tek birimle sınırlı kalır; bu nedenle bir malikin ödememesi binayı asla tehdit etmez. Ortak giderler (common charges) olarak adlandırılan aylık aidatlar, ortak alan giderlerini ve ortak alanlar ile dış cepheler için sigortayı karşılar.
KOOPERATİF
Kooperatif menfaati taşınır mülkiyettir (personal property). Alıcı, binanın maliki olan şirkette hisse senetleri ve buna ek olarak birim üzerinde bir mülkiyete bağlı kira sözleşmesi (proprietary lease) alır. Şirket binanın mülkiyetini tek başına mülkiyet (severalty) olarak elinde tutar.
Kooperatif üyelerin kontrolündedir. Kimin gireceğine bir kurul dosyası, bir mülakat ve bir kurul oylaması karar verir ve kurul bir adayı çok çeşitli nedenlerle reddedebilir, ama asla korunan bir sınıfa (protected class) mensubiyeti nedeniyle değil.
Kooperatif alımı bir hisse kredisiyle (share loan) finanse edilir ve bir tanıma anlaşması (recognition agreement) kredi vereni, kooperatifi ve hissedarı birbirine bağlar; böylece üçü de bir temerrütten haberdar olur. Hissedarlar bina genelindeki giderlerin ve vergilerin orantılı bir payını öder; bu nedenle bir hissedarın temerrüdü kooperatifin tamamını ipoteğin paraya çevrilmesi tehdidiyle karşı karşıya bırakabilir. Aidat temel ipoteği (underlying mortgage) içerir ve kurul yeniden satışta satıcıdan bir flip vergisi (flip tax) alabilir.
GİRİŞ SÜRECİ NASIL HİSSETTİRİR
Satın alma süreci de aynı çizgi boyunca ayrılır. Condominium alıcısı niyet mektubundan veya tekliften bağlayıcı bir sözleşmeye, oradan kredi verene, mülkiyet araştırmasına ve bir tapu senedinin teslim edilip tescil edildiği bir kapanışa gider. Kooperatif alıcısı ise sözleşmeden lisans sahibinin yardımıyla hazırlanan bir kurul dosyasına, yönetici acente aracılığıyla bir kurul mülakatına, bir oylamaya ve ardından bir hisse senedi ile bir mülkiyete bağlı kira sözleşmesinin el değiştirdiği ve kredi verenin ikisini de aldığı bir kapanışa gider.
Para da ayrılır. Condominium alıcısı ortak giderleri öder ve kendi birimi için ayrı bir vergi tahakkuku alır. Kooperatif hissedarı aidat öder ve bu aidatın içinde binanın emlak vergilerindeki payı ile temel ipotekteki payı bulunur. İlan föyünde birbirine benzeyen iki aylık rakam çok farklı şeyler taşımaktadır.
Tapu ve ortak giderler ya da hisseler ve aidat
Varsayımsal örnek. İki alıcı, aynı sokak, aynı fiyat. Biri sabah bir condominium’un kapanışını yapar ve o öğleden sonra tescil ettireceği bir tapu senediyle ayrılır. Diğeri öğleden sonra bir kooperatifin kapanışını yapar ve ikna etmek zorunda kaldığı bir kurul onu oylamayla kabul ettikten sonra, kredi vereninin saklamak üzere aldığı bir hisse senedi ve bir kira sözleşmesiyle ayrılır. İkisi de arkadaşlarına bir daire satın aldığını söyleyecektir. Yalnızca biri taşınmaz satın almıştır.
Bir şey her ikisinde de aynı şekilde işler ve müşteriler yine de bunu sorar. Condominium’da da kooperatifte de aylık ücretler, ortak alanlar ve yapıların dış cepheleri için hasar ve sorumluluk sigortası satın alır ve her sakin yalnızca birimin iç kısmını ve kendi kişisel eşyalarını kapsayan bir sigorta satın alır. Mülkiyet biçimi bu ekrandaki neredeyse her şeyi değiştirir. Bu ayrımı değiştirmez.
NOT: Bu bölümdeki her sınav sorusunu dört kelimeye göre sınıflandırın. Tapu, taşınmaz mülkiyeti, ortak giderler ve ön alım hakkı condominium’u gösterir. Hisseler, mülkiyete bağlı kira sözleşmesi, aidat ve kurul onayı kooperatifi gösterir. İki sütunu karıştıran bir soru, her kelimenin hangi sütundan geldiğini bilip bilmediğinizi sınamaktadır.
UNUTMAYIN: Bir müşteri hangisini satın alması gerektiğini soruyor. Farkı her mülkiyet biçimi için bir cümle olmak üzere iki cümleyle söyleyin ve ardından bu seçimin aslında kimin kararı olduğunu söyleyin.
Oturum Özeti
Bu bölümden akılda tutulacak altı şey
Condominium, ortak mülkiyet için geliştirilmiş bir taşınmazdır; her ortak malik, bireysel bir birim üzerinde ayrı bir fee simple hakka ve bununla birlikte ortak alanlarda, diğer birim malikleriyle birlikte paylı malikler (tenants in common) olarak sahip olunan bölünmemiş bir paya sahiptir. New York’un Condominium Act’i, Real Property Law’un Article 9-B’sidir. Ortak alanlar, tüm sakinlerin birlikte kullandığı ve sahip olduğu alanlardır; sınırlı ortak alanlar ise balkon veya tahsis edilmiş bir park yeri gibi herkese ait olup tek bir kişi tarafından kullanılan alanlardır. Aidatlar her birimin bölünmemiş pay yüzdesini izler ve ortak alanlar ile dış cepheler için sigorta satın alır; birimin iç kısmını ise her malik kendisi sigortalar. Ödenmemiş aidatlar, ipotek temerrütleri ve emlak vergileri tek birimle sınırlı kalır.
Condominium’u bir sponsor kurar. Sponsor kuruluş belgesini (articles of incorporation) dosyalar, condominium beyannamesini veya ana tapuyu (master deed) county auditor’a dosyalar, bir teklif planı dosyalar, tüzüğü dosyalar ve CC&R’leri tescil ettirir. İskân belgesi (certificate of occupancy) denetimlerin ardından gelir ve Department of Buildings tarafından nihai veya geçici olarak, her ikisi de DOB Certified damgalı biçimde verilir. Ardından tüm birim maliklerinden oluşan malikler birliği bir yöneticiler kurulu seçer ve kurul genellikle bir yönetici acente (managing agent) tutar. Kurul Condominium Act uyarınca ek aidat (assessment) tahakkuk ettirebilir ve ödenmeyen bir ek aidat, rehin belgesi (certificate of lien) ile tescil edilen bir rehne dönüşebilir. Sponsorun kurul üzerindeki kontrolü, ortak payın yüzde 50’sinden fazlası satıldığında veya ilk kapanıştan beş yıl sonra, hangisi önce gerçekleşirse, sona erer.
Her teklifin kapı bekçisi Attorney General’dır (Eyalet Başsavcısı). General Business Law’un Article 23’ü olan Martin Act, teklif planında taşınmazın tam bir tanımının yer almasını şart koşar ve değişiklikler dahil her planı Attorney General’ın incelemesine ve düzenlemesine tabi kılar. Dosyalanmak üzere kabul, fiyatın veya mali koşulların onaylanması değildir. CPS-1, sponsorun piyasayı kabulden sonra 120 gün, 60 gün uzatılabilir şekilde test etmesine izin verir; bir teklif planı dosyalanmak üzere kabul edilene kadar hiçbir türde rezervasyon ve hiçbir depozito alınamaz ve her reklam Attorney General tarafından onaylanıp CPS-1 ibaresini taşır. İçinde oturulan bir binanın dönüştürülmesi için ya oturan gerçek (bona fide) kiracıların yüzde 51’i satın alma sözleşmesi imzaladığında yürürlüğe giren bir tahliyeli plan ya da konut birimlerinin yüzde 15’i içinde yaşayacak kişilere satıldığında yürürlüğe giren bir tahliyesiz plan gerekir.
Bir condominium işlemi niyet mektubundan bağlayıcı sözleşmeye ilerler. Niyet mektubu genellikle bağlayıcı değildir, alıcının o aşamada vazgeçerse geri alacağı küçük bir depozito içerir ve ona birim üzerinde ön alım hakkı (right of first refusal) verir. Bağlayıcı sözleşme icra edilebilirdir, genellikle çoğu zaman yüzde 20 civarında yüklü bir depozito gerektirir ve her iki tarafı da yükümlülük altına sokar. Flipping, sözleşmenin devridir, yani birimin kapanışından önce satın alma haklarının satılmasıdır; eşzamanlı kapanış ise özel bir ipotekli borç senedini aynı gün yapılan bir kapanışla birleştirir. Mülkiyet sorunları kapanıştan önce çözülür, Truth in Lending Act ve RESPA uyarınca zorunlu olan Closing Disclosure her borç ve alacak kaydını ortaya koyar ve bazı condominium sözleşmeleri yeniden satışta birliğe ön alım hakkı tanır.
Kooperatif, mülkiyeti tek başına mülkiyet (severalty) olarak elinde tutan ve sakinlerin hissedar olduğu bir şirkete ait bir binadır. Hisseler taşınır mülkiyettir ve her hissedar bir birim üzerinde mülkiyete bağlı bir kira sözleşmesine (proprietary lease) ve ortak alanları kullanma hakkına sahiptir. Alımlar, kredi veren, kooperatif ve hissedar arasındaki bir tanıma anlaşması (recognition agreement) kapsamında bir hisse kredisiyle (share loan) finanse edilir. Hissedarlar tüm binanın giderlerinin ve vergilerinin orantılı bir payını öder; bu nedenle tek bir temerrüt kooperatifin tamamını riske atabilir. Alıcının avukatı sözleşme imzalanmadan önce mali tabloyu, kurul tutanaklarını ve teklif planını okur. Kurullar alıcıları kurul dosyası ve mülakat yoluyla inceler, dosyayı yönetici acente aracılığıyla alır, satıcıdan flip vergisi (flip tax) alabilir, alt kiralama koşullarını mülkiyete bağlı kira sözleşmesi aracılığıyla belirler ve korunan bir sınıf temelinde olmamak kaydıyla herhangi bir adayı reddedebilir. Satılmamış hisselerin sahibi (holder of unsold shares) genellikle flip vergilerinden ve alt kiralama ücretlerinden muaftır ve kurul onayı olmadan satış yapabilir veya alt kiraya verebilir.
Condop, en az iki condominium’a bölünmüş bir binadır; kooperatif konut birimleri birlikte bir condominium birimini, mesleki ve ticari alan ise bir diğerini oluşturur. Varlık nedeni Internal Revenue Code Section 216, yani 80/20 kuralıdır: kooperatifin yıllık gelirinin yüzde 20’sinden fazlası hissedar olmayan kaynaklardan gelemez; aksi hâlde bireysel hissedarlar yıllık vergi ve ipotek faizi indirimlerini kaybeder. Dönüşüm pahalı olabilir ve ticari alan satıldıktan sonra kurul orayı kimin kullanacağı üzerindeki kontrolünü kaybedebilir.
Terimler sınavın yarısıdır, bu yüzden çiftleri akılda tutun. Beyanname ve birim tapusu. Tüzük ve bina kuralları. Ortak alanlar ve sınırlı ortak alanlar. Ortak giderler (common charges) ve aidat (maintenance). İpotek ve hisse kredisi. Tapu senedi ve hisse senedi. Tahliyeli plan ve tahliyesiz plan. Condominium ve condop. Her çiftte iki kelime birbirinin yerine kullanılabilir gibi görünür ama öyle değildir ve birini diğerinin yerine koyan bir soru tam olarak bunu sınamaktadır.
Bu bölümde iki alışkanlık, herhangi bir tek olgudan daha fazla ağırlık taşır. Birincisi belgeleri avukata göndermektir. Teklif planı, niyet mektubu, bağlayıcı sözleşme, mali tablo, kurul tutanakları, tadilat sözleşmesi ve bina kurallarının hepsi bir avukatın önünde olmalıdır ve sizin göreviniz bunları yorumlamak değil, oraya ulaştırmaktır. İkincisi, bir bina hakkında herhangi bir şey söylemeden önce binanın hangi aşamada olduğunu kontrol etmektir, çünkü piyasa testi, kabul edilmiş bir teklif planı, sponsor kontrolündeki bir kurul ve malik kontrolündeki bir kurul, her biri farklı cümlelere izin verir.
UNUTMAYIN: Bu altı şeyden hangisini şu anda bir lobide duran bir alıcıya açıklayamazsınız? Teste girmeden önce o derse geri dönün.
HÂKİM SİZ OLUN
Sutton Place Karmaşası
Meridian Realty’de satış temsilcisi olan Priya, Sutton Place’teki yeni bir condominium olan The Selwyn’i pazarlamaktadır; binanın sponsorunun kabul edilmiş bir piyasa testi başvurusu vardır, ve Attorney General nezdinde dosyalanmış başka hiçbir şeyi yoktur. Bir çift 9C birimine vurulunca Priya onlara bağlayıcı bir rezervasyon imzalatır ve $5,000’lık çeklerini “sıralarını tutmak için” bankaya yatırır. O sabah kendi yazdığı yepyeni bir Instagram kampanyası başlatır, CPS-1 ibaresi yok, Attorney General’a hiç sunulmamış, ve her sunumunu, taslak teklif planının hiçbir yerinde spor salonu geçmemesine rağmen sponsorun “kesinlikle ekleyeceğini” duyduğu çatı spor salonuyla bitirir.
Şehrin öbür ucunda, ilk kez ev alacak bir alıcıya yeniden satılık bir condo gösterir ve onu “herhangi bir komşu ipoteğini ödemeyi bırakırsa banka tüm binanın ipoteğini paraya çevirebilir” diye uyarır. Sponsor müşterisinin tahliyesiz bir planla dönüştürdüğü, içinde oturulan kiralık bir binada, yaşlı bir kiracıya, bir yatırımcı dairesini satın aldığında “yeni malik sizi yıl sonunda çıkarabilir” der. Ortak payın 60%’ını satmış olmasına rağmen sponsorun hâlâ kurulu atadığı yedi yıllık bir condominium’da, malikler birliğine “sponsor her birim satılana kadar kontrolü elinde tutar” diye güvence verir. Ve Selwyn alıcısı $1,000 depozitoyla bağlayıcı olmayan bir niyet mektubu imzaladıktan sonra tereddüt edince, onu depozitonun “vazgeçtiğiniz anda gideceği” konusunda uyarır.
Carnegie Hill’de bir kooperatif alıcısını kurula hazırlarken Priya şu tavsiyede bulunur: “Goldendoodle’dan veya ikinci yatak odasındaki eBay işinizden bahsetmeyin, bilmedikleri şey size zarar veremez.” Kurul başka bir müşterisini reddedince omuz silker: “Kurullar sizi ırkınız veya dininiz yüzünden reddedebilir, bina onların, hepsi yasal.” Alıcısının kredi veren kuruluşu bir tanıma anlaşması ister; Priya “kooperatifler artık bunu yapmıyor, geçin” der. Kapanışta yeni hissedara bir balyoz uzatır: “Mutfak yıkımı cumartesi başlıyor, daire artık sizin, hiçbir evraka gerek yok.”
Son durağı First Avenue’deki zor durumdaki bir kooperatiftir; burada kurulu, ikinci katın tamamını, binanın gelirinin yaklaşık 40%’ı, bir süpermarkete kiralamaya teşvik eder ve hissedarlara “kira gelirinin vergi indirimlerinize asla dokunmayacağı” güvencesini verir. Çıkarken, sponsorun kalan hisselerini satın almış ve resmen satılmamış hisselerin sahibi olarak atanmış bir yatırımcıyla karşılaşır; yatırımcı üç birimini kurul onayı olmadan alt kiraya verdiğini ve hiç flip vergisi veya alt kiralama ücreti ödemediğini söyler. Priya onu yönetici acenteye bildirmek için not alır.
Bu hikâyede on iki ihlal gizlidir ve sizi yanıltmak için hukuka uygun bir eylem de yerleştirilmiştir. Bunu bir sınava girer gibi değil, bir dosya üzerinde çalışır gibi çözün.
Hikâyeyi bir kez okuyun ve hiçbir şey işaretlemeyin. İkinci kez elinizde bir kalemle okuyun ve sizi duraksatan her cümleyi, henüz ihlal olup olmadığına karar vermeden işaretleyin. Ardından bu bölüme geri dönün ve işaretlenen her cümlenin ilgili olduğu kuralın adını söyleyin. Bir kurala bağlayamadığınız bir cümle, hakkında tahmin yürüttüğünüz bir cümledir.
BU OLGULARIN İÇİNDEN BEŞ İZ GEÇER
Birinci iz, bir teklif planı yokken bir sponsorun neler yapabileceğidir. İlk paragrafı, CPS-1 ekranı yanınızda açıkken yeniden okuyun. Selwyn’in hangi aşamada olduğunu, o aşamanın neye izin verdiğini ve neyi hiçbir yoruma yer bırakmayan sözlerle yasakladığını sorun. Ardından aynı paragraf hakkında ayrı bir soru sorun: bir alıcı bir binanın gerçekte neleri içereceğini nereden öğrenir ve satış ofisinin söyleyip belgenin söylemediği her şey hakkındaki kalıcı talimat nedir.
İkinci iz, bir condominium malikinin neye sahip olduğu ve bunun onu neye açık bıraktığıdır. İkinci paragraftaki bir cümle temerrüdün bir sonucunu anlatır. Bu sonucun gerçekte hangi mülkiyet biçimine ait olduğuna karar verin. Bu bölümdeki iki biçimden birine aittir, diğerine değil ve bütün fark rehnin birim sınırında durup durmadığındadır.
Üçüncü iz, bir dönüşümün binada hâlihazırda yaşayan insanlara ne yaptığıdır. Sponsorun dosyaladığı planın adını söyleyin, ardından bu bölümde, içinde oturulan bir daireyi satın alan dışarıdan bir alıcının neyi yapabileceğini ve neyi yapamayacağını söyleyen cümleyi bulun. Cevap, kiracının kira sözleşmesinde ne kadar süre kaldığına bağlı değildir.
Dördüncü iz, sponsor kontrolü ve niyet mektubu aşamasıdır ve ikisi de rakam sorunlarıdır. Bir cümle, içinde yanlış eşik bulunan bir kontrol kuralı ileri sürer. Bir diğeri bir depozitonun yandığını iddia eder. Gerçek eşiği bulun, alıcının niyet mektubu aşamasında elinde ne tuttuğuna ilişkin cümleyi bulun ve bunları Priya’nın yüksek sesle söyledikleriyle karşılaştırın.
Beşinci iz kooperatiftir. Üçüncü paragraftaki dört ayrı ifade dört ayrı kurala dokunur: bir adayın mülakatta kurula neyi borçlu olduğu, bir kurulun hangi gerekçeleri asla kullanamayacağı, bir kredi verenin hisse kredisinde neyi istemeye hakkı olduğu ve biri balyozu sallamadan önce neyin imzalanması gerektiği. Bunları tek tek ele alın. Dördünden üçü Priya’nın söylediği şeylerdir, biri ise onun eline verdiği bir şeydir.
Sonra son paragraf gelir; iki kalem içerir ve bunlar zıt yönlere çeker. Biri, sonucu bireysel hissedarlara düşen vergisel bir sonucu olan bir yüzde sorunudur. Diğeri yerleştirilmiş hukuka uygun eylemdir ve onu bulmak alıştırmanın daha zor yarısıdır, çünkü aceleyle yapılan bir suçlama bir lisans sahibi için başlı başına bir sorundur.
ÇOĞUNU AYIKLAYAN TEK BİR TEST
Priya’nın yüksek sesle söylediği her cümle için, doğru olması için neyin gerçek olması gerektiğini sorun, ardından hikâyenin size bu olguyu verip vermediğini sorun. İfadelerinin çoğu olgular hakkında yalanlar değil, yanlış ifade edilmiş kurallardır. Var olmayan bir eşiği, uygulanmayan bir korumayı, zorunlu olmayan bir belgeyi, diğer mülkiyet biçimine ait bir sonucu anlatır. Hikâyedeki olgular genellikle doğrudur. Onlara bağlanan hukuk doğru değildir.
Bu ayrım üzerinde çalışmaya değer, çünkü bir şikâyetin döndüğü ayrım da aynıdır. Bir olguyu yanlış bilen lisans sahibi onu düzeltebilir. Bir tüketiciye hukukun ne olduğunu yanlış söyleyen lisans sahibi ise tüketicinin güvendiği bir şey söylemiştir ve onu dava edilebilir kılan şey bu güvendir.
İŞARETLENEN CÜMLELER NASIL ÇALIŞILIR
İşaretlenen her cümleyi üç yığından birine koyun. Açıkça ihlal. Açıkça hukuka uygun. Bu olgulardan anlaşılamıyor. Size en çok şeyi üçüncü yığın öğretir, çünkü içindeki her kalem için onu başka bir yığına taşıyacak tek eksik olgunun adını söylemeniz gerekir. Eksik olgunun adını söyleyebilen bir lisans sahibi, neyi sorması gerektiğini bilen bir lisans sahibidir.
Ardından en az emin olduğunuz kalem için karşı tarafın savunmasını yapın. Bunu, Priya masanın karşısındaymış ve söylediği her şeyin bir gerekçesi varmış gibi, yüksek sesle ve tam cümlelerle söyleyin. Bu savunmayı hiç kuramıyorsanız, kuralın geldiği ekrana dönün ve yeniden okuyun, çünkü bir kural öğrenmemiş, bir kalıp ezberlemişsinizdir.
Priya’nın her sahnede kiminle konuştuğuna da dikkat edin, çünkü muhatap hatanın ağırlığını değiştirir. Bir sponsor müşteri avukat tutabilir. Bir malikler birliği kendi teklif planını okuyabilir. İlk kez ev alan bir alıcı ve uzun süredir orada oturan yaşlı bir kiracı ise Priya’nın onlara söylediği hiçbir şeyi kontrol edemez ve bunu yapmaları gerektiğini düşünmeleri için bir nedenleri de yoktur. Bu hikâyedeki ifadelerden ikisi tam olarak bu konumdaki kişilere söylenmiştir.
Zararın teknik olmaktan çıktığı ana dikkat edin. Bu eylemlerin birkaçı bir dosyalama kuralını çiğner ve sponsora gecikmeye mal olur. En az ikisi ise Priya’nın söylediklerini kontrol etme imkânı olmayan bir kişiye dokunur ve şikâyete dönüşenler bunlardır. Bulgularınızı sıralarken, hangi kuralın adının en uzun olduğuna göre değil, kimin zarar gördüğüne göre sıralayın.
Bir listeniz olduğunda geri dönün ve her kaleme bir ad koyun. Bir özet değil. Bir ad. CPS-1 rezervasyon ve depozitoları. CPS-1 reklam onayı. Teklif planındaki olanaklar. Condominium temerrüdü ve rehin. Tahliyesiz plan korumaları. Sponsorun kurulu devretmesi. Niyet mektubu aşaması ve depozito. Kurul mülakatında bilgilendirme. Korunan sınıf ayrımcılığı. Tanıma anlaşması. Tadilat sözleşmesi. 80/20 kuralı. Satılmamış hisselerin sahibi. Bir kalemi bu şekilde adlandıramıyorsanız onu bulma işini bitirmemişsinizdir, çünkü bir ad, bir dosya notuna yazacağınız şeydir ve bir sınav cevabının da böyle görünmesi gerekir.
Listenizi herhangi bir şeyle karşılaştırmadan önce sayın. On iki ihlal ve bir hukuka uygun eylem, sayfada yer alması gereken on üç cümle demektir. Dokuz kalemlik bir liste dört kalemi kaçırdığınız anlamına gelir. On altı kalemlik bir liste, hukuka uygun bir şeyi ihlal olarak işaretlediğiniz anlamına gelir ve işaretlediğiniz şey neredeyse kesinlikle yerleştirilmiş olandır. İki hata da önemlidir ve uygulamada ikincisi öğrencilerin beklediğinden daha önemlidir.
NOT: Bir soruna verdiğiniz cevap, hiçbir olguya bağlanmamış bir kuralsa, bir sorun tespit etmiş olmazsınız. Bir kuralı ezberden söylemiş ve uymasını ummuş olursunuz. Önce olgunun adını söyleyin, sonra çiğnediği kuralın adını söyleyin, sonra kuralın kimi koruduğunu söyleyin.
Önce olguyu, sonra kuralı adlandırın
Bitirmeden önce bir tur daha. İlk paragrafa dönün ve Priya daha hiçbir şey söylemeden, sponsorun kendi konumunun kaç ayrı kuralı devreye soktuğunu sayın. Bir binanın bulunduğu aşama, onun hakkında söylenen her cümlenin neyi iddia edebileceğini değiştirir ve bu alıştırmanın gerçekte kazandırdığı alışkanlık budur.
Gerçekte söyleyeceğiniz cümleyle bitirin. En zor bulduğunuz üç sahneyi seçin ve her biri için Priya’nın cümlesinin doğru hâlini, o koridorda veya o lobide dururken kullanacağınız sözcüklerle yazın. Kısa cümleler. Kaçamak yok. Bu alıştırmanın asıl ürünü bu yeniden yazımdır, çünkü işte sizden hiçbir zaman bir ihlalin adını söylemeniz istenmeyecek. Size bir soru sorulacak ve cevap vermek için yaklaşık dört saniyeniz olacak.
UNUTMAYIN: On ikisinden hangisini yoğun bir salı günü siz de yapardınız? Bu akşam yeniden okumanız gereken ekran odur.