1. ders
Yönetmelikler, Arsa ve Yapı Kabuğu
Temel düzeyde inşaat bilgisi, ilk konuşmayı yapabilmenizi, ve ne zaman bir uzmanı aramanız gerektiğini bilmenizi, sağlar.
Şartnameden İskân Belgesine
Planlama, ruhsatlar, yönetmelikler ve bir projeyi kapatan denetimler
İlk yeni inşaat işleminizde bir müşteri size iskân belgesinin (certificate of occupancy) ne olduğunu soracaktır. Bir başkası, verandanın gerekmediği hâlde ek bölümün neden ruhsat gerektirdiğini soracaktır. Siz ne müteahhitsiniz ne de denetçi. Siz, işlemi yürütmeye devam ettirecek kadar iyi cevap vermesi gereken ve konuşmayı bırakıp soruyu cevaplaması için lisanslı birini çağırması gereken anı bilmek zorunda olan kişisiniz.
İnşaat sabit bir sırayla ilerler ve bu sıradaki her adım bir belge ortaya çıkarır. Sırayı öğrenin, belgeler de onunla birlikte gelir. Şartnameler, proje çizimi, ruhsatlar, denetimler, iskân belgesi. Beş adım, beş belge ve her biri bir alıcının veya satıcının er geç size soracağı bir sorudur.
Şartnameler (specifications), işin kapsamına ilişkin gereklilikleri açıklayan yazılı belgelerdir. Malzemeler, standartlar ve bitmiş ürünün beklenen kalitesi. Şartnameler daha hiçbir yer kazılmadan yazılır, çünkü malzemelerin kalitesi, türü ve miktarı belirlenmeden bir müteahhit iş için teklif veremez, bir ekspertiz uzmanı (appraiser) da yeni inşaatın değerlemesini yapamaz.
Proje çizimi (blueprint), tasarımı değerlendirmek, uygulanabilirliği belirlemek ve yapının inşasına yön vermek için kullanılan ayrıntılı bir yapı planıdır. Arsa seçildikten sonra teklif almak için müteahhitlere gönderilen şey proje çizimidir. Yanında, bitiş kararlarını tek tek belirleyen bir malzeme listesi bulunur. Alt döşemenin üzerine masif parke mi, halı mı. Hangi dolaplar ve kimin dolapları. Bu tercihler müteahhidin verdiği fiyatın içindedir; inşaatın ortasında bunları değiştiren bir alıcının sözleşmeyi de değiştirmesinin nedeni budur.
Sonra ruhsatlar gelir ve ruhsatlar insanları şaşırtan adımdır. Yerel makamlar şartnameleri ve proje çizimlerini, çoğu zaman da arsanın önerilen yerleşimini ve binanın nereye oturacağını gösteren bir vaziyet planını (plot plan) inceler. Ruhsat (permit), önerilen işin dairenin standartlarını karşıladığını kabul eden ve işin yapılmasına izin veren resmî bir kamu belgesidir. Bazı bölgelerde tek bir yapı ruhsatı projenin tamamını kapsar. Diğer bölgelerde bina, elektrik ve sıhhi tesisat için ayrı ruhsatlar düzenlenir ve ardından her birini ayrı denetçiler takip eder.
Ruhsatlar, birincisinden daha önemli olan ikinci bir işlev de görür. Kamu idaresini projeyi izlemeye ve her aşamada denetimlerle takip etmeye yöneltir. Ruhsat, rahat bırakılmak için ödediğiniz bir harç değildir. Ruhsat, belediyenin gelip bakması gerektiğini öğrenme yoludur.
İskân belgesi, tüm denetimler yapıldıktan ve taşınmaz kullanıma uygun bulunduktan sonra düzenlenir. New York State Uniform Fire Prevention and Building Code uyarınca iskân belgesi iki durumda zorunludur: yapı ruhsatı gerektiren tüm işler için ve bir binanın genel kullanım sınıfı her değiştiğinde. Tadilat görmüş binalar için bunun yerine uygunluk belgesi (certificate of compliance) düzenlenir.
NEW YORK’TA İNŞAATI YÖNLENDİREN YÖNETMELİKLER
Yapı yönetmelikleri (building codes), asgari standartlar koyarak ve müteahhitlerin belirli inşaat standartlarını kullanmasını şart koşarak kamuyu korur. Yöntemler ve malzemeler. Sıhhi donanım. Elektrik tesisatı. Yangından korunma teknikleri. New York Eyaleti International Building Code’u benimsemiştir ve onunla birlikte başka yönetmelikler de yaygın olarak benimsenmiştir: Uniform Building Code, National Electrical Code ve Uniform Plumbing Code.
Eyalet asgariyi, yerel yönetim azamiyi belirler
Eyalet asgari yapı standartlarını belirler; yerel yönetimler daha katı standartlar koyabilir. Bu cümle, bir lisans sahibinin sahada duyduğu karışıklığın büyük kısmını açıklar, çünkü bir kasabadan diğerine taşınan alıcı, kuralın kendisiyle birlikte geldiğini varsayar. Gelmez. Taban her yere taşınır. Tavan yereldir.
Yerel olarak benimsenen ve uygulanan yönetmelikler, konut taşınmazlarındaki eski işlerin, yapıldığı tarihte yönetmeliğe uygun olması ve bugün güvenli durumda bulunması koşuluyla, genellikle yerinde kalmasına izin verir. O alanı yeniden düzenleyin, kural değişir. İyileştirme yapılırsa tüm koşullar mevcut yönetmeliği yansıtmak zorundadır. Elektrik tesisatının 1974’te sorunsuz olduğunu söyleyen bir satıcı, önemli olanın yarısını anlatıyordur. Diğer yarısı, tesisatın bugün güvenli durumda olup olmadığıdır; tadilat için biri duvarı açtığı anda da mevcut yönetmelik uygulanır.
Müteahhitler Americans with Disabilities Act (Engelli Amerikalılar Yasası) kapsamındaki erişilebilirlik uyumu konusunda güncel kalmalıdır. Yeni ve daha katı standartlar getirildiğinde taşınmaz sahipleri eski binaları yönetmeliğe uygun hâle getirmek zorunda kalabilir. Bu yasa ve yönetmelikleri uygulatmanın olağan araçları para cezaları ve ihtiyati tedbir kararlarıdır.
New York Energy Conservation Construction Code (New York Enerji Tasarrufu İnşaat Yönetmeliği) 2002’de zorunlu hâle geldi. Enerji maliyetlerini düşürmek ve karbondioksit emisyonlarını ve asit yağmuruna yol açan kükürdü azaltarak New York’un havasını temizlemek için yeni ticari ve konut binalarında enerji verimliliğine ilişkin asgari standartlar koyar. Konut binaları için elektrikle ısıtılan evlerde daha sıkı yalıtım, şöminelerde daha az hava sızıntısı, programlanabilir olanlar da dâhil daha verimli termostatlar ve bölgeye ve iklime göre değişen bodrum yalıtım düzeyleri şart koşar. Ticari binalar için yüksek verimli transformatörleri zorunlu kılar ve New York’ta yaygın olan iki borulu hidrolik sistemler için özel bir uyum yolu öngörür.
Şimdi de emlakçılara para kaybettiren ayrıma gelelim. Bina denetimi (building inspection), kamu makamlarının, genellikle eyalet veya yerel makamların, yürürlükteki yapı yönetmeliklerine uyumu sağladığı süreçtir. Bina denetçisi alıcınız için çalışmaz. Bina denetçisi, potansiyel bir alıcıya binadaki olası sorunları anlatmaz. Bina denetçisi işin mevcut yapı standartlarını karşıladığını teyit eder ve ardından ayrılır.
DİKKAT: Bir alıcının, geçilmiş bir bina denetimini temiz bir konut ekspertizi (home inspection) gibi görmesine asla izin vermeyin. Bu ikisi farklı kişiler için farklı sorulara cevap verir. Biri, işin yönetmeliği karşılayıp karşılamadığını sorar. Diğeri, bu evde alıcının kapanıştan önce bilmesi gereken sorunlar olup olmadığını sorar. Birincisi sorunsuz çıktığı için ikincisini atlayan bir alıcı, kimsenin onun adına incelemediği bir ev satın almıştır.
Ruhsat, denetim, iskân belgesi
UNUTMAYIN: Bir satıcı size, tamamlanmış bodrumun on yıl önce inşaat işlerinden anlayan bir arkadaşı tarafından yapıldığını söylüyor. Beş belgeden hangisini ilk önce görmek istersiniz ve hiçbiri yoksa bu ne anlama gelir?
Arsa: Su, Atık ve En İyi Kullanım
New York, toprağın üstüne bir şey konmadan önce toprağın içine ne gireceğini düzenler
Bu ekrandaki her şey bir temel dökülmeden önce gerçekleşir ve buradaki her unsur bir satışı durdurabilir. Su alamayan bir alıcı evde yaşayamaz. Bir fosseptik sistemini onaylatamayan alıcı arsaya inşaat yapamaz. Kapanıştan sonra imar düzenlemesinin, araziyi satın alma amacı olan kullanımı yasakladığını öğrenen alıcının bir talep hakkı vardır ve suçladığı kişi genellikle bunu sormamış olan lisans sahibidir.
New York Eyaleti, parselasyonlara (subdivisions) hizmet veren su temini ve kanalizasyon bertaraf sistemlerini Public Health Law’un Article 11, Title II hükümleri ve Environmental Conservation Law’un Article 17, Title 15 hükümleri uyarınca düzenler. Bu iki yasa çerçeveyi oluşturur. Aşağıdaki rakamlar bu çerçevenin içinde yer alır.
ARSA ÜZERİNDEKİ KUYULAR
New York State Department of Health (New York Eyaleti Sağlık Bakanlığı), Appendix 5-B, Standards for Water Wells’i (Su Kuyusu Standartları) yayımlar ve bu standartlar kuyu suyunun kirlenmesini önlemek için vardır. Kuyu, denetim, bakım, onarım, yenileme, arıtma ve test için yeterli erişim sağlanacak şekilde konumlandırılmalıdır. Kuyu, mevsimsel taşkına veya yüzey suyu kirlenmesine maruz kalmayacağı bir yere konumlandırılmalı ya da taşkın suyunun içine giremeyeceği şekilde inşa edilmelidir. Kuyu, bilinen veya olası her kirlilik kaynağının eğim yukarısında (up gradient) konumlandırılmalıdır; mülk sınırları, arazinin topografyası, yapıların konumu ve erişilebilirlik başka bir yeri zorunlu kılıyorsa bu kural uygulanmaz; ayrıca olası kirlilik kaynaklarından asgari yatay ayrılma mesafeleri vardır. Kabul edilen inşa yöntemleri, bir akifere doğru delme, çakma, burgulama, su jetiyle açma ve kazmadır.
Kuyuyu iki rakam belirler. Kuyunun, sondaj bittiğinde bitmiş zemin kotunun bir foot üstünden bitmiş zemin kotunun 19 foot altına kadar uzanan asgari bir muhafaza borusu (casing) uzunluğu olmalıdır. Jeolojik koşullar sorun oluşturuyorsa 20 foot’u aşabilir, yeraltı suyunun bulunabilirliği sorun oluşturuyorsa 19 foot’tan kısa tamamlanabilir. Ayrıca ortalama bir haneye yeterli su sağlamak için bir kuyunun dakikada en az beş galon su üretmesi beklenir.
Dakikada beş galon ezberlemeniz gereken rakamdır, çünkü bu bölümün ilerleyen kısmında ev içinde yeterli su basıncı için kılavuz değer olarak yeniden karşınıza çıkar. Aynı rakam, iki görev.
FOSSEPTİK SİSTEMLER VE BELEDİYE ATIK SUYU
Atık su arıtma sistemleri, New York’un nehirleri ve dereleri kirlenmesin ve deniz canlılarının ihtiyaç duyduğu su kullanılabilir kalsın diye vardır. Bir fosseptik sistemi kurulmadan önce Board of Health’ten (Sağlık Kurulu) onay alınmalıdır. Bu cümleyi bu sırayla not edin. Önce onay gelir. Önce kurup sonra soran bir alıcı, kazıp çıkarmak zorunda kalabileceği bir sistemin sahibidir.
Bir konut taşınmazında genellikle iki sıhhi atık sisteminden biri bulunur. Fosseptik sistemi (septic system), bir fosseptik tankı ile bir toprak emme sisteminden oluşur ve atık suyu, katı atıkların ayrıştığı bir yeraltı depolama alanına taşıyan bir kanalizasyon arıtma sistemi olarak çalışır. Belediye atık su sistemi, atık suyu evden borularla bir kanalizasyona boşaltır; kanalizasyon da onu yerel bir atık su arıtma tesisine taşır.
New York Public Health Law’un Section 75-A hükmü atık su arıtma standartlarını ayrıntılı olarak düzenler. Kanalizasyon arıtma sistemleri kamu su kaynaklarının su havzalarına veya kuyu başı alanına yerleştirilecekse, Eyalet Sağlık Bakanlığının bu kaynakları korumak için çıkardığı kurallara uyulmalıdır. Bireysel kanalizasyon sistemleri bir içme suyu akiferinin üzerinde yer alıyorsa, yerel sağlık daireleri nüfus yoğunluğu sınırları ve asgari parsel büyüklükleri belirleyebilir. Yeraltı arıtma sistemleri, sistemin çalışmasını sürdürmek, onarımlara imkân vermek ve yeraltı kanalizasyon akışının etkilerini azaltmak için binalardan, mülk sınırlarından, altyapı hatlarından ve kuyulardan uzak tutulmalıdır.
İki rakam daha, bir arsanın geleneksel bir sistemi kaldırıp kaldıramayacağını belirler. Geleneksel bir emme alanının (absorption field) kurulabilmesi için kaya, uygun olmayan toprak ve mevsimsel yüksek yeraltı suyu seviyesinin üzerinde en az dört foot kullanılabilir toprak bulunmalıdır. Ayrıca sızma hızı inç başına bir dakikadan hızlı olan topraklar, arazi daha az geçirgen bir toprakla karıştırılmadıkça yeraltı emme sistemleri için uygun değildir. Sızma hızı (percolation rate), suyun toprakta ilerleme hızıdır ve bunu ölçen şey toprak sızma testidir, yani perc test.
NOT: Burada daha hızlı, daha iyi demek değildir ve tuzak da budur. İnç başına bir dakikadan hızlı süzülen toprak, atık suyu toprak arıtamadan geçirir. Kırsal bir ilçede boş araziye bakan bir alıcı, arsaya sızma testini sözleşmeden sonra değil, sözleşmeye girmeden önce yaptırmalıdır.
ARSA KULLANIMI, BUNLARA MÜŞTERİNİZ SATIN ALMADAN ÖNCE BAKIN, SONRA DEĞİL
Bir arsanın en iyi kullanımını altı etken belirler ve ders kitabı bunların sizin için neden önemli olduğu konusunda açık sözlüdür. Bir müşteri bir arsa satın alır ve daha sonra bir etkenin taşınmazı amaçladığı gibi kullanmasını engellediğini öğrenirse, bu durum bir lisans sahibinin itibarını lekeleyebilir ve satıştan önce müşteri adına bilgiyi araştırırken makul özeni göstermediği için olası bir sorumluluk doğurabilir.
Drenaj (drainage), suyun belirli bir alandan doğal veya yapay yoldan uzaklaşmasıdır. Tesviye (grading), zeminin veya peyzaj alanının eğimidir. Doğru drenaj ve doğru tesviye, yağmur suyunun taşınmazdan uzaklaştırılmasını sağlar ve nemli temellerin, ıslak bodrumların ve her ikisinin ardından gelen uzun su sorunları listesinin çaresidir.
Peyzaj (landscaping), bitkiler, ağaçlar, çalılar ve istinat duvarları ekleyerek ya da zeminin hatlarını başka şekilde değiştirerek bir taşınmazı veya araziyi iyileştirmektir. Mahremiyet, gölge ve dış görünüş çekiciliği (curb appeal) sağlar. Mevcut olgun ağaçların, bir derenin veya ormanın etrafına inşaat yapan bir geliştirici, araziyi temizlemek yerine ona değer katmaktadır.
Mütemmim haklar (appurtenances), taşınmaz mülkiyetiyle birlikte gelen haklardır. Genellikle taşınmazla birlikte devredilirler ve ayrıca ayrı olarak da satılabilirler. Saklı tutulan veya ayrı satılan haklar, bir arsanın en iyi nasıl kullanılabileceğini değiştirir. Başka birine satılmış yeraltı hakları (subsurface rights), o andan itibaren o taşınmaza ne inşa edilebileceğini etkiler.
Gölgelenme, yapının arsa üzerinde nasıl konumlandığına bağlıdır. Doğuya bakan bir yapı bol sabah güneşi alır. Çalılar ve olgun ağaçlar iyi gölge yapar ve ısıyı azaltır; gölge de bir binanın genel sıcaklığını düşürerek enerji faturalarını azaltır. Bir çatıyı gölgeleyen büyük ağaçlar iç sıcaklığı çoğu zaman 8 ila 10 Fahrenheit derece düşürebilir; ancak gerçek düşüş başka etkenlere göre değişir.
Yürüyüş yolları federal bir gerekliliğe tabidir. U.S. Department of Housing and Urban Development (ABD Konut ve Kentsel Kalkınma Bakanlığı), konutlar ve mobil evler için asgari yapı standartlarını belirler ve yürüyüş yollarına ilişkin asgari taşınmaz standartları bakımından federal Fair Housing Act’i uygular. Architectural Barriers Act of 1968 (1968 tarihli Mimari Engeller Yasası), binaların engelli kişilerin erişimine uygun olmasını şart koşar. HUD ayrıca tüm eyaletlerin ve şehirlerin, yürüyüş yolları ve patikalar dâhil, erişilebilirliğe ilişkin yapı yönetmeliklerine sahip olmasını zorunlu tutar. Bunun ötesinde bazı mahalleler belirli bir yürüyüş yolu türünü şart koşar ve bu, proje çiziminde veya vaziyet planında bulunur.
İmar düzenlemesi (zoning) ve arazi kullanımına ilişkin diğer düzenlenmiş sınırlamalar, bir toplumun sağlığını, güvenliğini ve refahını korumak için uygulanır. Arazi kullanım denetimleri gelişmeyi sınırlar ve taşınmaz değerlerini etkiler. Bir arazinin üzerinde ev yerine ofis binası bulunması onu daha değerli kılabilir, ama imar düzenlemesi ofis binasına basitçe izin vermeyebilir. Daha iyi kullanım ile izin verilen kullanım iki farklı şeydir ve bunlardan yalnızca biri satılıktır.
Önce onay, sonra inşaat
UNUTMAYIN: Bir alıcı, eyaletin kuzeyinde belediye suyu ve kanalizasyonu olmayan dört dönümlük (acre) bir araziye bakıyor. Alıcı herhangi bir şey imzalamadan önce cevaplanmasını isteyeceğiniz üç arsa rakamını sayın ve fosseptik sistemini kimin onaylaması gerektiğini söyleyin.
Bir Evin Anatomisi
Topraktaki temel tabanından tepedeki mahya kirişine kadar bileşenler
Bu ekran kelime dağarcığıdır ve asıl mesele de kelime dağarcığıdır. Bir müşteri bir sorunu elindeki kelimelerle anlatır. Sizin işiniz, onun söylediğini gerçekten arızalanan bileşene çevirmektir; böylece doğru uzmanı çağırır ve yerine getiremeyeceğiniz hiçbir şeyi vaat etmezsiniz. Evi aşağıdan yukarıya doğru öğrenin, çünkü ev de bu sırayla inşa edilir.
Temel tabanı (footing), footer olarak da adlandırılır; temeli taşıyan, genellikle betondan yapılmış yeraltı tabanıdır. Betonun sağlam zemine dökülebilmesi için bir hendek kazılır; bu da temel tabanını altta daha geniş ve taşıyacağı yapıdan daha geniş kılar. Temel tabanları don çizgisinin, yani zeminin kışın donduğu en derin seviyenin altına iner. Yerel yapı yönetmelikleri, temel tabanlarının boyutunu ve yerleşimini zeminin özelliklerine, temel türüne ve bölgede olağan olan don derinliğine göre belirler.
Temel duvarları (foundation walls), yapıyı taşıyan yan duvarlardır; tipik olarak dökme beton, beton briket veya tuğladandır. New York yapı standartları, zemin kotunun (grade) üzerinde en az sekiz inç görünür temel duvarı bulunmasını şart koşar; zemin kotu da basitçe zemin seviyesidir.
Taban kirişi (sill plate), karkasın temele yatay olarak ankrajlanmış en alt parçasıdır ve döşeme veya duvar sistemi için çivileme yüzeyi sağlar. Evin inşasını başlatan ilk ahşap katmandır. Binadaki ahşap her şey ona dayanır.
Döşeme kirişleri (joists), ahşap veya çelikten uzun yatay kirişlerdir. Döşeme kirişleri bir temelin ayakları arasında uzanır. Tavan kirişleri bir çatının taşıyıcı duvarları arasında uzanır. Döşeme kirişleri, binanın çevresi boyunca bodrum veya temel duvarlarının çıkıntılarına ya da taban kirişlerine oturur ve genellikle binanın ortasında ana kirişle (girder) desteklenir.
Ana kiriş (girder), düşey yükleri taşıyan, genellikle yatay uzanan büyük ana taşıyıcı kiriştir. Ana kiriş bir tür destek kolonuna oturur; destek kolonları beton, ahşap, metal veya briket ayaklar olabilir. Bu ayaklar da bir plak veya temel tabanı üzerine oturur. Lally kolonları beton doldurulmuş çelik destek kolonlarıdır ve yalnızca iç mekânda kullanılır.
Alt döşeme (subfloor) döşeme kirişlerinin üzerine gelir. Dikmeler alt döşemenin oluşturduğu yüzeyin üzerinde durur.
Dikme (stud), ahşap karkas elemanı olarak da adlandırılır; bir yapının karkasını oluşturan düşey bir kiriştir. Alçıpan ve dış cephe kaplaması dikmelere tutturulur. Dikmeler en az iki inç genişliğinde olmalıdır ve bir karkas sisteminin parçası olarak yerleştirildiğinde taşıyıcı bölmelerde iki inç çarpı dört inçten küçük olmamalıdır. Ezberlemeniz gereken rakam bu sonuncusudur.
Üst başlık (top plate), duvarı dikmelerin üst ucunda kapatır ve mertekler ona oturur.
Mertek (rafter), çatının eğimini izleyen ve dış çatı örtüsünü taşıyan eğik bir destek kirişidir. Mertekler, çatının en üstündeki yatay kiriş olan ve bazen mahya tahtası (ridge board) olarak da adlandırılan mahya kirişine tutturulur. Eğim (pitch), bir çatının eğiminin derecesidir; kesin bir ifadeyle eğim, bir çatının inç cinsinden düşey yükselişinin foot cinsinden yatay açıklığına bölünmesidir.
YAPISAL BAĞLANTILAR
Duvarların oluşturulması, çatının, tavanın ve döşemelerin yükünü taşıyan duvarlar olan taşıyıcı duvarlarla (bearing walls) başlar. Kapı ve pencere yerleşimi için yapılan ahşap takviyelere lento (header veya lintel) denir. Uzunlamasına kesilip birlikte demetlenmiş iki veya daha fazla keresteden oluşan flitch kirişleri (flitch beams), tavana ve çatıya ek destek sağlar.
Taşıyıcı duvar, tadilat yaptıran bir müşterinin kaldırmak istediği duvardır. Bu kelimenin yalnızca karkas ustası için değil, sizin için de önemli olmasının nedeni budur. Mutfakta durup burayı salona açacağını söyleyen bir alıcı, duvar hiçbir şey taşımıyorsa bir fiyata, üst katın döşemesini taşıyorsa bambaşka bir fiyata mal olacak bir işi tarif etmektedir. Bu soruyu siz cevaplamazsınız. Adını koyarsınız ve bir mühendisin veya bir müteahhidin bakması gerektiğini söylersiniz.
ÇATI KENARI VE DIŞ KABUK
Saçak (eave), çatının yan duvarların ötesine taşan en alçak bölümüdür ve taşınmazı dış etkenlerden korur. Saçak altı (soffit), bir kemerin, kirişin, çıkmanın veya saçağın alt yüzeyidir ve çatı arasına yeterli hava akışı sağlamak için çoğu zaman havalandırmalıdır. Saçak alnı (fascia), saçak altının dış kenarına bakan panel veya tahtadır. Taşınmazda oluk varsa oluklar saçak alnına tutturulur. Saçak alnı ayrıca çatıya bitmiş bir görünüm kazandıran dekoratif bir süsleme işlevi de görür; Viktorya ve Tudor tarzı evlerde çoğu zaman bu evlere kendine özgü görünümlerini veren saçak alnı tahtaları bulunur.
Kaplama tahtası (sheathing), bir bina karkasının dış duvar dikmelerinin veya çatı merteklerinin üzerine yerleştirilen, çoğunlukla kontrplaktan yapılan yapısal bir örtüdür. Çatıda önce kaplama tahtası eklenir, sonra üzeri çatı kâğıdıyla, ardından da günümüzde en yaygın kullanılan çatı malzemelerinden biri olan asfalt şingıl gibi bir çatı malzemesiyle örtülür.
Su yalıtım sacı (flashing), çatı yerine oturduktan sonra eklenir. Su yalıtım sacı, suyun derze sızmasını önlemek amacıyla iki veya daha fazla malzeme türünün birleştiği derzleri örter. Standart örnek, bir tuğla baca ile şingıl çatı arasındaki ek yerinin üzerindeki metaldir. Bir müşteri bir bacanın, bir çatı penceresinin veya bir çatı deresinin yakınında sızıntı olduğunu bildirdiğinde ağzınızdan çıkan ilk kelime su yalıtım sacı olmalıdır.
Yapı kabuğu (building envelope), bazen dış kabuk (building shell) olarak da adlandırılır; iç mekânı çevreleyen dış elemanları ifade eder. Duvarlar, pencereler, döşeme, çatı. Kabuk, iklimlendirilmiş hava ile dış hava arasındaki sınırdır; yalıtımın ve enerji yönetmeliğinin ikisinin de hedef aldığı şeyin bu olmasının nedeni budur.
Temel tabanı, temel, taban kirişi, döşeme kirişi, dikme, mertek
UNUTMAYIN: En alttan başlayın ve bileşenleri bakmadan, yüksek sesle sırasıyla sayın. Mahya kirişine varmadan durursanız temel tabanından yeniden başlayın.
Temel Türleri
Diğer her şeyin üzerine oturduğu yapı, sağlam olmak zorundadır ve kuru olmak zorundadır
Temel (foundation), evin geri kalanının üzerine oturduğu temel yapıdır. Tipik bir temel sistemi beton plak, ayak ve kiriş, sürünme boşluğu veya bodrumdur. Temel, üzerindeki her şeyi taşır; bu nedenle sağlam olmak zorundadır ve kuru olmak zorundadır. Bunlar iki ayrı gerekliliktir ve bir ev bunlardan herhangi birinde başarısız olabilir.
Bodrum (basement), bir evin veya binanın kısmen ya da tamamen zemin kotunun altında kalan ve yapının geri kalanını taşımak için kullanılan bölümüdür. Bodrumlar en az bir tam kat yüksekliğindedir ve ev veya bina dikilmeden önce kazılan alandan oluşturulur. Bodrum duvarları beton temel tabanlarına oturur ve yapının temeli işlevini görür. New York’un büyük bölümünde alıcının beklediği şey bodrumdur ve bodrum yoksa bu, hazırlıklı olmanız gereken bir sorudur.
Sürünme boşluğu (crawl space), bir evin veya başka bir yapının birinci katının altında kalan, bir tam kattan alçak, bitirilmemiş alandır. Yapıya alttan bakım yapılabilmesi için sürünme boşluğuna çoğunlukla dıştaki bir kapaktan girilir. Diğer durumlarda sürünme boşluğu, ayakların zeminden bir tam kattan daha az yükseldiği ve yapının ağırlığını taşıdığı bir ayak ve kiriş (pier and beam) temelin sonucudur.
Zemine oturan plak (slab-on-grade) yapım, doğrudan zemin üzerine inşa edilen bir beton temeldir. Zemine oturan plak üzerindeki bir ev veya binanın bodrumu yoktur. Daha kesin bir ifadeyle beton plak, donatı demiri (rebar) denen çelik çubuklarla güçlendirilmiş bir dökme beton tabakasından yapılan bir temeldir. Ülkenin bazı bölgelerinde beton plak, alttaki toprak nedeniyle ya da basitçe yerel tercih yüzünden yaygındır. Diğer pazarlarda beton plak daha düşük nitelikli sayılır. Pazarınızın bu ikisinden hangisi olduğunu bilin, çünkü evin emsallerine göre nasıl fiyatlanacağını bu belirler.
Temel tabanı (footer), temeli taşıyan, genellikle betondan yapılan yeraltı tabanıdır. Betonun sağlam zemine dökülebilmesi için bir hendek kazılır; bu da temel tabanını altta daha geniş ve taşıdığı yapıdan daha geniş kılar. Taşıdığı şeyden daha geniş olması işin özüdür. Temel tabanı yükü, üstündeki duvarın temas ettiğinden daha fazla zemine yayar.
Temel tabanları don çizgisinin (freeze line), yani zeminin kışın donduğu en derin seviyenin altına iner. Yerel yapı yönetmelikleri, temel tabanlarının nasıl inşa edileceğini, boyutlarını ve yerleşimini, üzerine inşaat yapılan zeminin özelliklerine, kullanılan temel türüne ve bölgede olağan olan don derinliğine göre belirler. Don derinliği yerel bir rakamdır ve aynı ev detayının Buffalo’da ve Long Island’da farklı inşa edilmesinin nedeni budur.
Temel duvarları, yapıyı taşıyan yan duvarlardır; tipik olarak dökme beton, beton briket veya tuğladan yapılır. New York yapı standartları, zemin kotunun üzerinde en az sekiz inç görünür temel duvarı bulunmasını şart koşar.
NOT: Zemin kotunun üzerinde sekiz inç, bir New York rakamıdır ve sınav bunu doğrudan sorar. Ayrıca arkasında, akılda tutmayı kolaylaştıran bir gerekçe vardır: görünür temel, ıslak toprağın içinde durmayan temeldir ve bakabileceğiniz temeldir.
Şimdi kuru olma kısmına gelelim. Temel üzerindeki her şeyi taşır; bu nedenle sağlam ve kuru olmak zorundadır. Doğru drenaj ve doğru tesviye yağmur suyunu taşınmazdan uzaklaştırır ve nemli temellerin ve ıslak bodrumların çaresi budur. Bir bodrumu koklayıp neyin yanlış olduğunu soran bir alıcı, çoğu zaman evin içindeki bir duvar sorununa değil, evin dışındaki bir tesviye sorununa bakmaktadır. Teşhisi siz koymazsınız. Suyun bir yerden geldiğini ve birinin bu yerin neresi olduğunu bulması gerektiğini söyleyecek kadar bilirsiniz.
Don çizgisinin altında, yükten daha geniş
UNUTMAYIN: Dört temel türünü sayın ve tanımı gereği hangisinin bodrumu olmadığını söyleyin. Ardından bir temelin olması gereken iki şeyi ve bunlardan hangisinin evin dışından düzeltildiğini söyleyin.
Platform, Dikme-Kiriş, Balon
Üç karkas türü, fark, dikmelerin nerede bittiğindedir
Karkas (framing), bir yapının temel yük taşıyan iskeletidir; iç duvarlar, dış duvarlar ve çatı sistemi ona tutturulur. Karkas, pencere ve kapı boşluklarını çevreleyen sağlam destek yapısını da kapsar. İç karkas bittiğinde, tek bir duvar kapatılmadan önce kat planında dolaşabilir ve evin yerleşimini hissedebilirsiniz. Üç temel karkas yapım türü vardır ve bunlar tek bir soruyla birbirinden ayrılır. Dikmeler nerede biter?
Platform yapım (platform construction), platform karkas (platform framing) olarak da adlandırılır; evi veya binayı her seferinde bir kat olmak üzere inşa eder ve her kat bir sonraki kat için platform görevi görür. Dikmeler her katın yüksekliğinde kesilir ve üstlerine yatay döşeme ve destek yerleştirilir. Ardından bir sonraki katın dikmeleri kesilir ve bu döşemeye tutturulur. Platform yapım en yaygın yöntemdir ve New York’taki yeni bir evin karkası neredeyse kesinlikle bu yöntemle yapılır.
Dikme-kiriş yapım (post and beam construction), dikme-kiriş karkas (post and beam framing) olarak da adlandırılır; üst katların döşemesini ve çatıyı, dikmelerin ve dış duvar çevresinin üzerine oturan kirişlerle taşır. Dikme destekleri sayesinde daha az iç duvara gerek duyulur; bu da daha büyük ve daha açık odalara imkân verir. Dikmeler, kirişler ve karkas elemanları diğer karkas türlerindekinden daha ağırdır ve ahşap olduklarında çoğunlukla dekoratif amaçla açıkta bırakılır. Bir ilan fotoğrafında bir tavanı taşıyan ağır, açıkta kerestelerin görünmesinin nedeni genellikle budur.
Balon yapım (balloon construction), balon karkas (balloon framing) olarak da adlandırılır; uzun dikmeleri evin tüm yüksekliği boyunca, temelden çatıya kadar uzatır. Döşeme ve çatı kirişlerini taşımak için bu uzun dikmelere bindirme tahtası (ledger board) denen yatay dikmeler çivilenir. Duvar hiçbir katta durmaz.
Balon yapım eski çok katlı tuğla binalarda yaygındır ve bugün nadiren kullanılır. Yangına dayanıksız tasarımı ve uzun dikmelerin yüksek maliyeti nedeniyle çoğu yapı yönetmeliği artık buna bir yapım yöntemi olarak izin vermemektedir.
Yangın sorununu ezberlemek yerine anlamaya değer. Bodrumdan çatı arasına kesintisiz uzanan bir dikme boşluğu, içi boş bir bacadır. Aşağıda başlayan bir yangın, onu durduracak bir döşeme olmadan duvarın tüm yüksekliği boyunca ilerler. Platform karkas bu yolu her katta keser ve bu kesinti güvenlik özelliğinin ta kendisidir.
NOT: Sınav platformu balonun karşısına koyar ve hangisine çoğu yönetmelikte artık izin verilmediğini ve nedenini sorar. Cevap balondur; gerekçe yangındır, ikinci gerekçe de uzun dikmelerin maliyetidir. Dikme-kiriş çeldirici seçenektir ve dikme-kiriş bugün de inşa edilmektedir.
Yine de sahada balon karkasla karşılaşacaksınız, çünkü kural yeni inşaatı durdurdu ama zaten var olan binalar hakkında hiçbir şey yapmadı. Eyaletin kuzeyindeki veya bir şehir mahallesindeki eski, çok katlı bir tuğla bina pekâlâ balon karkaslı olabilir. Bu hem bir tadilat olgusu hem de bir yangın güvenliği olgusudur ve bu türü bilen bir denetçi bulundurmak için bir nedendir.
Platform her katta durur; balon durmaz
UNUTMAYIN: Üç karkas türünü söyleyin. Ardından hangisinin en yaygın, hangisinin büyük ölçüde yasak olduğunu ve hangisinin neredeyse hiç iç duvar olmadan bir oda inşa etmenize imkân verdiğini söyleyin.
Çatı Biçimleri
Kırma ve beşik en yaygın iki biçimdir; gerisini görerek öğrenirsiniz
Çatı biçimi, bir alıcının gördüğü ilk şeydir ve size bir evi anlatırken adını koyduğu ilk şeydir. Biçimleri görerek tanımak, bir gösterimin ilk on dakikasında size güvenilirlik kazandıran küçük bir beceridir; ayrıca çatı arasının, en üst katın ve bakımın nasıl olacağı hakkında da size bir şeyler söyler.
Beşik çatı (gable), çoğu insanın gözünde canlandırdığı eğimli çatıdır: bir mahyada birleşen iki eğim ve her iki uçta üçgen bir duvar. Kırma çatı (hip) kare veya dikdörtgendir ve dört kenarın tümü duvarlara doğru eğimlidir; bu nedenle hiç düşey beşik ucu yoktur. Kırma ve beşik en yaygın iki çatı biçimidir.
Gambrel çatının her yanında iki farklı eğim vardır ve alttaki eğim üsttekinden çok daha diktir. Bu, ahır çatısı ve Dutch Colonial çatısıdır; var olma nedeni de dik alt eğimin altındaki katta kullanılabilir tavan yüksekliği kazandırmasıdır.
Mansard çatının dört kenarı vardır, her birinde iki eğim bulunur; alttaki eğim neredeyse düşeydir ve genellikle pencereler taşır. Etkisi gambrelinkiyle aynıdır, yalnızca dört bir yana uygulanmıştır: en üst kat, çatı arası olmak yerine gerçek bir kata dönüşür.
Tek eğimli çatı (shed), tek yönde eğimli tek bir düz yüzeydir. Eklentilerde, çatı pencerelerinde (dormer) ve modern dolgu inşaatlarında görülür. Düz çatı (flat) neredeyse yataydır, yalnızca suyu akıtacak kadar eğimi vardır ve New York sıra evlerinde (rowhouse) ve ticari binalarda standarttır. Saltbox, önde kısa bir eğimi ve arkaya doğru inen uzun bir eğimi olan bir beşik çatıdır.
NOT: Gambrel ve mansard, sınavın bilerek karıştırdığı çifttir. İkisinin de her yanında iki eğim vardır. Gambrelin iki kenarı vardır. Mansardın dört kenarı vardır. Kenarları sayın, cevap kendiliğinden ortaya çıkar.
Bunların hepsi eğimin (pitch) farklı biçimleridir. Eğim, bir çatının inç cinsinden düşey yükselişinin foot cinsinden yatay açıklığına bölünmesidir; daha dik bir eğim suyu ve karı daha hızlı atar. New York’a yağan kadar kar alan bir eyalette bu süslemeyle ilgili bir soru değildir.
Kırma dört kenarda eğimlidir; beşik iki kenarda
UNUTMAYIN: Yanından geçtiğiniz son üç evi gözünüzün önüne getirin. Her birinin çatısının adını söyleyin ve en üst katın kullanılabilir alan mı yoksa çatı arası mı olduğunu belirtin.
Dış Cephe Kaplaması
Dış cephe kaplaması kaplama tahtasının üzerine gelir ve tek görevi suyu atmaktır
Dış cephe kaplaması (siding), bir binanın dış duvarlarının suyu atmak ve binayı dış etkenlerden korumak üzere tasarlanmış dış örtüsüdür. Kaplama tahtasından (sheathing), yani dış duvar dikmelerinin üzerine yerleştirilen ve çoğunlukla kontrplaktan yapılan yapısal örtüden sonra gelir. Dış cephe kaplaması genellikle vinil, ahşap, çelik veya alüminyumdan yapılır; sıva, tuğla ve taş dâhil başka birçok dış örtü de mevcuttur.
Bindirmeli tahta (clapboard), her biri alttakinin üzerine binen yatay ahşap tahtalardır. New England ve Hudson Valley genelinde geleneksel bitiştir ve düzenli aralıklarla boya ister. Tahta ve çıta (board and batten), ek yerlerini dar şeritlerin, yani çıtaların örttüğü düşey tahtalardır ve ahır ve çiftlik evi görünümüdür.
Vinil, düşük maliyeti ve düşük bakım ihtiyacı nedeniyle tercih edilen en yaygın modern dış cephe kaplamasıdır. Bu bölümde ikinci bir nedenle de karşımıza çıkar: kurşunlu boyalı bir dış cephenin üzerine vinil kaplama takmak, dökülen kurşunlu boyayı yerinden oynatmak yerine üstünü örtmenin kabul edilen yollarından biridir.
Bir evdeki tuğla genellikle yapısal bir duvar değil, kaplama tahtasının üzerine yapılan bir kaplamadır (veneer). Dayanıklıdır ve New York sıra evlerinin baskın dokusudur. Sıva (stucco), lata veya kâgir üzerine katlar hâlinde uygulanan çimento sıvasıdır. Sıkı bir yalıtım sağlar ve sıvadaki çatlakların önemli olmasının nedeni tam da bu sıkı yalıtımdır: bir çatlaktan giren suyun duvarın içinden başka gidecek yeri yoktur.
Ahşap padavra (wood shake) ve ahşap şingıl (wood shingle), sıralar hâlinde döşenen yarılmış veya biçilmiş ahşap şingıllardır. Zamanla griye döner ve Long Island kıyı evlerinin imzasıdır.
Çatıda sıralama, farklı malzemelerle aynı fikirdir. Merteklerin üzerine kaplama tahtası, kaplama tahtasının üzerine çatı kâğıdı ve onun da üzerine çatı malzemesi, en sık da asfalt şingıl gelir.
NOT: Dış cephe kaplaması, bir üslup sorusu olmadan önce bir su sorusudur. Bu malzemelerin her biri suyu aşağıya ve dışarıya göndererek çalışır. Arızaların hepsi ek yerlerindedir; su yalıtım sacının var olmasının ve bir lisans sahibinin temiz bir duvarın ortasına değil, bacalara, çatı derelerine ve pencere üst kısımlarına bakmasının nedeni budur.
Önce kaplama tahtası, sonra dış cephe kaplaması
UNUTMAYIN: Hangi dış cephe kaplama malzemesi aynı zamanda bir kurşunlu boya çözümüdür ve kurşunlu boyalı bir duvarı kapatmadan önce ona asla yapmamanız gereken tek şey nedir?
Pencere Türleri
Alıcılar sorar ve cevap, yenileme maliyetine ilişkin beklentilerini belirler
Pencereler her gösterimde gündeme gelir, çünkü alıcı bir evin soğuk olup olmadığını pencerelerde hisseder. Siz yenileme fiyatı vermiyorsunuz ve camı değerlendirmiyorsunuz. Türün adını koyuyorsunuz; böylece fiyat tahmini isteyen alıcı bir müteahhitten doğru şeyi ister.
Çift sürme pencerenin (double-hung) tek bir kasada düşey olarak kayan iki kanadı vardır. Eski New York konutlarında en yaygın penceredir ve savaş öncesi bir binadaki alıcının neredeyse her zaman baktığı şey budur. Menteşeli pencere (casement) yandan menteşelidir ve kolla dışa doğru açılır. Menteşeli pencere kapandığında kasasına sıkıca oturur; bu nedenle enerji açısından güçlü bir performans gösterir.
Tente pencere (awning) üstten menteşelidir ve alttan dışa doğru açılır; bu da yağmuru akıttığı ve kötü havada açık kalabildiği anlamına gelir. Sürgülü pencereler (sliding) bir ray üzerinde yatay olarak kayar ve ranch evlerde ve savaş sonrası yapılarda yaygındır.
Cumba pencere (bay), duvardan açılı olarak dışa taşan üç birimdir; zemin alanı ekler ve üç yandan ışık alır. Yay cumba (bow), hafif bir kavis oluşturacak şekilde yerleştirilmiş dört veya daha fazla birimdir ve cumba gibi duvar düzleminin ötesine taşar. İkisi de bir satıcının gerçek para ödediği özelliklerdir ve ikisi de bir gösterimde dikkat çekmeye değer.
Pencereler bir alıcı için üç nedenle önemlidir ve üçünü de hazır bulundurmak işinizi kolaylaştırır. Eski evlerin çoğunda en büyük ısı kaybı pencerelerdendir; Enerji Yönetmeliğinin pencereleri de kapsamasının nedeni budur. Toplu hâlde değiştirilmeleri pahalıdır; bu nedenle yirmi orijinal penceresi olan bir ev, alıcının sözleşmeye girmeden önce bilmesi gereken bir maliyet taşır. Ayrıca koruma altındaki tarihî bir bölgede (landmarked district) veya bir kooperatifte (co-op) pencereleri değiştirmek hiç de malikin kararı olmayabilir.
Sabit vitrin pencere (picture), açılmayan büyük sabit bir camdır. Azami ışık, azami manzara ve hiç havalandırma yok; başka penceresi olmayan bir odada bu gerçek bir husustur. Çatı penceresi (dormer), eğimli bir çatıdan kendi çatısıyla dışa taşan bir çıkmaya yerleştirilmiş penceredir ve ölü çatı arası hacmini kullanılabilir alana dönüştüren şey çatı penceresidir. Cape Cod evleri tam da bu nedenle çatı pencereleriyle doludur.
NOT: Havalandırma bir yönetmelik konusudur ve pencereler de bunun parçasıdır. Satıcının yatak odası dediği bir odanın yasal bir yatak odası olması gerekir ve ışık ve hava gereklilikleri onu yatak odası yapan unsurların parçasıdır. Bir ilan, tamamlanmış bir çatı arası veya bodrum odasını yatak odası olarak tanımlıyorsa, bu belediyeye sorulacak bir sorudur, sizin o anda cevaplayacağınız bir soru değildir.
Türün adını koyun; fiyatı müteahhit versin
UNUTMAYIN: Hangi pencere türü kapandığında en sıkı yalıtımı sağlar ve hangisi hiç havalandırma sağlamaz?
New York’ta Karşılaşacağınız Ev Tarzları
Tarz, alıcının beklentisini, tadilat maliyetini ve hangi emsalleri kullanabileceğinizi belirler
Tarz, estetik açıdan önemli olmadan önce ticari açıdan önemlidir. Tarz, bir alıcının parasının karşılığında ne beklediğini belirler. Tarz tadilat maliyetini belirler, çünkü aynı metrekare, yerleşimine göre farklı maliyetle elden geçirilir. Tarz ayrıca hangi satılmış taşınmazları emsal (comparables) olarak makul biçimde kullanabileceğinizi belirler, çünkü colonial evlere bakan bir alıcı ranch evler için rekabet etmez.
Colonial, simetrik iki katlı kutudur: ortada giriş, eşit aralıklı pencereler, beşik çatı ve üst katta toplanmış yatak odaları. Eyaletin büyük bölümünde varsayılan banliyö biçimidir ve onu ele veren şey simetrisidir.
Cape Cod, dik beşik çatılı, merkezî bacalı ve üst yarım katı aydınlatan çatı pencereleri olan derli toplu bir buçuk katlı evdir. Asıl mesele yarım kattır ve tadilat parası da oraya gider.
Ranch, tek katlı, uzun ve alçak, az eğimli çatılı ve bitişik garajlı bir evdir. Savaş sonrası banliyö standardıdır ve merdiven istemeyen alıcılara çok iyi satılır. Split-level, yaşam alanlarını kısa merdivenlerle bağlanan üç veya daha fazla yarım kata kademeli olarak dağıtır ve alıcıların ya çok sevdiği ya da hiç dikkate almadığı tarzdır.
Victorian süslü ve asimetriktir: kuleler, evi saran verandalar, dik ve karmaşık çatı hatları. Victorian ve Tudor, ders kitabının belirgin dekoratif saçak alnı tahtası (fascia board) için ayrıca andığı iki tarzdır ve ikisinde de çatıya bitmiş görünümünü veren şey saçak alnıdır.
Tudor’da dik beşik uçları, sıva üzerine yarı ahşap karkas görünümü, uzun dar pencereler ve aynı belirgin saçak alnı tahtası bulunur. Brownstone ve sıra ev (rowhouse), dar bir parsel üzerinde bitişik nizam kâgir bir şehir evi, salon katına çıkan bir dış merdiven (stoop) ve düz bir çatı demektir. Bu, New York City tipidir ve alıcının böyle bir evde neye sahip olduğu binaya göre değişir; bu nedenle hakkı tarif etmeden önce satış belgesini okuyun.
DİKKAT: Eski bir tarz bir kusur değildir, yeni bir tarz da bir güvence değildir. Çatısı sağlam ve sistemleri yenilenmiş 1920’lerden kalma bir Tudor, bodrumu ıslak 2005 yapımı bir colonialden daha iyi bir alımdır; durum yerine yaştan bahseden bir lisans sahibi, müşterisine yanlış şey için endişelenmeyi öğretmektedir.
Tarz beklentiyi ve emsalleri belirler
UNUTMAYIN: Belirgin dekoratif saçak alnı tahtasıyla bilinen iki tarzı sayın. Ardından hiç merdiveni olmayan tarzı söyleyin ve bunun en çok kimin için önemli olduğunu belirtin.
2. ders
Evi Çalıştıran Sistemler
„Bu kalorifer kazanı eski görünüyor, bunlar ne kadar dayanır?“ „Çatıdaki o havalandırma bacaları ne için?“
Yalıtım ve R-Değeri
Bir yapıda yalıtılması gereken kısımlar döşeme, duvarlar ve tavanlardır
Yalıtım (insulation), bir taşınmazı kışın sıcak, yazın serin tutar ve bir yapıda yalıtılması gereken kısımlar döşeme, duvarlar ve tavanlardır. New York, yalıtım gerekliliklerini, diğer düzenlemelerin yanı sıra yalıtımın nereye yerleştirileceğini ve hangi malzemelerin kullanılacağını da kapsayan New York State Energy Code (New York Eyaleti Enerji Yönetmeliği) aracılığıyla düzenler.
İki terim var ve öğrenciler her yıl bunları karıştırır. R-Faktörü (R-Factor), yalıtım değerini, yani bir malzeme veya nesne içinden ısı akışına karşı direnci ölçmenin bir yoludur. R-Değeri (R-Value), yalıtımın R-Faktörünün malzeme miktarıyla çarpımıdır. Dolayısıyla yalıtım ne kadar etkiliyse R-Değeri de o kadar yüksek olur.
R-Faktörü çarpı malzeme eşittir R-Değeri
Bunu bir formül olarak değil, bir cümle olarak aklınızda tutun. R-Faktörü, malzemenin ne kadar iyi olduğudur. R-Değeri, malzemenin ne kadar iyi olduğunun, ondan ne kadar kullandığınızla çarpımıdır. Aynı malzemenin kalınlığını iki katına çıkarırsanız R-Faktörünü hiç değiştirmiş olmazsınız. R-Değerini değiştirmiş olursunuz ve etikette ve enerji yönetmeliğinde görünen rakam R-Değeridir.
BEŞ TÜR VE HER BİRİNİN AİT OLDUĞU YER
Şilte yalıtım (blanket insulation), çoğunlukla standart dikme, kiriş veya mertek aralıklarına uyacak şekilde önceden ölçülmüş bir genişlikte gelir. Cam yünü gibi bir mineral liften yapılır ve kâğıt bir kaplamayla sarılıdır. Bir alıcının bitirilmemiş bir çatı arasında gördüğü pembe şilte budur ve tavanlara ve dış duvarlara konur.
Püskürtme köpük yalıtım (foamed-in insulation), bir alana püskürtülür. Sıvı olarak başlar ve genleşerek çoğunlukla poliüretan karışımı olan plastik bir katıya dönüşür; düzensiz biçimli alanları yalıtmak için iyi çalışır. Boşluğun düzgün bir dikdörtgen olmadığı her yerde cevap köpüktür.
Dökme dolgu veya üflemeli yalıtım (loose-fill veya blown-in insulation), bir alana, en çok da çatı arası boşluğuna üflenir. Lif peletlerinden veya gevşek liflerden yapılır ve küçük, dar alanları doldurmakta iyidir.
Sert yalıtım (rigid insulation), yaygın olarak bodrum duvarlarında kullanılır ve çeşitli kalınlıklarda gelir. Cam yünü veya poliüretan gibi lifli bir malzemeden yapılır.
Yansıtıcı yalıtım (reflective insulation), çatı mertekleri, kirişler veya duvar dikmeleri arasında kullanılır. Yansıtıcı yüzeyi, bir alanı sıcak veya serin tutmak için ısıyı ya tutar ya da ısıya direnir. Sınavın sevdiği bir koşula bağlıdır: yansıtıcı yalıtımın düzgün çalışması için açık bir hava boşluğuna maruz olması gerekir. Onu bir şeye sıkıca bastırırsanız boşa harcamış olursunuz.
NOT: Türü yerle eşleştirin, bu konudaki soruların çoğu kendiliğinden cevaplanır. Sert yalıtım bodrum duvarlarına konur. Dökme dolgu çatı arasına konur. Şilte, standart karkas arasında duvarlara ve tavanlara konur. Köpük, biçimin elverişsiz olduğu her yere konur. Yansıtıcı yalıtım karkas elemanları arasına konur ve önünde bir hava boşluğu olması gerekir.
Bu, bir müşteriyle yapılan bir para konuşmasıdır, bir bilgi yarışması konuşması değil. Yalıtımsız bir çatı arası, çoğu malikin ısınma faturası için yapabileceği en ucuz büyük iyileştirmedir ve soğuk bir evde durup neyin yanlış olduğunu soran bir alıcı, çoğu zaman üzerinde hiçbir şey olmayan bir tavanın altında durmaktadır. Bunu söyleyebilirsiniz. Bunun ne kadara mal olacağını veya yönetmeliğin burada hangi R-Değerini istediğini söyleyemezsiniz, çünkü yönetmeliğin cevabı bölgeye ve iklime göre değişir ve Enerji Yönetmeliği bölgeye göre değişen bodrum yalıtım düzeyleri belirler.
Daha yüksek R-Değeri daha iyi yalıtım demektir
UNUTMAYIN: R-Faktörü ile R-Değeri arasındaki farkı tek cümleyle söyleyin. Ardından bir yüzeye sıkıca bastırılarak yerleştirilirse tamamen işlevsiz kalan yalıtım türünü söyleyin.
Sistemler Bir Evin İçinden Nasıl Geçer
Isı, su, atık ve elektrik, ve havayı hareket hâlinde tutan havalandırma
Her evin içinden dört sistem geçer ve her biri tek bir noktadan girip oradan dallanır. Isı, bodrumdaki hava kazanından (furnace) veya su kazanından (boiler) çıkar ve kanallar ya da borular aracılığıyla ilerler; baca (flue) da yanma gazlarını dışarı taşır. Su, ana hattan basınç altında gelir ve ısıtıcıya ve armatürlere gider. Atık, giderlerden yer çekimiyle çıkar ve çatıdaki havalık bacası (vent stack), giderlerin akabilmesi için sisteme hava alır. Elektrik sayaca ulaşır, panoya gider ve panodan devreler hâlinde çıkar.
Her sistemin nereden girip nereden çıktığını öğrenin. Bu, herhangi bir müşteriyle ilk konuşmayı yapmaya ve hangi ustayı çağıracağınızı bilmeye yeter.
HAVALANDIRMA
İç mekân havası; toz, evcil hayvan tüyü ve kimyasallar dâhil yüksek düzeyde kirletici ve tahriş edici maddelerin yanı sıra yüksek nem düzeyleri de taşıyabilir. Bunlar orada yaşayan insanların sağlığını etkiler ve yapının kendisine zarar verir. Etkili havalandırma, hem kontrollü bir havalandırma hızı hem de temiz havayı yaşanabilir alanlara dağıtmanın bir yolu demektir.
Rakam, kişi başına dakikada 15 fit küptür. Havalandırma sistemleri, binanın kişi başına asgari 15 CFM havalandırma hızına sahip olacağı şekilde boyutlandırılmalıdır ve bu hız, taşınmaz kullanımdayken kesintisiz olmalıdır.
Doğal havalandırma (natural ventilation), bir taşınmazın pencerelere ve binadaki çatlaklardan geçen hava akışına dayandığında güvendiği şeydir. Hava cereyanı alan bir taşınmazın bile güvenilir bir temiz hava kaynağı olmayabilir, çünkü doğal havalandırma aynı zamanda sıcaklığa ve rüzgâra bağlıdır ve dış havalandırma kontrol edilemez. İşte o zaman bir sistem düşünülür.
Dengeli havalandırma (balanced ventilation) iki fan kullanır. Biri nemli ve kirli havayı dışarı atar, ikincisi o havanın yerine temiz hava getirir. Dengeli havalandırma, sistemin parçası olarak ısı geri kazanımıyla veya ısı geri kazanımı olmadan sağlanabilir.
Egzoz havalandırması (exhaust ventilation), havayı taşınmazdan dışarı atmak için bir egzoz fanı kullanır; eşit miktarda temiz hava da ya bilinçli olarak bırakılmış duvar havalandırma açıklıklarından ya da özel olarak tasarlanmış pencerelerden içeri girer. Ilıman iklimli bölgelerde tercih edilebilir.
Besleme havalandırması (supply ventilation), temiz hava sağlamak için bir besleme fanı veya cebri havalı ısıtma ve soğutma fanı kullanır ve bazı durumlarda taşınmazda pozitif basınç oluşturabilir. Soğutma gerektiren aylarda tercih edilebilir.
Noktasal veya kaynak noktası havalandırması (spot veya source point ventilation), banyo ve mutfak egzoz fanıdır. Bunlar genellikle yemek pişirme ve banyo için aralıklı olarak çalıştırılır ve kullanıcılar için gereken havalandırmanın yerini tutmaları gerekmez.
NOT: Havalandırmadaki tuzak banyo fanıdır. Noktasal havalandırma, tek bir odadaki ani bir nem artışıyla başa çıkar. Binanın ihtiyaç duyduğu kişi başına kesintisiz 15 CFM’yi sağlamaz. Bir binanın havalandırma gerekliliğini karşılamanın yolu olarak noktasal havalandırmayı sunan bir soru, size yanlış aracı sunmaktadır.
ELEKTRİK BAĞLANTISI VE GİRDİĞİ YER
Elektrik şirketleri binalara elektriği enerji hatları aracılığıyla sağlar ve bu kablolar ya yeraltında ya da yerüstündedir. Havai bağlantı (service drop), elektrik direğinden binaya giden yerüstü besleme hattıdır. Yeraltı bağlantısı (service lateral), yeraltındaki elektrik besleme hattıdır. Bunun dışındaki her şeyden büyük ölçüde ev malikleri sorumludur; sigorta kutusunun yenilenmesi bunun standart örneğidir.
Bu ayrımı müşteriye açıkça söylemeye değer, çünkü kimin ödeyeceğini belirler. Elektrik şirketi, besleme hattına kendi teslim noktasına kadar sahiptir. Gerisi malike aittir. Elektrik tesisatının elden geçirilmesi gerektiği söylenen bir alıcıya, bu çizginin elektrik şirketinin tarafı değil, kendi tarafı anlatılmaktadır.
Havai bağlantı yerin üstündedir; yeraltı bağlantısı altındadır
UNUTMAYIN: Asgari havalandırma hızını söyleyin ve banyo fanının bunu karşılayıp karşılamadığını belirtin. Ardından görünür direği olmayan yeni bir parselasyonda iki bağlantı türünden hangisini beklediğinizi söyleyin.
Isıtma ve Soğutma
Üç ısıtma sistemi, üç kazan yakıtı ve ünitenin nasıl boyutlandırıldığı
Bu, müşterilerin en çok sorduğu sistemdir, çünkü ocak ayında bozulan ve her ay faturada görünen sistem budur. Bir evin ısıtma sistemi, kullanılan düzene göre birkaç unsurdan oluşur: su kazanı (boiler), menfezler, radyatörler, hava kazanı (furnace) veya ısı pompası, baca, termostat ve kanallar ile kanal sistemi. Yakıta bağlı olarak elektrik bağlantıları, gaz hatları ya da fuel-oil ve yakıt depolama da bulunabilir.
Güneş enerjisiyle ve yerden ısıtma giderek yaygınlaşıyor ve pek çok alternatif mevcut. En yaygın üç ısıtma sistemi sıcak sulu, buharlı ve cebri sıcak havalı sistemlerdir.
Sıcak sulu sistem (hot water system), bir su kazanı, borular ve konvektörler veya radyatörlerden oluşur ve sıvıyı ısıtıp soğutarak çalışır. Genellikle bodrumda bulunan bir su kazanı suyu ısıtır ve evin duvarlarının içinden geçen borulara gönderir. Borular suyu konvektörlere veya radyatörlere taşır; bunlar da ısıyı havaya aktarır ve odaları ısıtır.
Buharlı sistemin (steam system) de aynı üç şeye ihtiyacı vardır: bir su kazanı, borular ve konvektörler veya radyatörler. Buhar kazanda üretilir ve borulardan geçerek ısıyı odaya aktaran konvektörlere veya radyatörlere ulaşır. Buharlı sistemler ya tek borulu ya da iki boruludur. Tek borulu sistemde buhar ve yoğuşma suyu aynı borudan geçer. İki borulu sistemde farklı borulardan geçerler. Buharlı sistemler sıcak sulu sistemlerden daha az etkili kabul edilir ve çoğunlukla eski binalarda bulunur; New York’ta bu, bunların çok sayıda olduğu anlamına gelir.
Cebri sıcak havalı sistem (forced warm air system), bugün çoğu binada bulunan sistemdir. Bileşenleri üfleyicili bir hava kazanı, bir ısı kaynağı, dağıtım kanalları ve dönüş hava kanallarıdır. Hava kazanda ısıtılır ve her odayı ısıtmak için kanal sisteminden geçer; soğuk hava da dönüş hava kanallarından yeniden dolaşıma girer. Bir alıcı merkezî klimayı sorduğunda, bunu kolaylaştıran sistem budur, çünkü kanal sistemi zaten yerindedir.
ÜÇ KAZAN YAKITI
Elektrikli kazan, bir kabin, bir üfleyici, ısıtma elemanları ve kontrollerden oluşur; dirençli ısıtma elemanları her odayı ısıtmak için havayı ısıtır. New York’taki elektrikli ısıtmanın çoğu hiç kazan kullanmaz. Her oda ayrı ayrı ısıtılır ve kendi termostatı vardır. Buna hücresel yapım (cellular construction) denir ve maliyeti fuel-oil veya gazdan çok daha yüksek değildir.
Fuel-oil kazanı; kabin, ısı eşanjörü, brülör, yanma odası ve üfleyiciden oluşur. Fuel-oil bir odada yakıldığında hava ısınır ve üfleyici binayı ısıtmak için havayı kanal sisteminden geçirir. Fuel-oil bir tank demektir ve tank, bu bölümün çevreyle ilgili yarısında yeniden döneceği bir konudur.
Gaz kazanı; kabin, ısı eşanjörü, üfleyici, gaz vanası ve brülör grubundan oluşur. Hava gaz yakan bir odada ısıtılır ve bir fan binayı ısıtmak için onu kanallardan geçirir.
KLİMA
Bir klimanın bileşenleri kondenser, kondenser fanı, kompresör, evaporatör ve üfleyici ile sıvı bir soğutucu akışkandır. Kompresör sıvı soğutucu akışkanı evaporatöre gönderir; akışkan orada serpantinlerin üzerinden geçen havanın ısısını emer ve soğutulmuş hava odaya üflenir. Kondenserin çalışmak için dış havaya ihtiyacı vardır; klima ünitelerinin dışarıda bulunmasının nedeni budur.
Klima üniteleri ya hava ile ya su ile ya da evaporatif soğutmalı kondenser üniteleri denen bir kombinasyonla soğutulur. Hava soğutmalı üniteler ısıyı dışarı atar ve konut inşaatında en sık kullanılanlardır. Su soğutmalı sistemler çoğunlukla soğutma kuleleri kullanır. Evaporatif sistemler en yaygın olarak ticari inşaatta kullanılır.
BOYUTLANDIRMA VE SINAVDAKİ TEK HESAPLAMA
Bir kazanı veya klimayı boyutlandırmak yalnızca metrekareyle ilgili değildir. Pencere sayısı, temel türü, havalandırma miktarı ve evin nasıl yalıtıldığı hesaba katılır. Boyutlandırmanın asıl dayandığı şey, evin saatte kaç British Thermal Unit kaybettiğidir. Isıtma kapasitesinin yaygın ölçüsü olan British Thermal Unit (BTU), bir pound suyun sıcaklığını bir Fahrenheit derece yükseltmek için gereken ısı miktarıdır.
Ders kitabının örneğini alın ve sonuna kadar takip edin. 2,000 square foot’luk bir ev saatte yaklaşık 60,000 BTU kaybeder. Teoride 60,000 BTU’luk bir kazana ihtiyacı vardır. Tam olarak bunu takarsanız kazanın sürekli çalışması gerekir; bu da enerji israf eder ve üniteyi yıpratır. Bu nedenle ısıtma, havalandırma ve iklimlendirme (HVAC) uzmanları tahminlerine yüzde 20 ila 30 ekler. Bu örnekte eve 80,000 BTU’luk bir kazan takılır.
Sonra çalışma süresi gelir. Kaybedilen BTU’yu kazanın sahip olduğu BTU’ya bölün. 60,000 bölü 80,000 yüzde 75 eder; dolayısıyla kazan zamanın yaklaşık yüzde 75’inde çalışır. Hesaplamanın tamamı budur.
NOT: Klima hesaplamaları kazan hesaplamalarından farklıdır, çünkü ek etkenler dikkate alınır. Sıcak hava yükselir ve kaçmaya çalışır; bu nedenle daha az güçlü bir klima gerekir. Kazan aritmetiğini bir soğutma yüküne uygulayan bir soru, bunu fark edip etmediğinizi sınamaktadır.
ISI POMPALARI
Elektrikli ısı pompaları (heat pumps), geleneksel ısıtma ve soğutma sistemlerine bir alternatiftir. Isı pompaları kazanlardan daha enerji verimlidir ve iki ünite yerine yalnızca bir üniteye ihtiyaç duyulur. Belirgin dezavantajı, ısı pompalarının yalnızca ılıman iklimlerde etkili olmasıdır; ancak son yıllarda daha gelişmiş sistemler piyasaya sürülmüştür ve bunlar, dış sıcaklık belirli bir seviyenin altına düştüğünde verim kaybeden önceki sistemlere göre bir ilerlemedir.
Bir ısı pompasını geleneksel bir cebri havalı sistemle birleştirmek yaygın hâle gelmiştir; bu da çift sistem (dual system) oluşturur. Diğer çeşitler arasında kışın bile dış havayı ısı kaynağı olarak kullanan havadan havaya ısı pompası ve dış zemin sıcaklığını iç mekânı ısıtmaya ve soğutmaya dönüştürmek için kullanan jeotermal ısı pompası sistemi bulunur.
Aklınızda tutmanız gereken ifade ılıman iklimdir. New York’un büyük bölümü şubat ayında ılıman bir iklim değildir ve çift sistemin var olmasının nedeni tam da budur.
Bir BTU, bir pound suyu bir derece ısıtır
UNUTMAYIN: Bir ev saatte 60,000 BTU kaybediyor ve 80,000 BTU’luk bir kazanı var. Çalışma süresi nedir ve montajı yapan kişi neden 60,000 BTU’luk bir ünite takmadı?
Sıhhi Tesisat ve Kullanım Suyu
Besleme hatları suyu basınç altında taşır; gider ve havalık sistemi geri kalan her şeyi uzaklaştırır
Sıhhi tesisat sistemi (plumbing system); borular, lavabolar, giderler, klozetler, küvetler, havalıklar, duşlar, vanalar, musluklar ve gazla veya elektrikle çalışan bir sıcak su tankından oluşur. Borular soğuk su hatlarını, sıcak su hatlarını ve atık su hatlarını kapsar. Gaz hatları da çoğu zaman sıhhi tesisat sisteminin parçası sayılır. Tümünü düzenleyen fikir şudur: besleme hatları suyu kaynaktan basınç altında taşır ve su ısıtıcıları sıcak su verirken bu basıncı koruyacak şekilde özel olarak tasarlanmıştır. Gider hatları atığı yer çekimiyle uzaklaştırır.
ÇOĞU YARGI BÖLGESİNİN İZİN VERDİĞİ BORU MALZEMELERİ
Dökme demir (cast iron), pis su borusu olarak kullanılır ve belediye su sistemlerinde bulunur. Dökme demir son derece dayanıklıdır ve uzun yıllar dayanır. Dezavantajı içten paslanabilmesidir; bu da borunun dışının size hiçbir şey söylemediği anlamına gelir.
Galvanizli boru (galvanized), ömrünü uzatmak için tasarlanmış koruyucu kaplamalı çeliktir. Çoğunlukla su hatlarında kullanılır ve gaz hatlarında kullanılamaz.
Bakır (copper), su hatları için idealdir ve genellikle diğer boru türlerinden üstün kabul edilir. Pahalı olabilir ve nadiren, hatta hiç paslanmadığı için çok dayanıklıdır. Pirinç (brass), pahalılığı nedeniyle artık nadiren kullanılır.
PVC, sıhhi tesisat yapımında ve pis su sistemlerinde popüler olan bir plastik boru türüdür. Ekonomiktir, pasa ve korozyona dirençlidir; PVC boru sıcak su için kullanılamaz, ancak diğer plastik boru türleri kullanılabilir.
PEX, esnek çapraz bağlı polietilen borudur ve hatlar donarsa patlamaya dirençli olduğu için popülerdir. Tesisatçılar çok sayıda dirsek ve ek kullanmaktan kaçınarak daha kesintisiz boru hatları oluşturabilir; daha az ek de sızıntı yapabilecek daha az yer demektir.
NOT: Bunlardan ikisi bir yasak taşır ve sınav ikisini de sever. Galvanizli boru gaz hatlarında kullanılamaz. PVC sıcak su için kullanılamaz. Bunları yapılamayan iki şey olarak öğrenin; listenin geri kalanı tanımlayıcıdır.
SU ISITMA
New York’taki su ısıtıcılarının çoğu, suyun sürekli ısıtılıp kullanıma hazır tutulduğu tanklı tip ısıtıcılardır. Tank boyutları 30 galondan başlar, ancak çoğu evde 40 ile 75 galon arasında bir tank vardır. 30 ila 40 galonluk üniteler tipik olarak tek banyolu evlerde, 50 galon veya daha büyük tanklar da iki ila üç buçuk banyolu evlerde bulunur.
Tanksız su ısıtıcıları yaygınlaşmıştır. Suyu geleneksel bir tankta tutmazlar. Bunun yerine su, ihtiyaç duyulduğunda bir ısıtma serpantiniyle ısıtılır. Tanksız ısıtıcılar daha enerji verimlidir, çünkü suyu sürekli değil, yalnızca sıcak su istendiğinde ısıtırlar.
Tank boyutu, bir alıcının ailesini düşünerek sorduğu bir sorudur ve yukarıdaki boyutlar size gerçek bir cevap verir. Üç tam banyolu bir evde 40 galonluk bir tank bir sabah sorunudur ve evle ilgili bir şikâyete dönüşmeden önce düzeltilmesi ucuz bir şeydir.
KULLANIM SUYU
Su bir binaya bir dizi boru aracılığıyla girer ve nereden geldiği taşınmazın nerede olduğuna bağlıdır. Bir şehir veya banliyö taşınmazı genellikle şebeke suyundan yararlanır. Kırsal bir taşınmaz kuyu suyuna bağlı olabilir. Su borulara ana su hattının basıncıyla getirilir ve onarım gerektiğinde bir kaldırım vanası (curb shut-off) evin ana hatla su bağlantısını geçici olarak keser.
Her lisans sahibi, portföyündeki bir taşınmazda kaldırım vanasının nerede olduğunu bilmelidir, çünkü bir boru patladığında tesisatçının sorduğu ilk soru ve bir alıcının son kontrolde (walkthrough) gösterilmesini istediği ilk şey budur.
BASINÇ, HAVALIK VE SİFONLAR
Yapı yönetmelikleri azami ve asgari su basıncı için standartlar öngörür ve yeterli su basıncı için kılavuz değer dakikada beş galon sudur. Bu, bir kuyunun ortalama bir hane için üretmesi beklenen dakikada beş galonun aynısıdır. Aynı rakam, iki görev.
Düşük su basıncı genellikle üç şeyden birinden kaynaklanır. Eve giden yeraltı hatlarındaki sorunlar. Bir borunun içindeki mineral birikintileri. Ya da basıncı düşük kuyu pompaları. Basınç çoğu zaman boru çapını büyüterek ya da tıkalı boruları onararak veya değiştirerek yeniden sağlanabilir.
Binaların zararlı gazları yaşam alanlarının dışında tutmak için uygun havalıklara ihtiyacı vardır ve bunun standartlarını yapı yönetmelikleri belirler. Sıhhi tesisatta havalık sistemi, atık su boruları içinde hava akışı sağlayan borulardan oluşur. Havalık sistemi, çatıdaki havalık bacası (vent stack) denen bir boruya bağlanır ve havalık bacası gazları binaya geri değil, havaya bırakır. Bir müşteri çatıdan çıkan borunun ne işe yaradığını sorduğunda cevap budur.
Sifon (drain trap), kanalizasyondan gelen kokuların ve gazların gidere geri kaçmaması için borunun dirseğinde bir miktar su tutar. Eski tip S-sifonlarının yerini çoğu yapı yönetmeliğinde P-sifonları (P-traps) almıştır, çünkü P-sifonları gazların ve kokuların geri akışını durdurmakta daha iyidir ve bir S-sifonunun su tıkacı daha kolay bozulabilir. Bir S-sifonundaki su gurultu sesi çıkardığında bu, su tıkacının bozulduğunun ve az miktarda kanalizasyon gazının lavabonun gider ağzından geri kaçtığının işaretidir.
DİKKAT: Guruldayan bir gider ve kanalizasyon kokusu bir temizlik sorunu değildir. Sistemin bir yerinde bir su tıkacının bozulduğunun işaretidir ve geri gelen gaz, sifonun durdurmak için var olduğu şeyin ta kendisidir. Malike bir tesisatçıya baktırmasını söyleyin ve bunu yazılı hâle getirin.
KURŞUN BORULAR
Eski evlerde demir, çelik, kurşun veya başka galvanizli malzemelerden yapılmış su hatları olabilir. Kurşun borular son derece tehlikelidir, çünkü içme suyunu kirletebilirler. Değiştirmekten başka çare yoktur ve müşterilere kurşun boruların değiştirilmesi gerektiği tavsiye edilmelidir.
Bunu açıkça söyleyin ve asla yumuşatmayın. Sudaki kurşun renksiz, kokusuz ve tatsızdır; bu nedenle kimse onu suyu tadarak bulamaz. Kurşun borulardan gelen su içilemez kabul edilmelidir. Bu, kurşunlu boya ekranının daha sonra ele aldığı tehlikenin aynısıdır, yalnızca farklı bir yoldan gelir.
Besleme basınç altındadır; atık yer çekimiyle akar
UNUTMAYIN: Kesin bir yasak taşıyan iki boru malzemesini sayın ve her birinin neyi taşıyamayacağını söyleyin. Ardından guruldayan bir giderin size ne anlattığını söyleyin.
Elektrik Sistemleri ve Zorunlu Garantiler
Volt, amper, koruma, ve General Business Law 36-A ile 36-B’nin güvence altına aldıkları
Bir binanın elektrik sistemi; bir kablo dağıtım kutusu, bir devre kesici kutusu ve devre kesiciler, sigortalar, lambalar ve aydınlatma armatürleri ile ışık anahtarları ve duvar prizlerinden oluşur. Tümünden geçen şeyi iki ölçü tanımlar ve müşteriler bunları sürekli karıştırır.
Voltaj (voltage), elektriği bir telden iten kuvvetin ölçüsüdür. Çoğu konut devresi 110 voltla çalışır ve büyük ev aletleri 220 voltluk devreler gerektirir. Amperaj (amperage), telden geçen elektrik miktarıdır ve amper cinsinden ölçülür. Çoğu konut bağlantısı asgari 100 amperdir, ancak yeni yapılar daha tipik olarak 200 amperlik bağlantı gerektirir. New York’ta standart elektrik bağlantısı asgari 200 amper öngörür.
Kuvvet ve miktar. Voltaj iter, amperaj ne kadarının ulaştığıdır. Güç tüketimi watt veya kilowatt cinsinden ölçülür ve yüksek watt’lı aletler büyük elektrik akımı çeker.
Eski bir evin tehlikeli hâle geldiği yer bu son noktadır. Kablo çok inceyse, bir alet içinden daha fazla güç çekmeye çalıştıkça ısınabilir. Elektrik bağlantısı yenilenmemiş eski evlerdeki mevcut kablolar çoğu zaman mikrodalga fırınları, klimaları ve bugün yaygın olan diğer yüksek tüketimli aletleri kaldıramaz. Aşınmış veya yıpranmış kablolar, telin yük kapasitesini önemli ölçüde düşürür ve yangın riskini artırır.
PANO VE KORUMA
Bir yapının elektrik panosunda genellikle tüm yapının elektriğini kesen ana şalter (main disconnect switch) ile tek tek devre kesiciler ve sigortalar bulunur. Amper kapasitesi genellikle ana şalterin üzerinde bulunabilir ve 100 veya 200 olan bu rakam amper kapasitesini gösterir. Bu, bir gösterimde hiçbir şeye dokunmadan kendiniz okuyabileceğiniz bir rakamdır.
Bir telin kapasitesinin aşırı yüklenmesine karşı iki cihaz koruma sağlar. Devre kesici (circuit breaker), genellikle elektrik panosunun veya devre kesici kutusunun içinde bulunan ve aşırı yük oluşursa elektrik bağlantısını kesmek üzere tasarlanmış bir cihazdır. Sigorta (fuse), bir kablo sistemi için, aşırı ısınma olduğunda eriyerek devreyi açmak üzere tasarlanmış bir tel içeren koruyucu bir cihazdır. Devre kesici yeniden kurulur. Sigorta tükenir ve değiştirilir.
Çoğu yapı yönetmeliği mutfaklarda ve banyolarda, toprak kaçağı kesici (ground fault interrupter) denen özel topraklı prizler bulunmasını şart koşar; bu prizler, takılı cihaz ıslanırsa, kısa devre yaparsa veya arızalanırsa prizdeki elektriği anında keser. Bu prizler genellikle lavabo yanlarında ve diğer olası ıslak veya tehlikeli alanlarda zorunludur.
NATIONAL ELECTRICAL CODE
National Electrical Code (Ulusal Elektrik Yönetmeliği), elektrik donanımının ve tesisatının güvenli kurulumunu düzenler. Bir ABD standardıdır ve National Fire Protection Association’ın (Ulusal Yangından Korunma Derneği) oluşturduğu Uniform Fire Code’un bir parçasıdır. New York’ta New York Board of Fire Underwriters, tesisatların NEC’e uygunluğunu sağlamak için denetim hizmetleri verir.
NEC, 1962 itibarıyla genel amaçlı kullanım için yeni 120 voltluk ev prizlerinin hem topraklı hem de polarize olmasını şart koştu. Topraklı devre (grounded circuit), güvenlik için toprağa bağlıdır; voltaj birikimini sınırlar ve elektrik akımı için alternatif bir yol sağlar. Polarize prizin (polarized outlet) bir yuvası diğerinden büyüktür; bu nedenle fişler yalnızca tek yönde takılabilir. Bir taraf faz, yani canlı uç, diğer taraf nötrdür. Elektrik akımının yolunu sınırlamak elektrik çarpması riskini azaltır.
Bu 1962 tarihi sahada işe yarar. Belirli bir yaştaki bir evde iki yuvası da aynı boyutta olan iki yuvalı prizler, tesisatın bir elektrikçinin görüşünü almaya değecek kadar eski olduğunu size söyler.
KABLO MALZEMELERİ
Alüminyum kablo (aluminum cabling) iyi bir elektrik iletkenidir ve 1965’ten sonra inşa edilen binalarda bulunur. Ayrıca birçok elektrik şebekesinde ve yüksek gerilim iletim hattında kullanılır; bakırdan daha ucuz ve daha hafiftir. Bakır, alüminyumdan daha iyi iletir, kolay bükülür ve önemli bir hasar görmeden yüksek ısıya dayanabilir.
BX kablo, zırhlı kablodur; hasardan korunması için metal bir kılıfa sarılmış bir tel grubudur. Romex, iki veya daha fazla iletken içeren plastik kaplı kablodur; kurulumu nispeten kolay ve maliyeti uygundur. Conduit, esnek veya sert, metal veya plastik bir boru içine alınmış elektrik tesisatıdır; sert olanı daha fazla koruma sağlar. Greenfield esnek conduit’tir ve yağmurlu, ıslak veya nemli alanlarda kullanılmak üzere tasarlanmamıştır.
ZORUNLU GARANTİLER VE TEMİNATLAR
Ev sahipleri, ev tadilatı işleri sırasında ve yeni bir ev tamamlandıktan sonra sorunlarla karşılaşır. Bir müteahhit söylediği zamanda gelmez. Malikler taşındıktan bir ay sonra bir tesisat sorunu ortaya çıkar. New York her ikisiyle başa çıkmak için General Business Law 36-A ve 36-B’yi yürürlüğe koydu ve bu iki yarı farklı işler görür. 36-A ev tadilatı müteahhitlerini düzenler. 36-B ise bir konut müteahhidinin alıcıya sağlaması gereken garantileri belirler.
General Business Law 36-A ev tadilatını (home improvement) düzenler. Bu yasanın birkaç önemli hükmüne göre $500’ı aşan ev tadilatı sözleşmelerinde işin başlayacağı ve biteceği yaklaşık tarihler ile yapılacak işin tanımı, müteahhidin malike mechanic’s lien’lere (yüklenici rehin hakları) ilişkin bir bildirimi, gerekiyorsa bir hakediş ödeme takvimi ve malikin sözleşmeyi, imzalandıktan sonraki üçüncü iş gününün gece yarısına kadar feshedebileceğine ilişkin bir bildirim bulunmalıdır.
36-A ayrıca dolandırıcılık için yaptırımlar da öngörür. Hileli koşullar veya beyanlar içeren bir sözleşme imzalamış olan malik, diğer tazminatlara ek olarak $500 tutarında bir ceza artı avukatlık ücreti için müteahhide dava açabilir. Fonları bir emanet (escrow) hesabına yatırmayan ya da bir teminat mektubu veya tazmin sözleşmesi ya da geri alınamaz bir akreditif sağlamayan müteahhitler, ihlal başına $250’ı veya sözleşme bedelinin yüzde 5’ini aşmamak üzere, toplam ceza sözleşme başına $2,500’ı geçmemek kaydıyla bir hukuki para cezasına tabidir.
General Business Law 36-B yeni bir evi düzenler ve garantiler üç rakamdır. İşçilik için bir yıl. Sıhhi tesisat, ısıtma, elektrik, soğutma ve havalandırma sistemleri için iki yıl. Esaslı kusurlar için altı yıl.
Bir, iki, altı
Bu üç rakam bir alıcı için bu ekrandaki neredeyse her şeyden daha değerlidir ve bunları bilen bir lisans sahibi gerçek bir anda işe yarar. On sekiz aylık bir evin kazanı bozulan alıcı, iki yıllık sistem garantisinin kapsamı içindedir. Bir müteahhitten garantinin bir yıl sonra sona erdiğini duyan alıcıya, işçilik için doğru, ısıtma sistemi için yanlış olan bir şey söylenmektedir.
DİKKAT: 36-A’daki üç günlük fesih hakkı, imzadan sonraki üçüncü iş gününün gece yarısına kadar sürer ve bir ev tadilatı sözleşmesinde malike aittir. Bu rakamı bu kurstaki başka hiçbir şeye taşımayın. Bu bir ev tadilatı kuralıdır.
UNUTMAYIN: Üç garanti süresini ve her birinin neyi kapsadığını söyleyin. Ardından bunların hangi yasadan geldiğini ve bir mutfağı yeniden yapan müteahhidi hangi yasanın düzenlediğini söyleyin.
3. ders
Çevre Sorunları ve Taşınmaza İlişkin Kaygılar
Bir göl, bir çöp sahasından daha değerlidir, ta ki göle nelerin akıtıldığını öğrenene kadar.
Federal Düzeyde Çevre Koruma
Bir müşterinin size soracağı her çevre sorusunun arkasındaki yasalar
Göl kenarındaki bir ev ile çöp sahasının yanındaki bir ev arasında seçim yapan alıcı gölü seçer. Şimdi tek bir olguyu değiştirin. Bir şirket gölü sessizce atık yan ürünleri için bir boşaltma alanı olarak kullanmaktadır. Manzarada hiçbir şey değişmedi, ama taşınmazla ilgili her şey değişti. Konunun tamamı bu tek örnektedir ve federal ve eyalet düzenlemelerinin, bir taşınmazda veya çevresinde olası çevresel tehlikeler bulunabilecekse belirli ayrıntıların açıklanmasını şart koşmasının nedeni budur.
İnsanlar uzun yıllar boyunca, yeryüzünü nasıl kirlettiğini pek düşünmeden derelere, göllere ve havaya kirletici madde pompaladı. Çevre yasaları, havanın, toprağın ve suyun giderek bozulan kalitesine ilişkin kaygıyla oluşturuldu. Asıl yükü yedi federal yasa taşır; NEPA ve ardından gelen altı yasa daha. Bir lisans sahibi her birinin ne yaptığını tek cümleyle söyleyebilmelidir.
NEPA VE ÇEVRESEL ETKİ BEYANI
1970’te National Environmental Policy Act (Ulusal Çevre Politikası Yasası); insan ile çevresi arasında verimli ve keyifli bir uyumu teşvik eden ulusal bir politika ilan etmek, çevreye ve biyosfere verilen zararı önleme veya ortadan kaldırma çabalarını desteklemek, ulus için önemli olan ekolojik sistemlerin ve doğal kaynakların anlaşılmasını zenginleştirmek ve bir Council on Environmental Quality (Çevre Kalitesi Konseyi) kurmak amacıyla yürürlüğe kondu.
NEPA, federal kurumların çevre üzerinde önemli bir etkisi olacak her proje için bir çevresel etki beyanı (environmental impact statement) hazırlamasını şart koşar. Çevresel etki beyanı, bir projenin enerji kullanımı, kanalizasyon sistemleri, drenaj, su tesisleri, okullar ve diğer çevresel, ekonomik ve sosyal alanlar üzerindeki etkisini ayrıntılı olarak ortaya koyar.
NEPA’nın kapsamı çoğu öğrencinin beklediğinden geniştir. Barajlar ve otoyollar gibi tüm federal kalkınma projelerine uygulanır; ayrıca bir federal kurumdan lisans veya izin ya da federal kredi gerektiren özel projelere de uygulanır. Federal izni olan özel bir geliştirici NEPA’nın kapsamı içindedir.
EPA
1970’ten önce hava kirliliği, su, katı atık ve radyasyon gibi çevre sorunları farklı federal bakanlıklar, daireler, komiteler ve ofisler tarafından ele alınıyordu. Bu birimler bir araya gelerek tek bir bağımsız kurum oluşturdu: Environmental Protection Agency (Çevre Koruma Ajansı).
EPA çevre koruma standartları oluşturur ve uygular. Hibeler ve diğer yollarla başkalarına çevre kirliliği sorunlarında yardım eder. Çevre korumaya ilişkin politika ve usuller önererek Council on Environmental Quality’ye destek olur. Ayrıca kirliliğin yeryüzü üzerindeki etkisi ve onu kontrol etme yöntemleri dâhil çevre konularında araştırma sağlar.
Clean Air Act (Temiz Hava Yasası), EPA’nın mevcut kirleticiler için hava kalitesi standartları geliştirmesini ve yeni kirlilik kaynakları için hava standartları belirlemesini şart koşar. Hava kirletici emisyonlarını düzenler, emisyonlar için kabul edilebilir düzeyleri belirler ve uyum için son tarihler koyar. Yasa, EPA ile tek tek eyaletlerin standartları belirlemek ve uygulamak için nasıl birlikte çalışacağına ilişkin usulleri belirledi. Eyaletlerin ulusal hava kalitesi standartlarını karşılamak için bir eyalet uygulama planı (state implementation plan) hazırlaması zorunludur ve eyaletler temiz hava hedeflerine engel olan projeleri durdurmaya yetkilidir.
Clean Water Act (Temiz Su Yasası) kapsamında ulusal su kalitesi standartlarını EPA belirler. Yasa, su yollarına kirlilik boşaltımı için düzenleyici bir yapı oluşturdu ve EPA’ya kontrol programları yürürlüğe koyma hakkı verdi. Bir izin sistemi kurdu: noktasal bir kaynaktan kirletici boşaltmak isteyen herkesin izne ihtiyacı vardır ve kabul edilemez miktarda kirletici içeren boşaltımlar yasaktır. İlk yıllarda uygulama, belediye arıtma tesisleri ve sanayiler gibi belirli kirleticilere ve kaynaklara odaklandı. Son yıllarda odak, temiz su yollarını korumak ve kirlenmiş olanları yeniden canlandırmak olmuştur.
CERCLA, SUPERFUND
Comprehensive Environmental Response, Compensation, and Liability Act (Kapsamlı Çevresel Müdahale, Tazminat ve Sorumluluk Yasası), yani CERCLA, kapatılmış veya terk edilmiş atık sahalarıyla ne yapılacağını düzenler. Zorunlu atık sahası gereklilikleri oluşturdu ve bu sahalarda tehlikeli maddelerin salınımının sonuçlarını belirledi. Kimya ve petrol sektörlerine bir vergi getirildi ve bu vergi geliri, açıkça sorumlu bir tarafın belirlenemediği, kontrolden çıkmış veya terk edilmiş tehlikeli atık sahalarını temizlemek için kullanılan bir fona konuldu. Bu fon nedeniyle CERCLA, Superfund olarak da bilinir.
CERCLA, tehlikeli maddeler salındığında veya salınım tehdidi bulunduğunda federal hükümete müdahale için geniş yetki verdi ve iki tür müdahaleye izin verdi. Kısa vadeli durumlar, hayatı ciddi biçimde tehdit eden sorunlar nedeniyle tehlikeli maddelerin uzaklaştırılması için derhal harekete geçilmesini gerektirir. Uzun vadeli durumlar, tehlikenin hayatı hemen tehdit etmediği hâllerde tehlikeli maddelere tehlikeli maruziyetin kalıcı olarak veya önemli ölçüde azaltılması için harekete geçilmesini gerektirir.
İşte işlemlerinize uzanan kısım. CERCLA, kirlenmiş taşınmaza ilişkin sorumluluğun yeni maliklere geçtiğini hükme bağladı. Bu cümleyi iki kez okuyun. Araziyi satın almak sorunu da satın almaktır. Olası alıcıları ve kredi verenleri, taşınmazın durumunu bir danışmana tespit ettirerek olası sorumluluğu belirlemeye yönelik bir çevresel değerlendirme olan durum tespiti (due diligence) yapmaya zorlayan şey budur.
SARA, 1986
CERCLA ile yakından ilişkili olan yasa, Superfund Amendments and Reauthorization Act (Superfund Değişiklikleri ve Yeniden Yetkilendirme Yasası), yani SARA’dır. SARA, fonun yönetiminin bir sonucu olarak 1986’da CERCLA’yı değiştirdi. SARA, Superfund’ı $8.5 milyara çıkardı ve eyalet ve federal çevre yasaları ile düzenlemelerindeki standartların ve gerekliliklerin gözden geçirilmesini şart koştu. Yeni uygulama yetkileri oluşturdu, yasanın yönetiminde eyaletlerin katılımını artırdı ve yeni uzlaşma araçları ve usulleri yarattı. Atık sahası temizliği için kalıcı çözümlere ve yeni arıtma teknolojilerine duyulan ihtiyacı vurguladı, sahaların nasıl temizleneceğine karar verilmesinde kamu katılımını genişletti ve EPA’nın kontrolsüz sahalarda halk sağlığına ve çevreye yönelik risk değerlendirmesini ve bu sahaların temizlik için nasıl sıralandığını gözden geçirmesini şart koştu.
SARA ayrıca masum arazi sahibi muafiyeti (innocent landowner immunity) kavramını yarattı; bu kavram, kirliliği yaratmamış ve mülkiyeti devraldıklarında sahada bulunmamış olan arazi sahiplerini, tercihen bir çevre denetimi (environmental audit) olmak üzere bir kanıt bulunması kaydıyla sorumlu tutmaz.
Masum arazi sahibi muafiyeti, CERCLA’nın yarattığı sorumluluk devrine verilen cevaptır. İkisi birlikte gider; bu yüzden onları bu sırayla öğrenin. CERCLA sorumluluğu yeni malike geçirir. SARA ise sorunu ne yaratmış ne de mülkiyet devredildiğinde orada bulunmuş olan ve bunu kanıtlayabilen maliki bunun dışında tutar.
RCRA VE SDWA
Resource Conservation and Recovery Act (Kaynakları Koruma ve Geri Kazanım Yasası), EPA’ya tehlikeli atığı tüm yaşam döngüsü boyunca kontrol etme yetkisi verdi: üretim, taşıma, arıtma, depolama ve bertaraf. 1984’teki Hazardous and Solid Waste Amendments (Tehlikeli ve Katı Atık Değişiklikleri), tehlikeli atığın araziye bertarafının aşamalı olarak kaldırılmasını şart koştu. 1986’daki ek değişiklikler, EPA’nın petrol ve diğer tehlikeli maddeleri depolayan yeraltı tanklarından doğabilecek çevre sorunlarını ele almasını sağladı. RCRA yalnızca faal ve gelecekteki tesislere odaklanır; CERCLA’nın kapsadığı terk edilmiş veya geçmişe ait sahaları ele almaz.
Safe Drinking Water Act (Güvenli İçme Suyu Yasası), izin verilen kirletici miktarı ve kamu su kaynaklarının ne sıklıkla test edilip raporlanacağı dâhil, insan tüketimine yönelik su için standartlar belirledi. Yasa, kamu su tedarikçilerinin ihlalleri tüketicilere bildirmesini şart koşar. Kamu su kaynakları farklı bakteri türleri, kimyasal kirleticiler ve mineral düzeyleri için test edilir.
NOT: RCRA ve CERCLA gözden kaçan çifttir. RCRA canlı sahadır; şu anda üretilen, taşınan ve depolanan atık. CERCLA ölü sahadır; kapatılmış veya terk edilmiş. Faal ve gelecekteki olan RCRA’ya gider. Terk edilmiş ve geçmişe ait olan CERCLA’ya gider.
DURUM TESPİTİ, DÖRT AŞAMA
Bir çevresel değerlendirme tipik olarak dört aşamadan oluşur ve bu aşamalar, her birinin sonunda bir karar noktası bulunacak şekilde sırayla ilerler.
Phase I (I. Aşama) araştırmadır. Taşınmaz incelenir ve ona ilişkin 50 yıllık bir döneme ait kayıtlar gözden geçirilir. Hiçbir sorun bulunmazsa süreç burada sona erebilir.
Phase II (II. Aşama) testtir; varsa sorunu ve ciddiyetini belirlemek için yapılır. Kirlilik bulunursa bir sonraki aşama başlar.
Phase III (III. Aşama) temizliktir. Yerel, eyalet ve federal kurumlar ve diğer kuruluşlar temizlik çalışmasına katılabilir. Temizlik tamamlandıktan sonra Phase IV başlatılır.
Phase IV (IV. Aşama) sahanın yönetimidir ve yeni sorunları önlemek için rutin kontrolleri kapsar.
Aşamalar büyük ölçüde ticari ve yatırım konusudur ve yeni bir lisans sahibi onlarla orada karşılaşır. Bir konut alıcısının Phase I yaptırması olası değildir. Ticari bir taşınmaza kredi veren ise bunda ısrar eder ve işlem onu bekler.
CERCLA sorumluluğu devreder; SARA istisna getirir
UNUTMAYIN: Yedi yasanın her birinin ne yaptığını birer cümleyle söyleyin. Ardından hiçbir şey yapmamış bir alıcıya sorumluluğu hangisinin yüklediğini ve o alıcıya hangisinin bir çıkış yolu verdiğini söyleyin.
Sulak Alanlar, SEQR ve New York’un Su Kurumları
Eyaletin toprağı nerede koruduğu ve neyi kimin onayladığı
Sulak alanlar (wetlands), yalnızca tek tek evlerin değil, çevredeki taşınmazların değeri üzerinde muazzam bir etkiye sahip olabilir. Koca topluluklar onların yanı başında yer alır. Sulak alanlar, toprağın suya doymuş olduğu ekosistemlerdir ve genellikle bataklık, turbalık ve sazlık olarak adlandırılır. Su, arazinin yüzeyinde veya yüzeyine yakın durur ve bitkilerin ve yaban hayatının gelişmesi için son derece elverişli bir ortam yaratır. Hiçbir iki sulak alan tıpatıp aynı değildir ve neredeyse her eyalette bir tür sulak alan vardır.
Üç yarar, hukukun onları neden koruduğunu açıklar. Sulak alanlar, daha kuru araziler arasında bir bariyer görevi görerek ve toplulukları sular altında bırakabilecek suyu emip yavaşlatarak taşkın hasarını önler. Su kalitesini etkileyen ve balıkların üremesine engel olan besin maddelerini ve tortuyu tutarak bir süzme sistemi işlevi görür. Ayrıca yaban hayatı ve su türleri için yaşam alanı ve barınak sağlar.
İnsanlar eskiden sulak alanları, kullanılabilir araziye dönüştürülmesi en iyi olacak, böcek istilasına uğramış yerler olarak görürdü. Yararları daha iyi anlaşıldıkça bu görüş değişti ve sulak alanlar yararlı olduğu için hükümetler onları korumak üzere yasalar çıkardı.
FEDERAL KORUMA
Federal düzeyde sulak alanlar, sulak alanlar dâhil Amerika Birleşik Devletleri’ndeki suların taranmasını veya doldurulmasını düzenleyen Clean Water Act’in Section 404 hükmü kapsamında korunur. Section 404, sulak alanlara ve diğer alanlara zarar verebilecek olumsuz eylemleri en aza indirmeyi amaçlar. Section 404’ü U.S. Army Corps of Engineers (ABD Ordusu Mühendislik Birliği) düzenler ve uygular; nihai yetki EPA’dadır.
Bazı eyaletlerde EPA, eyalet çevre koruma kurumlarını sulak alanları uygulamak ve izlemek üzere Army Corps of Engineers ile birlikte çalışmaya yetkilendirmiştir ve bazı eyaletler kendi sulak alan koruma yasalarını çıkarmıştır. New York da kendi yasasını çıkarmıştır.
NEW YORK’UN FRESHWATER WETLANDS ACT’İ
New York State Department of Environmental Conservation (New York Eyaleti Çevre Koruma Dairesi), New York Eyaleti Environmental Conservation Law kapsamında Freshwater Wetlands Act’i (Tatlı Su Sulak Alanları Yasası) ve Statewide Minimum Land-Use Regulations for Freshwater Wetlands’i (Tatlı Su Sulak Alanları için Eyalet Çapında Asgari Arazi Kullanım Düzenlemeleri) oluşturmuştur. Kendi sulak alanları üzerinde düzenleme yetkisini gönüllü olarak üstlenen yerel yönetimler, bu düzenlemelerde belirtilen standartları uygulamak ve bunlara uymak zorundadır. İstisna izinleri (variances), ortaya çıkacak sosyal ve ekonomik yararları açıklayan bir öneri komisyon üyelerine sunularak talep edilebilir.
New York’ta korumanın sınırını iki rakam belirler. Korunan bir sulak alan en az 12.4 acre’lık bir alanı kaplamalı ya da olağan dışı önemli bir değere sahip olmalıdır. Ayrıca sulak alana 100 foot mesafe içindeki bitişik alanlar, sulak alana güvence sağlıyorsa korumaya hak kazanabilir.
İlk rakamı dikkatle okuyun, çünkü içindeki istisna uygulamada işin büyük kısmını görür. On iki virgül dört acre genel eşiktir. Olağan dışı önemli değere sahip daha küçük bir sulak alan, büyüklüğüne bakılmaksızın korumaya hak kazanır. Bir sazlığı sekiz acre olarak ölçüp serbest olduğu sonucuna varan bir alıcı, bu sonuca çok erken varmıştır.
NE İZİN GEREKTİRİR, NE GEREKTİRMEZ
Bazı faaliyetler kısıtlanmamıştır ve izin gerektirmez: tuzakla avlanma, motorlu taşıtların ara sıra kullanılması, mevcut yapıların bakımı, bazı tarımsal faaliyetler ve yürüyüş patikaları oluşturma.
İzin verilmeyen veya izin gerektiren faaliyetler, sulak alan habitatını kalıcı olarak değiştirebilecek veya yok edebilecek olanlardır. Tarama. Kurutma. Doldurma. Tesviye. Tıraşlama kesim. Bir kunduz barajını değiştirme. Yol, kıyı duvarı, baraj, iskele, bina ve otopark yapımı.
DİKKAT: Araziye sahip olmak, üzerindeki sulak alanı değiştirme izni değildir. Bu, bir lisans sahibinin kırsal bir portföy taşınmazında duyacağı en yaygın yanlış anlamadır ve bunu bir alıcıya tekrar etmek, bir lisans sahibinin kendini bir ihlalin ortasında bulmasının yoludur. Doğru cevap her zaman aynıdır: DEC, korunan tüm sulak alanları gösteren haritalar tutar ve bu haritalar DEC bölge ofisinde ve diğer yerel yönetim ofislerinde bulunabilir. Kimse bir şey vaat etmeden önce bakın.
Haritalar tam da bu sorunun bir garaj dökülmeden sonra değil, bir sözleşme imzalanmadan önce bir cevabı olsun diye vardır. Freshwater Wetlands Act’in belirlediği standartlara uymak için NYSDEC, korunan tüm sulak alanları gösteren haritalar tutar.
SEQR, TİP I VE TİP II
Bir kişi, bir kuruluş veya bir kamu kurumu New York Eyaleti’nde bir proje başlatmak istediğinde, projenin bir çevresel etki değerlendirmesinden geçmesi gerekir. Örnekler arasında konut sitelerinin ve yolların inşası ile sulak alanlarda ve diğer su kütlelerinde yapılan işler bulunur.
Çevresel etki değerlendirmesi gerektiren projeler Tip I (Type I) olarak sınıflandırılır. İnceleme sürecini State Environmental Quality Review Act (Eyalet Çevre Kalitesi İnceleme Yasası) yönlendirir ve SEQR, yerel yönetimlerin projeye devam edilip edilmeyeceğine karar verirken çevreye etkiyi ve sosyal ve ekonomik yararları dikkate almasını zorunlu kılar. Değerlendirme gerektirmeyen projeler Tip II (Type II) olarak sınıflandırılır; örnekler arasında mevcut yapıların değiştirilmesi ve küçük inşaatlar bulunur.
Tip I değerlendirme yapılacak demektir. Tip II değerlendirme gerekmez demektir. Yeni geliştirme projeleri ve sudaki işler Tip I’e girer. Zaten var olanın yenilenmesi Tip II’ye girer.
SUYU KİM DÜZENLER
New York Eyaleti nüfusunun yüzde doksan beşi suyunu kamu şebekelerinden alır ve içme suyunu düzenlemekten New York State Department of Health sorumludur. NYSDOH diğer kurumlarla iş birliği içinde kamu su kaynaklarının kalitesini ve miktarını güvence altına alır, tedarikçilerin faaliyetlerini düzenler, yeni parselasyon planlarını onaylar ve özel su kaynakları ile kanalizasyon sistemleri için standartlar belirler.
New York’ta bireysel konutlara ait arsa içi atık su arıtma sistemlerinin kurulumu ve onayı, büyüklüğe göre iki kurum arasında bölünür. New York State Department of Health günde 1,000 galondan az olan sistemlerle ilgilenir. New York State Department of Environmental Conservation günde 1,000 galon veya daha fazla olan sistemlerle ilgilenir.
Özel atık su arıtma sistemi olan konut taşınmazları NYSDOH tarafından Appendix 75-A kapsamında düzenlenir ve yerel sağlık dairesi standartları, eyaletin belirlediği standartları karşılamalı veya aşmalıdır. NYSDOH; kanalizasyon akışları, toprak ve arazi değerlendirmeleri ile kuyulardan, derelerden, konutlardan ve mülk sınırlarından uygun ayrılma mesafeleri için standartlar belirler. Fosseptik tankı gereklilikleri, hanedeki yatak odası sayısına ve sızma testlerinin sonuçlarına dayanır. Arazinin sızma testi yapıldıktan sonra sistem kurulabilir. Alternatif atık su arıtma sistemleri, sistemin plana uygun inşa edilmesini sağlamak için inşaatını denetleyen bir uzman tarafından tasarlanmalıdır ve standartların karşılanmasını yerel sağlık daireleri sağlar.
ÖZEL KUYULAR
NYSDOH özel kuyu açma işlerini de denetler. Kuyu açanların National Ground Water Association (Ulusal Yeraltı Suyu Derneği) veya eşdeğeri tarafından lisanslanmış ve Department of Environmental Conservation’a kayıtlı olması gerekir. Residential Code of New York State (New York Eyaleti Konut Yönetmeliği), kuyuların olası bir kirlilik kaynağından ne kadar uzağa açılması gerektiğini belirler. Kuyu açma, su elde etmek için yapılan her türlü kazıyı kapsar: sondaj kuyuları, kazma kuyular, kaynaklar ve kuyu noktaları.
Ev sahipleri kuyu suyu örneklerini test için bir laboratuvara göndermelidir. Suyun kirli olup olmadığını belirlemenin tek yolu budur. Su kirlenirse NYSDOH özel su kaynağı sahiplerine yardımcı olabilir ve uzmanlar özel kuyuların en az yılda bir kez bakteri, mineral içeriği ve pH düzeyleri için test edilmesini önerir.
Kuyu suyu kullanan bir alıcıya, o sormadan, her seferinde test yaptırması söylenmelidir. Ucuzdur, işe yarayan tek yöntemdir ve işlemdeki başka hiç kimse bu konuyu açmayacaktır.
12.4 acre veya olağan dışı önemli değer
UNUTMAYIN: Arsa içi atık su sistemlerini aralarında bölüşen iki kurumu sayın ve onları hangi rakamın ayırdığını söyleyin. Ardından bir alıcının, sahip olduğu arazideki korunan bir sulak alanın bir köşesini doldurmadan önce ne yapması gerektiğini söyleyin.
4. ders
Taşınmazdaki Tehlikeler ve Sizin Sorumluluğunuz
Teknik bir uzman olmanız gerekmiyor, belirtileri bilmeniz ve bunu söylemeniz gerekiyor.
Görünce Tanınacak Altı Tehlike
Dış veya iç, insan yapımı veya doğal, ve her biri bir açıklama sorusu
Rahatsızlık (nuisance), malikin huzur içinde yararlanma (quiet enjoyment) hakkına müdahale eden her şeydir. Tanımı gereği bu, rahatsızlığın başka bir kişinin taşınmazından kaynaklandığı anlamına gelir. Bir malik kendisi için rahatsızlık olamaz. Yalnızca komşuları için rahatsızlık olabilir.
Bir rahatsızlık az çok kalıcıysa dışsal eskime (external obsolescence) olarak adlandırılır ve bir mahallenin genelinde taşınmaz değerlerini etkileyebilir. Bir havalimanından gelen gürültü. Endüstriyel bir hayvan çiftliğinden gelen pis koku. İkisi de taşınmazı daha az cazip kılar ve ikisi de bir mahallenin gerilemesine katkıda bulunur. Tanımı gereği bir rahatsızlık bir mahalleye veya taşınmaz değerlerine olumlu bir katkı yapamaz. Özel bir kişiyi etkileyen özel nitelikte ya da kamunun tamamını etkileyen kamusal nitelikte olabilir.
Çevresel tehlike (environmental hazard), bir taşınmazın dışında veya içinde var olan koşullar nedeniyle kişilere veya mülke zarar verme potansiyeli taşıyan bir durumdur ve koşullara bağlı olarak bir çevresel tehlike aynı zamanda bir rahatsızlık da olabilir.
Dış çevresel tehlikeler bir taşınmazın sınırlarının dışında bulunur ve değeri üzerinde önemli bir etkiye sahip olabilir. Yakındaki çöp sahalarında zehirli maddeler. Yüksek düzeyde kirlilik içeren su yolları. Yakındaki fabrikalardan gelen yoğun hava kirliliği (smog). Ölçülmesi daha zor olanlar da sorun yaratır: nükleer santrallere yakınlık veya yüksek gerilim hatlarının varlığı. Bilim ne derse desin, bazı alıcılar arasında bu etkenlerin en iyi ihtimalle istenmeyen, en kötü ihtimalle güvensiz olduğuna dair güçlü bir algı vardır ve algı fiyatı etkiler.
İç çevresel tehlikeler bir taşınmazın içinde bulunur ve dış tehlikeler kadar, hatta onlardan daha tehlikeli olabilir. İyi haber şu ki malikler ve alıcılar iç tehlikeleri gidermek konusunda bir ölçüde güce sahiptir; bu da bunların en aza indirilebileceği veya ortadan kaldırılabileceği anlamına gelir. Bir çöp sahasını taşıyamazsınız. Bir bodrumu iyileştirebilirsiniz.
SİZE SÖYLENMEDEN TANIMANIZ GEREKEN ALTI TEHLİKE
Kurşunlu boya: 1978’den önce yapılmış bir evde soyulan veya dökülen boya ve dış cephe boyasının döküldüğü yerde altındaki toprak. Asbest: sarılı borular, kanal yalıtımı, tavan karoları; ufalanabilir (friable) ve havaya karışmış hâldeyken tehlikelidir. Yeraltı tankı: New York’un açıklama formunun doğrudan sorduğu, gömülü bir yakıt veya kimyasal tankı.
Radon: temeldeki çatlaklardan, üstü açık drenaj pompalarından (sump pump) ve sürünme boşluklarından girer; kokusuz ve görünmezdir. Fosseptik sistemi: arızalı bir tank veya emme alanı yeraltı suyunu ve ondan beslenen kuyuları kirletir. Sulak alan: bir alıcının ne inşa edebileceğini sınırlayan korunan arazi; garaj yolundan bakınca her zaman pek bir şeye benzemez.
NOT: Bu altı tehlikenin her biri, bir bilim sorusu olmadan önce bir açıklama sorusudur. Sizden test etmeniz, ölçmeniz veya teşhis koymanız istenmiyor. Fark etmeniz, bunu söylemeniz ve açıklama formuna dürüstçe yansımasını sağlamanız isteniyor.
Fark edin, adını koyun, forma geçirin
UNUTMAYIN: Son gösterdiğiniz evin dışında dolaşın. Altı tehlikeden hangilerini bahçeden fark edebilirdiniz ve hangisini ancak satıcıya doğrudan bir soru sorarak bulabilirdiniz?
Kurşunlu Boya ve Title X
Konut alanında çalışan bir lisans sahibinin neredeyse her eski portföy taşınmazında karşılaştığı federal açıklama yükümlülüğü
Bu, diğer tüm açıklamalardan daha sık ele alacağınız federal açıklama yükümlülüğüdür ve yeni lisans sahiplerinin en sık yanlış yaptığı açıklamadır. Bunu, başında bir tarih bulunan bir usul olarak öğrenin, çünkü uygulamada böyle işler.
1978’e kadar kurşun, dış ve iç boyaya kurutucu madde olarak ve renklendirme için ekleniyordu. Kurşun borular ve lehim de 1930’lardan önce ev ve işyerlerinin sıhhi tesisat sistemlerinde yaygın olarak kullanılıyordu. Araştırmalar, kurşunun veya kurşun tozunun yutulmasının ya da solunmasının çocuklarda ve yetişkinlerde sağlık sorunlarına yol açtığını ortaya koydu. Kurşun zehirlenmesi burun ve ağız yoluyla gerçekleşir. Kurşunun solunması veya yutulması gerekir; deri temasıyla kurşun zehirlenmesi olmaz.
1978, kurşunun boyada yasaklandığı yıl
İnsan vücudu kurşun ile kalsiyumu birbirinden ayırt edemez; bu nedenle kurşun vücutta kalsiyum gibi davranır ve haftalarca kan dolaşımında kalabilir. Oradan, tıpkı kalsiyum gibi kemikler tarafından emilebilir ve kalıcı olarak kalabilir. Kurşun ciddi ve geri dönüşü olmayan sağlık sorunlarına yol açar; gayrimenkulde bu kadar çok konuşulmasının ve açıklanmasının zorunlu olmasının nedeni budur. Çocuklardaki erken belirtiler arasında süreğen yorgunluk veya aşırı hareketlilik, iştah veya kilo kaybı, uyku güçlüğü, huzursuzluk ve dikkat süresinin kısalması bulunur. Yetişkinler üreme sorunları, yüksek tansiyon, sinir hasarı, hafıza kaybı ve konsantrasyon sorunları, kas ve eklem ağrıları ve çocuklarında doğum kusurlarıyla karşı karşıya kalır.
Boyanın kendisinin ötesinde kurşun, bir evde insanlara iki yoldan daha ulaşır: su ve toprak. Sudaki kurşun renksiz, kokusuz ve tatsızdır. Eski evlerde kurşun borulara karşı dikkatli olmak akıllıcadır ve değiştirmekten başka çare yoktur. Kurşun borulardan gelen su içilemez, yani içme suyu olarak kullanılamaz kabul edilmelidir. Pirinç veya bronzdan yapılmış eski pompalar kuyu suyuna kurşun sızdırabilir ve bazı kuyular bir zamanlar kurşun bilezik, kurşun saçma veya kurşun yünüyle sızdırmaz hâle getirilmiştir. 1988’den önce yapılmış evlerde çoğu zaman kurşun bazlı lehimle birleştirilmiş bakır borular bulunur ve bu lehim suya sızabilir. Bu tür borulardan gelen su, su altı saatten fazla durgun kalmamışsa genellikle güvenli kabul edilir ve 1988’den önce yapılmış bir evde, içmek için kullanmadan önce suyu bir ila iki dakika akıtmanız tavsiye edilir.
Kimsenin aklına gelmeyen bir boru daha vardır. Belediye su şebekesi olan kentsel yerlerde, bahçede evden ana su hattına uzanan borudan ev maliki sorumludur. Eski evlerde su boruları değiştirilirken ana hat bağlantı borusu çoğu zaman gözden kaçar; bu borunun kurşundan yapılmadığından emin olmak için incelenmesi gerekir.
Diğer yol topraktır. Sorunlar, kurşunlu boya dökülmeye veya pul pul kalkmaya başladığında ortaya çıkar. Bir taşınmazın dış cephesinden soyulan boya toprağa düşerek onu kirletebilir; sonra toprak ayakkabılarla eve taşınıp toz olarak birikebilir. Dış cephe boyası bu şekilde bir iç mekân sorununa dönüşür ve soyulan bir verandanın altındaki toprağın tehlikenin bir parçası olmasının nedeni budur.
TITLE X NELERİ ŞART KOŞAR
Title X olarak bilinen Residential Lead-Based Paint Hazard Reduction Act (Konutlarda Kurşun Bazlı Boya Tehlikesini Azaltma Yasası), satıcıların, gayrimenkul lisans sahiplerinin, mülk yönetim şirketlerinin ve kiraya verenlerin 1978’den önce yapılmış evlerde bilinen kurşunlu boya tehlikelerini açıklamasını şart koşar. Bu açıklamaları uygulamak için çıkarılan EPA ve HUD düzenlemeleri dört şey gerektirir.
Evdeki bilinen her kurşunlu boya tehlikesinin ve önceki kurşun testlerinden elde edilmiş her raporun açıklanması. Ailelerin evlerde kurşundan nasıl korunacağına ilişkin bir broşürün alıcılara ve kiracılara verilmesi. Konut alıcılarının, masrafı kendilerine ait olmak üzere bir kurşunlu boya incelemesi veya risk değerlendirmesi yaptırmak için on günlük bir süreye ya da karşılıklı olarak kararlaştırılan başka bir süreye sahip olması. Ayrıca satıcıların, kiraya verenlerin ve gayrimenkul profesyonellerinin, açıklama ve bildirimin gerçekten yapılmasını sağlamak için satış sözleşmelerine ve kira sözleşmelerine belirli ifadeler koyması; bu ifadeler çoğu standart emlak kurulu (board of real estate) sözleşmesinde yer alır.
İnceleme için 10 gün, masrafı alıcıya ait
Broşürün bir adı vardır ve bunu bilmelisiniz: EPA tarafından hazırlanan Protect Your Family from Lead in Your Home (Ailenizi Evinizdeki Kurşundan Koruyun). Broşür, kurşun tehlikelerine ilişkin olguları, kurşunun nasıl vücuda alınabileceğini, bununla bağlantılı sağlık sorunlarını, kiraya verenin, satıcının veya tadilat yapanın sorumluluklarını ve tadilat veya kurşun giderimi hakkında genel bilgileri açıklar. Gayrimenkul acentelerinin, satıcının broşürü verme yükümlülüğüne uymasını sağlaması zorunludur.
UYUM KİMİN İŞİ
Satıcılar, kiraya verenler ve gayrimenkul lisans sahipleri, kurşunlu boya açıklama kurallarına uyulmasını sağlama sorumluluğunu paylaşır. HUD’a göre satıcı veya kiraya veren yasaya uymazsa gayrimenkul lisans sahipleri uymak zorundadır. Ancak malikler bilgiyi gizlerse veya açıklamazsa lisans sahipleri sorumlu değildir. Lisans sahipleri satıcıları veya kiraya verenleri açıklama yükümlülükleri hakkında bilgilendirdikleri sürece sorumlu tutulamazlar.
Bu dar bir korumadır ve tam olarak anlaşılmaya değer. Sizi koruyan şey, satıcıyı satıcının yükümlülükleri hakkında bilgilendirmektir. Satıcının bildiğini varsaymak değil. Bir form uzatmak değil. Satıcıya söylemek ve söylediğinizi gösterebilmek. Yükümlülükten hiç bahsetmeyip sonra acentenin satırını imzalayan bir lisans sahibi, sahip olduğu tek korumayı elinden çıkarmıştır.
Kurşun tehlikelerini açıklamamanın yaptırımı $10,000’a kadar para cezası ve bir yıla kadar hapis, artı üç kat tazminattır (treble damages). Brokerler ve lisans sahipleri, HUD ve EPA gerekliliklerine uyduklarını kanıtlamanın bir yolu olarak sözleşme ifadelerinin yanında ek kurşunlu boya açıklama formlarını yaygın olarak kullanır. Kolaylık için brokerler ve acenteler sıklıkla HUD açıklama formunu kullanır.
HUD FORMUNUN ÜÇ BÖLÜMÜ
Kurşunlu boyaya ilişkin HUD açıklama formu üç bölüme ayrılır ve her biri farklı bir kişi tarafından imzalanır veya paraflanır. Satıcının Açıklaması (Seller’s Disclosure), satıcıların bilinen kurşunlu boya sorunlarını ve varsa raporları açıkladığı bölümdür. Alıcının Onayı (Purchaser’s Acknowledgment), alıcıların herhangi bir raporu, broşürü ve değerlendirme süresi hakkını alıp almadıklarını ya da bu haktan feragat ettiklerini kabul ettikleri bölümdür. Acentenin Onayı (Agent’s Acknowledgment), acentelerin uyumdaki rollerini kabul ettikleri ve satıcıları yükümlülükleri hakkında bilgilendirdiklerini teyit ettikleri bölümdür.
Formdaki acente satırında, acentenin satıcıyı 42 U.S.C. 4852(d) kapsamındaki yükümlülükleri hakkında bilgilendirdiği ve uyumu sağlama sorumluluğunun farkında olduğu yazar. Bu satırı paraflamadan önce her seferinde okuyun ve yaptığınızı söylediği şeyin gerçekten yaptığınız bir şey olduğundan emin olun.
KURŞUN AÇIKLAMA KURALLARINDAN MUAF OLANLAR
Sıfır yatak odalı birimler ve loftlar
100 günden kısa kira sözleşmeleri
Yalnızca yaşlılara yönelik konutlar
Engelli konutları, çocuk yoksa
Kurşunsuz bulunan birimler
Paraya çevirme yoluyla (foreclosure) satılan evler
Bu altı muafiyetten ikisi içinde bir koşul taşır ve cevabın tamamı o koşuldadır. Engellilere yönelik konutlar, çocuklar oturmadıkça muaftır. Kiralık bir birim ancak incelenip kurşunsuz bulunmuşsa muaftır; bu da birinin onu test etmiş olduğu anlamına gelir. Sıfır yatak odalı birimler, hiç ayrı yatak odası olmayan yerler olan loftlar ve yurtlardır. 100 günden kısa süreyle kiralanan birimler ve paraya çevirme yoluyla satılan evler doğrudan muaftır.
DİKKAT: Satıcıların kurşunlu boya veya diğer kurşun tehlikeleri için test yapması ya da bunları gidermesi zorunlu değildir. Bu, açıklama kurallarını iyi öğrenmiş kişileri bile yakalar. Yükümlülük, bilineni açıklamak, broşürü vermek ve inceleme süresine izin vermektir. Yükümlülük test yapmak değildir ve gidermek de değildir. Test yaptırmayı ve giderim için ödeme yapmayı reddeden bir satıcı tamamen hukuka uygun bir şey yapmaktadır.
Kurşun bulunursa ne olacağına satış sözleşmesindeki şart (contingency) hükümleri karar verir. Sözleşme, kabul edilemez düzeyde kurşun bulunması hâlinde alıcıya veya kiracıya sözleşmeden dönme hakkı tanıyabilir ya da satıcı veya kiraya veren kurşunu giderme hakkına sahip olabilir. Diğer durumlarda kurşun tehlikeleri, taşınmazdaki diğer herhangi bir kusur veya şart gibi fiyat indirimi olarak müzakere edilir.
HALİHAZIRDA MEVCUT OLAN KURŞUNUN YÖNETİMİ
Suyun, toprağın veya boyanın kurşunla kirlenip kirlenmediğini kesin olarak öğrenmenin tek yolu, örnekleri test için bir laboratuvara göndermektir. İyi durumdaki kurşunlu boyaya dokunulmamalı ve yalıtmak için üzeri boyanmalıdır. Dökülen veya soyulan boyayla başa çıkmanın en kolay yolu onu örtmektir: evin dış cephesine vinil kaplama takmak ya da iç duvarlara ince bir alçıpan tabakası eklemek.
Kurşunlu boyalı yüzeyler zımparalanmamalı veya kazınmamalıdır, çünkü zımparalama ve kazıma havaya kurşun tozu yayar. Bu, bir lisans sahibinin açık ev gününden önce para tasarrufu yapmaya çalışan bir malike verebileceği en tehlikeli iyi niyetli tavsiyedir ve kontrol altındaki bir tehlikeyi havaya karışan bir tehlikeye dönüştürür.
Açıklayın, verin, izin verin, test şart değil
UNUTMAYIN: Title X’in şart koştuğu dört şeyi söyleyin. Ardından bir satıcının yapmak zorunda olmadığı iki şeyi ve satıcı yalan söylerse acente olarak sizi koruyan tek şeyi söyleyin.
Asbest, Radon ve Karbon Monoksit
Test ettirdiğiniz üç tehlike ve insan yapımı listenin geri kalanı
Tehlikeler dış veya iç olabilir; ayrıca insan yapımı veya doğal olarak oluşan tehlikeler de vardır ve bazıları her ikisidir. Asbest, kurşun ve elektromanyetik alanlar doğal olarak oluşur; bu malzemeleri tehlikeli hâle getiren, insanın onları kullanmasıdır. Sizin için önemli olan, bir tehlikeyi nasıl tanıyacağınızı ve onunla nasıl başa çıkacağınızı bilmektir.
ASBEST
Asbest (asbestos), doğal olarak oluşan bir mineral grubundan elde edilen lifli bir malzemedir ve yalıtım özelliği ile ısıya ve yangına dayanıklılığı nedeniyle İkinci Dünya Savaşı’ndan itibaren yaygın olarak kullanıldı. Çimentonun ve plastiğin içine katıldı, eski binalarda boruları ve kanal sistemlerini yalıtmak için ve tavan karolarında kullanıldı. Asbest artık inşaatta kullanılmamaktadır ve U.S. Department of Health and Human Services (ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı) onu bilinen bir kanserojen olarak sınıflandırmaya devam etmektedir.
Elle kolayca ufalanan veya elle oynandığında toz hâline gelen ufalanabilir (friable) malzemeler, asbest içeren en tehlikeli malzemeler arasındadır. Ufalanabilir, sınavın istediği kelimedir ve bir gezintide önemli olan kelimedir, çünkü sağlam bir yüzeyin arkasında dokunulmadan duran asbest, bir borudan ufalanıp dökülen asbestten farklı bir sorundur.
Solunan asbest parçacıkları akciğer dokusunda veya sindirim sisteminde hapsolur ve zamanla bu birikim iltihaplanmaya ve yara dokusuna yol açar. Asbestoz (asbestosis), nefes darlığına yol açan bir akciğer hastalığıdır ve asbest liflerinin uzun süre solunmasından kaynaklandığı için tipik olarak bir meslek hastalığı kabul edilir. Mezotelyoma (mesothelioma), yine tipik olarak mesleki olan, uzun süreli maruziyetten kaynaklanan bir akciğer kanseri türüdür. Maruz kalan bir kişide belirtilerin ortaya çıkması on yıllar alabilir.
Asbestin varlığını veya düzeyini üç test yöntemi belirler. Hava testinde (air testing) ölçülmüş bir miktar hava bir filtreden geçirilir ve tutulan parçacıklar mikroskop altında incelenir. Kütle örneklemesinde (bulk sampling) sertifikalı bir asbest uzmanı şüpheli malzemeden küçük bir parça alır ve bir laboratuvara gönderir. Silme örneklemesi (wipe sampling), bir yüzeydeki parçacıkları bir filtre kâğıdıyla toplar.
Mevcut asbestin kaldırılması mı yoksa yerinde bırakılması mı gerektiği konusunda gerçek bir tartışma vardır. Yalnızca havaya karıştığında sorun olduğu düşünüldüğünden, bazıları ona dokunmamanın en iyisi olduğunu savunur ve iyi durumda tutulduğu sürece bir tehdit oluşturmaz. Kaldırma pahalıdır, EPA lisanslı yükleniciler tarafından yapılmalıdır ve tek kalıcı çözümdür.
Asbest iyi durumdaysa onu yerinde yönetmenin iki yolu vardır. Kapsülleme (encapsulation), malzemenin yüzeyine nüfuz eden ve liflerin salınmasını önleyen bir yalıtıcı madde uygular; ancak ileride kaldırmayı zorlaştırır ve kapsülleyici madde bozuldukça düzenli olarak incelenmesi gerekir. Kapatma (enclosure), malzemeyi sağlam ve hava geçirmez bir bariyerin arkasında yalıtır ve olası bir geçici çözümdür.
Asbest malzemelerinin kurulumunu, kaldırılmasını ve kapatılmasını New York State Department of Labor (New York Eyaleti Çalışma Bakanlığı) düzenler.
DİKKAT: EPA lisanslı yüklenicilerin kaldırma işlemi bir formalite değildir ve bu işin kendin yap versiyonu yoktur. Bir hafta sonu bodrumdaki bir borudan ufalanan boru sargısını söken malik, yerinde duran bir tehlikeyi alıp ailesinin soluduğu havaya karıştırmıştır. Bunu öneren bir lisans sahibi, müşteriye zarar veren ve acenteyi sorumluluğa açık hâle getiren bir tavsiye vermiştir.
RADON
Radon, uranyumun bozunması nedeniyle kayalardan, topraktan ve sudan yayılan, doğal olarak oluşan radyoaktif bir gazdır. Kokusuz, renksiz ve tatsızdır ve radyoaktif olduğu için kansere yol açan bir etken olarak tanımlanmıştır. İç mekânda, özellikle daha hava geçirmez inşa edilen yeni evlerde tehlikeli bir düzeye ulaşabilir. Uzun süreli maruziyetteki başlıca endişe akciğer kanseridir ve Surgeon General (ABD Başhekimi) bu konuda bir uyarı yayımlamıştır.
Radon eve topraktan, genellikle temeldeki çatlaklardan veya deliklerden girer; ayrıca üstü açık drenaj pompalarından (sump pump) ve sürünme boşluklarından da sızabilir. Varlığı yerden yere ve evden eve değişir; bu nedenle bir evde radon sorunu varken aynı sokaktaki başka bir evde olmayabilir ve bir evin içindeki düzeyler hava durumuna ve yılın zamanına göre değişir. Radona yatkın bir bölgedeki her evde iki yılda bir radon testi yapılması önerilir.
New York’ta yaşayanlar küçük bir ücret karşılığında New York State Department of Health’ten ev tipi radon test kiti isteyebilir; kitler çoğu yapı market mağazasından da satın alınabilir ve ardından sonuç için sertifikalı bir laboratuvara gönderilir. Diğer yaygın yöntem, daha pahalı ve daha doğru olan ve profesyonel sertifikalı test uzmanları tarafından kurulması gereken sürekli elektronik radon monitörüdür. Ayrıca kurcalanmaya karşı daha dirençlidir; sürekli monitörlerin devam eden gayrimenkul işlemlerinde tipik olarak kullanılmasının nedeni budur.
New York Property Condition Disclosure Statement (New York Taşınmaz Durum Açıklama Beyanı), taşınmazın radon için hiç test edilip edilmediğini sorar. Bir test yapılmışsa, test sonuçlarının bir kopyası beyana eklenmelidir. Eklenmelidir. Özetlenmemeli, yorumlanmamalı, bir çekmecede bırakılmamalıdır.
Çözüm genellikle ucuzdur ve bunu endişeli bir alıcıya söylemeye değer. Bir evi radon gazından arındırmak nispeten ucuzdur; çoğu zaman termitleri yok etmenin maliyetinden azdır. Düşük düzeylerde çatlakları kapatmak yeterli olabilir. Daha yüksek düzeylerde evin içinden temiz hava geçirmek ve radonu dışarı atmak için bir fan veya üfleyici takmak gerekebilir. İyileştirme sistemleri deneyimli, lisanslı bir şirket tarafından kurulmalı ve ardından test yapılmalı, yıllar içinde de düzenli aralıklarla kontrol edilmelidir.
KARBON MONOKSİT
Karbon monoksit (carbon monoxide), yakıt yanmasının doğal bir yan ürünüdür; yakıt kaynakları ısı üretmek için parçalanırken açığa çıkan renksiz, kokusuz bir gazdır. Kazanlar, oda ısıtıcıları, şömineler, su ısıtıcıları ve ocaklar tarafından yayılır. Bu cihazlar düzgün çalıştığında küçük, belirli sınırlar içindeki miktarlar yayılır ve dağılır. Arızalandıklarında kabul edilemez düzeyler açığa çıkabilir; havalandırma yetersiz olduğunda da daha büyük miktarlar açığa çıkabilir. Karbon monoksit kanın vücutta oksijen taşımasını durdurur ve aşırı maruziyet baş dönmesi, bulantı, baş ağrısı, tepki süresinde yavaşlama, bulanık görme, uyuşukluk, bilinç kaybı ve ölüme yol açar.
New York hukuku; tüm yeni ve mevcut bir ve iki aileli konutlarda, kat mülkiyetli daireler (condominiums) ve kooperatifler (cooperatives) dâhil çok aileli konutlarda ve herhangi bir yakıt yakan cihazı, sistemi veya bitişik garajı olan kiralık konutlarda karbon monoksit alarmı bulunmasını şart koşar.
Yerleştirme kuralları belirlidir ve sınavda sorulur. Uyku alanı bulunan her kata bir alarm takılmalı ve alarm uyku alanına 15 foot mesafe içinde olmalıdır; bu nedenle her uyku alanını bu mesafe içinde tutmak için birden fazla alarm gerekebilir. Karbon monoksit kaynağı bulunan her kata da bir alarm takılmalıdır. Alarm, aradaki tüm kapılar kapalıyken tüm uyku alanlarında arka plan gürültüsünün üzerinde açıkça duyulabilmelidir.
Ekipman gerekliliğini tek bir tarih ikiye ayırır. January 1, 2008 (1 Ocak 2008) tarihinden önce yapılmış evlerde pille çalışan karbon monoksit alarmları bulunmasına izin verilir. Bu tarihten sonra yapılmış evlerde alarmların pil yedekli olarak binaya sabit kablolu bağlanması zorunludur. New York City, tüm kiralık taşınmazlarda bir karbon monoksit dedektörü bulunmasını şart koşar.
Bitişik garajı olan bir malik, garajda asla çalışır durumda bir araç bırakmamalıdır. Garaj kapısı açık olsa bile karbon monoksit öldürücü düzeylerde eve girebilir.
VE İNSAN YAPIMI LİSTENİN GERİ KALANI
Yeraltı depolama tankları (underground storage tanks), kalorifer yakıtı, benzin, kimyasallar ve tehlikeli atık depolar ve New York’un taşınmaz açıklama formu, satıcıların herhangi bir yeraltı depolama tankının veya kuyunun varlığını açıklamasını şart koşar. EPA, maliklerin ve mülk yöneticilerinin tankları korozyona, dökülmeye, sızıntılara ve taşmalara karşı korumak için atması gereken ek adımlar getiren daha sıkı standartlar yürürlüğe koymuştur. Bir zamanlar kırsal bölgelerde yakıt depolamak için olağan bir uygulama olan şey, artık bir tankın sızdırmadığını kanıtlamak ya da onu kazıp çıkarmak gibi pahalı bir süreçtir.
Bazı tanklar federal düzenlemelerden muaftır: 110 galondan az depolayan tanklar; ticari olmayan kullanım için 1,100 galondan az motor yakıtı depolayan çiftlik ve konut taşınmazlarındaki tanklar; yakıtın bulunduğu yerde yakıldığı kalorifer yakıtı tankları; bodrumlarda veya tünellerde bulunanlar dâhil yerüstündeki veya zemin seviyesindeki tanklar; ve fosseptik tankları ile yağmur suyu ve atık su toplayan tanklar.
Federal düzenlemeden muaf olmak, açıklamadan muaf olmakla aynı şey değildir ve bir eyalet yasası daha sıkıysa daha sıkı olan yasa üstün gelir. New York’ta yönergeleri ve denetimleri Department of Environmental Conservation ve Hazardous Substances Bulk Storage Program (Tehlikeli Maddelerin Toplu Depolanması Programı) sağlar ve eyalet, tankların doldurulabilmesi için bir çevre mühendisi tarafından sertifikalandırılmasını şart koşar. Bir tank, iç tehlike olduğu kadar kolaylıkla bir dış tehlike de olabilir, çünkü bir komşunun arazisindeki sızdıran bir tank müşterinizin taşınmazını kirletebilir.
2007’de Real Property Law’un Section 242 hükmü, satıcıların satıştan önce alıcıları, satıcının fiili bilgisi (actual knowledge) dâhilindeki kapatılmamış doğal gaz kuyularının varlığı hakkında bilgilendirmesini şart koşacak şekilde değiştirildi. Ölçüt fiili bilgidir ve açıklama satıştan önce yapılmalıdır. Bir doğal gaz kuyusunu kapatmak, yeni bir malike hiç planlamadığı binlerce dolara mal olabilir.
Kloroflorokarbonlar (chlorofluorocarbons), klor, flor ve karbon atomları içeren ve ozon tabakasını incelttiği bilinen kimyasal bileşiklerdir. Yıllarca tescilli Freon adı altında satılan bu bileşikler, buzdolaplarında, klimalarda ve nem gidericilerde soğutucu olarak ve sprey kutularında itici gaz olarak kullanıldı. Kullanımları 1970’lerde yasaklanmaya başlandı. Yerlerini hâlâ bir miktar klor salan hidrokloroflorokarbonlar aldı ve bunlar da EPA tarafından sırası gelince aşamalı olarak kaldırılan sınıf II (class II) ozon tüketen madde kabul edilir. Onların yerini de klor içermedikleri için hidroflorokarbonlar aldı. Malikler ve mülk yöneticileri, bertaraf ve soğutucu sızıntılarına ilişkin Clean Air Act kurallarına uymak zorundadır; aksi takdirde ağır para cezalarıyla karşı karşıya kalırlar.
Üre-formaldehit (urea-formaldehyde), üretimde kullanılan şeffaf bir kimyasaldır ve sunta, kontrplak lambri, halı ve tavan karosu yapıştırıcılarında bulunur. En büyük endişe, mevcut bir yapıya üflenebilen üre-formaldehit köpük yalıtımdır ve EPA, olası sağlık riskleri nedeniyle UFFI’nin konutlarda kullanılmamasını önermektedir. Maruziyet nefes darlığına, astıma, hırıltılı solunuma ve cilt ve göz tahrişine yol açabilir; hayvanlarda kansere neden olur ve insanlarda kansere neden olduğundan şüphelenilmektedir. Buharlar zamanla dağılır; bu nedenle yıllar önce takılmış yalıtım şimdi bir sağlık riski oluşturmamalıdır.
Poliklorlu bifeniller (polychlorinated biphenyls), esas olarak transformatörler ve kondansatörler için soğutucu ve yalıtkan madde olarak üretilen organik bileşiklerdir. Parçalanması zor olan kalıcı organik kirleticilerdir; bu nedenle çevrede ve vücutta birikirler. Hayvanlarda kansere yol açtıkları kanıtlanmıştır ve bu nedenle insanlarda kanserojen kabul edilirler. Su kaynaklarında izin verilen PCB miktarı, EPA’nın belirlediği bir standart olarak milyarda 0.5 parçadır.
Elektromanyetik alanlar (electromagnetic fields), elektrik yüklü nesnelerin ürettiği görünmez alanlardır. Küçük ev aletleri küçük alanlar üretir ve genellikle sorun oluşturmaz. Yüksek gerilim hatları, transformatörler ve ikincil dağıtım hatları daha büyük alanlar oluşturur; bunların hormonal değişikliklere, kansere ve davranış bozukluklarına yol açtığından şüphelenilmektedir ve bu risklere ilişkin kanıtlar tartışmalı, bazı durumlarda da çelişkilidir. Bir lisans sahibi için asıl endişe sağlık sorunu değil, kamuoyunun bu konudaki algısıdır. Elektrik hatlarının yakınındaki taşınmazlar damgalanmıştır ve damgalanma değeri düşürür. Kongre’nin Office of Technology Assessment’ı (Teknoloji Değerlendirme Ofisi) ihtiyatlı kaçınma (prudent avoidance) politikası önerir: alan gücünü test edin, en güçlü alanları hangi cihazların ve kabloların yaydığını bulun ve kaynaklardan uzaklığı artırarak maruziyeti azaltın.
Metamfetamin laboratuvarları evlerde, apartman dairelerinde, motellerde ve araçlarda bulunur ve üretim süreci zehirli yan ürünler ve buharlarla birlikte tehlikeli bir kalıntı bırakır. Kalıntı döşemeleri, tavanları, duvarları, halıları, havalandırma menfezlerini ve jaluzileri, ayrıca giysi ve oyuncak gibi kişisel eşyaları kirletir. Taşınmaza sindiği için profesyonel bir temizlikçi gidermedikçe kalıcı olur ve bazı evler yıkılmıştır. Zehirli yan ürünler çoğu zaman gidere ya da dışarıdaki toprağa dökülür; bu nedenle taşınmaz küçük bir zehirli atık sahasına dönüşebilir. Metamfetamin konusunda şu anda hiçbir federal açıklama yasası yoktur.
Kötü hava kalitesi bir binanın içindeki insanlar için sorunlar yaratır. Hasta bina sendromu (sick building syndrome), insanların yalnızca hava kalitesi kötü bir binadayken baş ağrısı, yorgunluk, bulantı, boğaz ağrısı ve burun ve göz tahrişi yaşamasıdır. Lejyoner hastalığı (Legionnaires disease) farklıdır; tipik olarak temizlenmemiş klima sistemleriyle yayılan havadaki bakterilerden kaynaklanır ve öldürücü olabilir. Kötü hava kalitesi genellikle yeterli havalandırma olmadan enerji verimliliği için sıkıca kapatılmış binalarda görülür ve en iyi çözüm yapının tamamında hava akışını iyileştirmektir.
Ufalanabilir, kokusuz, renksiz, uyarı yok
UNUTMAYIN: Asbesti tehlikeli kılan tek şeyi, karbon monoksit alarmlarının takılması gereken iki yeri ve bir satıcının kapatılmamış bir gaz kuyusunu açıklamak zorunda kalmadan önce hangi ölçütün karşılanması gerektiğini söyleyin.
Küf, Zararlılar, Yeraltı Suyu, ve Sizin Sorumluluğunuz
Doğal olarak oluşan tehlikeler ve lisans sahibinin müşteriye karşı gerçek yükümlülükleri
Çevresel tehlikeler her zaman insan eliyle yaratılmaz. Küf ve termitler bir taşınmaz üzerinde son derece yıkıcı etkiler yaratabilir ve ikisi de kimse yanlış bir şey yapmadan ortaya çıkar. Aşağıda bunları nasıl tanıyacağınız ve tanıdığınızda hukukun sizden gerçekte ne istediği anlatılmaktadır.
KÜF
Küf (mold), her yerde ve her organik malzeme üzerinde büyüyebilen bir mantardır. Küfün büyümek için üç şeye ihtiyacı vardır: nem, oksijen ve bir besin kaynağı. Bu üçünden herhangi birini ortadan kaldırın, küf durur; bu konudaki her gerçek çözümün bir nem çözümü olmasının nedeni budur.
Fark edilmeyen sızdıran bir çatı veya ciddi bir su hasarı, küfün büyümesi için mükemmel bir ortam yaratır. Yeni inşaat aynı sorunun farklı bir versiyonunu yaratır, çünkü sıkıca yalıtılmış bir ev nemin içeride hapsolmasına yol açar. Küf zamanında bulunmazsa üzerinde büyüdüğü maddeyi tüketebilir.
Bazı küfler mikotoksin (mycotoxins) olarak bilinen zehirli maddeler üretir. Bunlardan biri, yeşilimsi siyah renkte olan ve alçıpan, tavan karosu ve sürekli nemli ahşap gibi selüloz içeriği yüksek malzemeler üzerinde büyüyen siyah küf, yani stachybotrys’tir. Küf duvarların veya duvar kâğıdının yüzeyinin arkasında büyüyebilir; bu da görünür küf olmamasının hiçbir şey kanıtlamadığı anlamına gelir.
Tüm küfler aynı değildir. Bazıları insanlar için tehlikelidir, bazıları değildir. Küf, hırıltılı solunuma, göz ve cilt tahrişine ve burun tıkanıklığına yol açan alerjenler üretebilir ve bazı kişilerde astım krizlerine neden olur. Şüphelenilen sağlık sorunları arasında süreğen yorgunluk, grip benzeri belirtiler ve sindirim, bağışıklık sistemi ve nörolojik sorunlar bulunur.
Belirtiler, bir lisans sahibinin sıradan bir gösterimde görebileceği ve koklayabileceği şeylerdir. Görünür küf oluşumu. Tesisat sızıntıları. Sızdıran çatılar veya pencereler. Güçlü, küf kokusu. Tavanlarda, duvarlarda veya döşemelerde su lekeleri. Eğrilmiş ahşap. Çatlamış veya soyulmuş boya. Kalkmış alçıpan bandı. Tıkalı oluklar. Bunların hiçbiri bir teşhis değildir. Her biri bir şey söylemek için bir nedendir.
NEW YORK’UN KÜF YASASI
EPA küf açıklamasını özel olarak şart koşmamış veya kirliliği ölçmek için standartlar belirlememiştir. New York daha ileri gitmiştir. Ocak 2016’da New York State Mold Evaluation and Remediation Law (New York Eyaleti Küf Değerlendirme ve Giderme Yasası) yürürlüğe girdi ve tüm küf değerlendiricilerinin ve giderme yüklenicilerinin New York State Department of Labor tarafından verilen bir lisansa sahip olmasını şart koştu.
Olası bir gayrimenkul işleminin parçası olarak konut ekspertizi yapan bir kişi, ekspertiz raporu söz konusu taşınmazdaki küf koşullarının değerlendirmesini, yani küfü ve küfü kolaylaştıran koşulları ortaya çıkarmaya yönelik bir incelemeyi içerecekse, küf değerlendiricisi (mold assessor) olarak da lisanslı olmalıdır.
Ve dişleri olan hüküm. Yasa, küfle ilgili hizmetleri yerine getirmek üzere lisanslı bir kişinin aynı taşınmazda hem küf değerlendiricisi hem de küf giderme yüklenicisi (mold remediation contractor) olarak hareket etmesini yasaklar.
DİKKAT: Bir firma hem küfü bulup hem de size çaresini satamaz. 2016 tarihli yasanın durdurmak için yazıldığı çıkar çatışması budur ve bir müşteriyi her ikisini birden yapan bir şirkete yönlendiren lisans sahibi, New York’un yasakladığı bir düzenlemeyi önermiş olur. Yönlendirmeyi yapmadan önce soruyu sorun: bu işte değerlendirici misiniz yoksa giderme yüklenicisi mi?
Bir müşteriyi farkında olmadan küfle kirlenmiş bir taşınmaza sahip olmaktan koruyacak kanıtlanmış bir yöntem yoktur. Yardımcı olan adımlar vardır: konut alıcılarına ayrı küf koruma sigortası poliçeleri almalarını tavsiye etmek, taşınmazı bir uzmana özel olarak küf açısından inceletmek ve standart satış sözleşmesine bir küf koruma maddesi eklemek. Malikler de en baştan küf oluşumunu önlemek için taşınmazın bakımını yapmak zorundadır.
ZARARLILAR
Kemirgen ve böcek istilaları bir taşınmaza büyük fiziksel hasar verir ve bir müşteriyle işe yarayan yaklaşım empatik ve proaktif olandır. Lisans sahipleri önerdikleri şirketlerin yeterlilik belgelerini bizzat kontrol etmelidir ve üç veya daha fazla şirket önermek her zaman akıllıcadır.
Evlerde en sık bulunan termit yeraltı termitidir (subterranean termite). İstilaların çoğu eğitimli bir teknisyen veya konut eksperi tarafından nispeten kolayca tespit edilebilir ve erken yakalandığında tedavi edilebilir; yıllarca süren istilalar ise bir evin yapısal bütünlüğünü tehdit edebilir. Termitleri tespit etmek zordur, çünkü ahşap yüzeyinin altında çalışırlar ve talaş bırakmazlar. Ahşabı içten oyarlar ve yüzeyi sağlam bırakırlar; bu nedenle şüpheli bir alana vurup boşluk sesi gelip gelmediğini dinlemek bir testtir. Diğeri temeldir; termitler orada zeminden giriş noktalarına uzanan, tipik olarak çeyrek ila bir inç genişliğinde çamur tünelleri bırakır.
Marangoz karıncaları (carpenter ants) da aynı ölçüde yıkıcı olabilir; ahşabı kemirip içinde hasara yol açan bir yaşam alanı oluştururlar. Bir marangoz karıncası sıradan bir karıncaya benzer, yalnızca çok büyüktür. Siyah veya siyah-kırmızı, çeyrek ila yarım inç uzunluğunda. Tipik olarak temeldeki açıklıklardan girerler; belirtileri, özellikle pencere ve kapıların çevresinde, ahşapta talaş ve yarık biçiminde deliklerdir. Tercih edilen tedavi, koloninin kaynağında yapılan müdahaledir.
Arıların bir haşere ilaçlayıcısından önce bir arıcıya ihtiyacı vardır. Lisans sahipleri arı sorunlarını asla kendi başlarına çözmeye çalışmamalıdır, çünkü tek bir kovanda veya yuvada 50,000’den fazla arı olabilir. Arıcılar çoğu zaman hem koloniyi hem de taşınmazı kurtarır ve genellikle bir haşere ilaçlayıcısından daha ucuza mal olurlar.
Tahtakuruları (bedbugs), çoğunlukla insan kanıyla beslenen, yaklaşık çeyrek inç uzunluğunda, küçük, yassı, kahverengimsi böceklerdir ve son yıllarda, New York City de kesinlikle dâhil olmak üzere, yeniden yaygınlaşmıştır. Genellikle yataklar, yaylı somya, döşemeli mobilyalar ve süpürgelikler üzerindeki küçük kan lekeleri ve dışkılardan tespit edilirler. Onlardan kurtulmak neredeyse her zaman lisanslı bir haşere yönetimi uzmanı gerektirir.
New York Eyaleti hukuku, böcek hasarının veya istilalarının açıklanmasını şart koşar. Bir satıcı bir böcek sorunu olabileceğini düşünüyorsa, proaktif davranmak ve satıcıya evi pazarlamadan önce sorunu ilaçlatmasını tavsiye etmek lisans sahibinin sorumluluğudur. Bir sorunu gidermek ve açıklamak, onun etrafında pazarlık yapmaktan iyidir; gizli bir kusuru saklamaktan veya açıklamamaktan ise çok çok daha iyidir. Yazılı belgeler ve makbuzlar saklanmalıdır.
New York City’deki kiraya verenler, bir dairede son bir yıl içinde tahtakurusu istilası yaşanmışsa veya o süre içinde binada bir tahtakurusu sorunu olmuşsa, bunu potansiyel kiracılara yazılı olarak bildirmek zorundadır. Form, DBB-N, Owner’s Notice to Tenant Disclosure of Bedbug Infestation History’dir (Malikin Kiracıya Tahtakurusu İstilası Geçmişine İlişkin Açıklama Bildirimi).
YERALTI SUYU
Yeraltı suyu (groundwater), yeraltındaki çatlaklarda veya boşluklarda bulunur ve doğal olarak oluşur, ancak yeraltı suyu kirliliğinin çoğu insan yapımı kaynaklardan gelir. Zehirli atık dökmek yeraltı suyunu ve su kaynaklarını kirletir. Kirlilik ayrıca arızalı fosseptik tanklarından, sızdıran yeraltı depolama tanklarından, göllere, nehirlere ve derelere sürüklenen kirlenmiş topraktan ve zehirli yüzey dökülmelerinden de gelir. Yeraltı suyu ayrıca radon, kurşun ve arsenik gibi doğal olarak bulunan elementlerle de kirlenebilir.
Kirlenmiş yeraltı suyu özel kuyu kullanan insanlara ulaşır ve birçok kamu su sistemi kaynak olarak yeraltı suyunu kullanır. New York, satıcının su temin kaynağını, yani kuyu, özel veya belediye olup olmadığını açıklamasını gerçekten şart koşar.
SORUMLULUK VE GERÇEKTE NE BORÇLU OLDUĞUNUZ
Taşınmaz malikleri çevresel tehlikeler konusunda her zamankinden daha yüksek bir ölçüte tabi tutulmaktadır. Bir taşınmazın kirlenmiş olduğu tespit edildiğinde yalnızca geçmişteki üreticiler ve atık dökenler değil, masum bir mevcut malik de sorumlu tutulabilir. Mevcut ve önceki maliklerden, taşınmazı kirletmemiş veya kirlilikten haberdar olmamış olsalar bile temizlik masraflarını ödemeleri istenebilir. Yasa, kirliliği bilen veya bilmesi gereken maliklerin sorumluluğunu özellikle kapsar. Yönetim sıfatıyla hareket eden bir kredi veren bile sorumlu tutulabilir.
Satıcılar, olumsuz koşulların varlığını iyi niyetle bilmiyorlarsa genellikle sorumlu tutulmazlar. Bu değişebilir, çünkü son zamanlarda bazı satıcılar bilmedikleri çevresel tehlikelerden sorumlu tutulmuştur. Yerleşik olan şudur: satıcılar bilinen her tehlikeyi açıklamak zorundadır ve bazı durumlarda durumu değerlendirmek için uzmanları çağırmak yerinde olur.
Şimdi sizin payınız; ders kitabının ifade ettiği şekliyle tam olarak. Gayrimenkul lisans sahiplerinin çevre konularında teknik uzman olması gerekmez. Ancak çevre konularını anlamaları ve sorun belirtilerini nasıl arayacaklarını bilmeleri gerekir. Ayrıca satıcıların açıklama formlarını doldururken dürüst ve eksiksiz olmaları gerektiğini vurgulamaları gerekir.
Ve işte bir lisans sahibinin yakalandığı yer. Acentenin bilmesi gerektiğine (should have known) veya bilgiyi gizlemeye yardım ettiğine karar verilirse, hatalı açıklama bir gayrimenkul acentesinin sorumlu tutulmasıyla sonuçlanabilir. Üzerinde düşünmeniz gereken ifade “bilmesi gerekirdi”dir. Ne bildiğinizi sormaz. Sizin konumunuzdaki bir lisans sahibinin, sizin baktığınız şeye bakarken neyi fark etmesi gerektiğini sorar.
Diğer gayrimenkul profesyonelleri, özellikle ekspertiz uzmanları (appraisers), olası çevresel tehlikelerin farkında olmak için ekstra çaba göstermelidir, çünkü bir taşınmazın ve yakın çevresindeki taşınmazların ya da koca bir mahallenin değeri ciddi biçimde etkilenebilir. Şüpheye düşüldüğünde bir uzmanla iletişime geçilmelidir.
Belirtileri bilin, söyleyin ve bir uzman çağırın
UNUTMAYIN: Uzman siz değilsiniz. Çevresel tehlikeler konusunda gerçekte ne yapmakla yükümlü olduğunuzu tek cümleyle söyleyin ve bir acenteyi bilmediği bir şeyden sorumlu kılan ölçütün adını söyleyin.
9. Bölümden Akılda Kalması Gerekenler
Sekiz konu ve her birinin içindeki rakamlar
Bu bölüm, birbiriyle ilgisiz görünen ama ilgisiz olmayan iki konuyu ele aldı. Bir binanın nasıl bir araya getirildiği ve içindeki, birine zarar verebilecek her şey. Bunlar birbirine aittir, çünkü aynı müşteri, genellikle aynı öğleden sonra, ikisini de sorar ve ikinci yarıdaki tehlikelerin çoğu birinci yarıdaki bileşenlerin içinde yaşar.
YÖNETMELİKLER VE TAMAMLANMA
Yapı yönetmelikleri asgari standartlar koyar ve New York Eyaleti International Building Code’u benimsemiştir. Eyaletler asgariyi belirler, yerel yönetimler daha katı olabilir. Bina denetimi yürürlükteki yönetmeliklere uyumu sağlar ve bina denetimi bir konut ekspertizi değildir: bina denetçisi alıcıya binadaki sorunları anlatmaz. İskân belgesi (certificate of occupancy), tüm denetimlerden sonra ve taşınmaz kullanıma uygun bulunduğunda düzenlenir; ruhsat gerektiren tüm işler için ve kullanım sınıfı her değiştiğinde zorunludur. Tadilat görmüş binalara uygunluk belgesi (certificate of compliance) verilir. New York Energy Conservation Construction Code 2002’den beri zorunludur.
ARSA
Bir kuyunun dakikada en az beş galon su üretmesi beklenir ve muhafaza borusu bitmiş zemin kotunun bir foot üstünden 19 foot altına kadar uzanır. Bir fosseptik sistemi kurulmadan önce Board of Health’ten onay alınmalıdır. Geleneksel bir emme alanı; kaya, uygun olmayan toprak ve mevsimsel yüksek yeraltı suyu seviyesinin üzerinde en az dört foot kullanılabilir toprak gerektirir ve inç başına bir dakikadan hızlı sızan topraklar, daha az geçirgen bir toprakla karıştırılmadıkça yeraltı emmesi için uygun değildir. Bir arsanın en iyi kullanımını altı etken belirler: drenaj, peyzaj, mütemmim haklar (appurtenances), gölgelenme, yürüyüş yolları ve imar düzenlemesi.
TEMEL VE KARKAS
Temel tabanları don çizgisinin altına iner ve taşıdıkları şeyden daha geniştir. Temeller beton plak, ayak ve kiriş, sürünme boşluğu veya bodrumdur ve New York’ta zemin kotunun üzerinde en az sekiz inç görünür temel duvarı bulunur. Karkas yük taşıyan iskelettir ve üç türü vardır: en yaygın olan platform; dikme-kiriş; ve yangına dayanıksız tasarımı ve uzun dikmelerin maliyeti nedeniyle çoğu yönetmeliğin artık izin vermediği balon. Dikmeler taşıyıcı bölmelerde iki inç çarpı dört inçten küçük olmamalıdır.
ÇATI VE DIŞ CEPHE
Mertekler eğimi izler ve çatının mahya kirişine tutturulur; eğim (pitch), inç cinsinden düşey yükselişin foot cinsinden yatay açıklığa bölünmesidir. Yaygın biçimler kırma ve beşiktir; onların ardından mansard, tek eğimli, gambrel, düz ve saltbox gelir. Kaplama tahtası dikmelerin ve merteklerin üzerine gelir; ardından çatıda çatı kâğıdı ve çatı malzemesi, duvarlarda ise dış cephe kaplaması gelir. Su yalıtım sacı (flashing), iki malzemenin birleştiği derzleri örter. Saçak yan duvarların ötesine taşar; saçak altı onun alt yüzeyidir ve çatı arasını havalandırmak için çoğu zaman havalandırmalıdır; saçak alnı ise saçak altının dış kenarına bakar ve olukları taşır.
YALITIM
R-Faktörü, yalıtım değerini, yani bir malzeme veya nesne içinden ısı akışına karşı direnci ölçer. R-Değeri, bu R-Faktörünün malzeme miktarıyla çarpımıdır; dolayısıyla yalıtım ne kadar etkiliyse R-Değeri de o kadar yüksektir. Her birinin kendi yeri olan beş tür vardır: şilte, püskürtme köpük, dökme dolgu veya üflemeli, bodrum duvarlarında sert ve karkas elemanları arasında, çalışması için açık bir hava boşluğuna bakması gereken yansıtıcı yalıtım. New York yalıtımı New York State Energy Code aracılığıyla düzenler.
BAŞLICA SİSTEMLER
Isıtma sıcak sulu, buharlı veya cebri sıcak havalıdır; kazanlar elektrikli, fuel-oil’li veya gazlıdır. British Thermal Unit, bir pound suyu bir Fahrenheit derece ısıtmak için gereken ısıdır ve çalışma süresi, kaybedilen BTU’nun mevcut BTU’ya bölünmesidir. Havalandırma kişi başına dakikada asgari 15 fit küp hızla çalışır. Borular dökme demir, galvanizli, bakır, pirinç, PVC veya PEX’tir; galvanizli boru gaz hatlarında, PVC ise sıcak suda kullanılamaz. Dakikada beş galon, yeterli su basıncı için kılavuz değerdir. Havai bağlantı (service drop) yerüstündedir, yeraltı bağlantısı (service lateral) yeraltındadır ve New York’ta standart elektrik bağlantısı asgari 200 amper öngörür. General Business Law 36-A ev tadilatını düzenler ve $500’ı aşan bir sözleşmenin neleri içermesi gerektiğini belirler; 36-B ise yeni bir ev için işçilikte bir yıl, sıhhi tesisat, ısıtma, elektrik, soğutma ve havalandırma sistemlerinde iki yıl ve esaslı kusurlarda altı yıl garanti öngörür.
ÇEVRE HUKUKU
EPA çevre koruma standartları oluşturur ve uygular. NEPA, çevre üzerinde önemli bir etkisi olacak her federal proje veya federal lisans, izin ya da kredi gerektiren özel proje için bir çevresel etki beyanı şart koşar ve Council on Environmental Quality’yi kurmuştur. Clean Air Act hava kalitesi standartlarını belirler ve eyalet uygulama planlarını şart koşar. Clean Water Act su kalitesi standartlarını ve noktasal kaynaklı boşaltım için bir izin sistemini belirler. CERCLA, Superfund’ı oluşturmuş ve kirlenmiş taşınmaza ilişkin sorumluluğu yeni maliklere devretmiştir; durum tespitini (due diligence) zorunlu kılan da budur. SARA 1986’da CERCLA’yı değiştirmiş, Superfund’ı $8.5 milyara çıkarmış ve masum arazi sahibi muafiyetini yaratmıştır. RCRA, faal ve gelecekteki tesislerde tehlikeli atığı yaşam döngüsü boyunca kapsar; terk edilmiş sahalar ise CERCLA’ya tabidir. Safe Drinking Water Act, insan tüketimine yönelik suyu düzenler. Sulak alanlar federal düzeyde, Army Corps of Engineers tarafından uygulanan ve nihai yetkinin EPA’da olduğu Clean Water Act’in Section 404 hükmü kapsamında, New York’ta ise korumanın genellikle en az 12.4 acre’lık sulak alanlara uzandığı Freshwater Wetlands Act kapsamında korunur.
TEHLİKELER VE AÇIKLAMA
Rahatsızlık (nuisance), huzur içinde yararlanma hakkına müdahale eder ve bu nedenle başka birinin taşınmazından kaynaklanır; az çok kalıcı bir rahatsızlık dışsal eskimedir (external obsolescence). İnsan yapımı tehlikeler asbest, karbon monoksit, CFC’ler, elektromanyetik alanlar, kurşun, metamfetamin, üre-formaldehit, yeraltı depolama tankları ve kapatılmamış gaz kuyularıdır. Doğal olarak oluşanlar küf, radon, yeraltı suyu kirliliği ve zararlılardır. Title X, 1978’den önce yapılmış konutlarda bilinen kurşun tehlikelerinin açıklanmasını, EPA broşürünü ve on günlük bir inceleme fırsatını şart koşar ve satıcılar, kiraya verenler ve lisans sahipleri uyum sorumluluğunu paylaşır.
RAKAMLAR, TEK BİR YERDE
Rakamları bir araya toplayın, çünkü sınav onları bağlam olmadan sorar. Dakikada beş galon, iki kez: bir kuyunun üretmesi beklenen verim ve yeterli su basıncı için kılavuz değer. Bitmiş zemin kotunun bir foot üstünden başlayarak zemin kotunun on dokuz foot altına kadar kuyu muhafaza borusu. Geleneksel bir emme alanı için dört foot kullanılabilir toprak. İnç başına bir dakika; toprağın bu sızma hızından hızlıysa uygun olmadığı eşik. Zemin kotunun üzerinde sekiz inç görünür temel duvarı. İki inç çarpı dört inç; taşıyıcı bir bölmedeki asgari dikme.
Sonra sistem rakamları. Havalandırma için kişi başına dakikada on beş fit küp. Bir BTU bir pound suyu bir Fahrenheit derece ısıtır ve montajı yapan kişi hesaplanan kayba yüzde 20 ila 30 ekler. Çoğu konut devresinde yüz on volt, büyük ev aletleri için 220 volt ve New York’ta asgari 200 amperlik bağlantı. General Business Law 36-B kapsamında bir yıl, iki yıl, altı yıl ve 36-A’nın sözleşme koşullarının uygulandığı sözleşme büyüklüğü eşiği olarak $500.
Ve çevre rakamları. Boyadaki kurşun için 1978 ve bundan kaynaklanan on günlük inceleme süresi. Korunan bir New York sulak alanı için 12.4 acre ve bitişik alan için 100 foot. Phase I’de elli yıllık kayıtlar. Sabit kablolu karbon monoksit alarmları için January 1, 2008 (1 Ocak 2008) ve uyku alanından 15 foot. New York’un küf yasası için Ocak 2016. Kapatılmamış gaz kuyularına ilişkin Real Property Law değişikliği için 2007.
İŞE GERÇEKTEN TAŞINAN ŞEY
Bu bölümden dört alışkanlık çıkar ve bunlar içindeki herhangi bir tek rakamdan daha değerlidir. Bir müşterinin işaret ettiği şeyin adını koyacak kadar inşaat terimi bilin; böylece doğru ustayı çağırır ve çağırdığınızda sorunu doğru tarif edersiniz. Hangi tehlikelerin bahçeden görülebildiğini ve hangilerinin ancak satıcıya doğrudan bir soru sorarsanız ortaya çıktığını bilin, çünkü işlemlerin çöktüğü yer ikinci gruptur. Görevinizin fark etmek, bunu söylemek ve açıklama formunun dürüstçe ve eksiksiz doldurulmasını sağlamak olduğunu bilin. Ve konuşmayı bırakıp cevap vermesi için lisanslı birini çağırmanız gereken anı bilin, çünkü o an neredeyse her işlemde gelir ve bu konuda zarar gören lisans sahipleri, o anı fark etmeden konuşmaya devam edenlerdir.
Fark eden kişi sizsiniz
UNUTMAYIN: Bu bölümdeki en emin olmadığınız üç rakamı seçin. Her birinin geldiği ekrana geri dönün. Sonra üçünü de neyi ölçtükleriyle birlikte yüksek sesle söyleyin, çünkü birimi olmayan bir rakam sınavda hiçbir şeye değmez, sahada ise hiçten de az değer taşır.
Hâkim Siz Olun: Peekskill’deki Yama İşleri
Tek bir portföy taşınmazında on iki ihlal ve bir hukuka uygun eylem
Bu bir sorun tespit alıştırmasıdır ve bölümdeki en zor şeydir, çünkü hikâyedeki hiçbir şey kendini belli etmez. Genel yapısını görmek için bir kez okuyun. Sonra bu bölüm aklınızda açıkken yavaşça yeniden okuyun ve birinin bir şey yaptığı, bir şey söylediği veya bir şeyi yapmadığı her cümleyi işaretleyin. İkinci okumada yaptığınız tek şey işaretlemektir. Değerlendirme sonra gelir.
Rosa, Peekskill’de 1962’de yapılmış, şingıl kaplı bir colonial olan 44 Sprucewood Road’u portföyüne alır. Mutfak tavanının ve veranda korkuluklarının boyası pul pul dökülmektedir. Rosa alıcılara, yani Ferrante ailesine, bir sözleşme verir ve onlara “gerçekten istiyorsanız kurşun incelemesi yaptırmak için üç gününüz var” der. EPA broşürünü onlara hiç vermez ve satıcı Bay Okonjo’ya herhangi bir yükümlülüğü olduğunu hiç söylemeden HUD açıklama formundaki acente satırını imzalar. Bay Okonjo kurşun testi yaptırmayacağını ve kurşunun giderilmesi için hiçbir ödeme yapmayacağını söyler; Rosa bunu iletir ve geçer. Sonra ona en ucuz çözümün, bir sonraki açık ev gününden önce yeğenine veranda korkuluklarını zımparalatıp yeniden boyatmak olduğunu söyler.
İki acre’lık arsayı gezerken Rosa garajın yakınında paslı bir dolum borusu fark eder, satıcının bahsettiği 550 galonluk kalorifer yakıtı tankı hâlâ orada gömülüdür, ve ağaçların arkasında, kapatılmış gibi görünen, Bay Okonjo’nun 1980’lerden kalma kapatılmamış bir gaz kuyusu olduğunu itiraf ettiği bir kuyu başı görür. Rosa, “buralarda kimse o tür şeyleri sormaz” diyerek ikisini de taşınmaz durum açıklama beyanına (property condition disclosure statement) yazmaz. Geçen bahar yapılan bir radon testi, laboratuvarın uyarı işareti koyduğu bir düzeyde çıkmıştır; Rosa açıklama beyanındaki radon kutusunu işaretler ama laboratuvar raporunu ayırır ve Ferrante ailesine rakamın “öyle ya da böyle pek bir anlam ifade etmediğini” söyler.
Bodrum küf kokmaktadır. Rosa, taşınmazı inceleyen, küf değerlendirmesini yazan ve ardından ertesi hafta giderme işi için fiyat verip işi kendisi yapan Hudson Valley Mold Group’u önerir. Ayrıca Bay Okonjo’ya eski bodrum borularındaki ufalanan gri sargının “sadece yalıtım olduğunu, yeğenine bir hafta sonu söktürüp torbaya koydurmasını” söyler. Yukarıda, ev bir yangından sonra 2010’da yeniden inşa edilmiştir; bodrumda bir kirişe vidalanmış tek bir pilli karbon monoksit alarmı vardır ve üç yatak odasının da bulunduğu ikinci katta hiçbir şey yoktur. Rosa, Ferrante ailesine evin tamamen mevzuata uygun olduğunu söyler.
Arka taraftaki acre, NYSDEC haritasının korunan olarak gösterdiği, 14 acre’lık bataklık bir sulak alandır. Rosa, Ferrante ailesine alçak köşeyi doldurup müstakil bir garaj ve çakıl bir yol yapabileceklerine dair güvence verir, “çünkü orası sizin araziniz, kendi taşınmazınız için izin gerekmez.” Son olarak Ferrante ailesi, müteahhidin yeniden inşa sırasında taktığı iki yıllık kazanı sorduğunda Rosa onlara müteahhidin garantisinin on iki ay sonra sona erdiğini ve artık kendi başlarının çaresine bakmaları gerektiğini söyler.
Bu hikâyenin içine on iki ihlal gömülmüştür ve sizi yakalamak için bir de hukuka uygun eylem yerleştirilmiştir. Önce eylemleri bulun, sonra her birinin çiğnediği kuralın adını koyun. Bu sırayla, çünkü kendisine bir olgu bağlanmadan ezberden söylenen bir kural, tespit ettiğiniz bir sorun değil, hatırladığınız bir kuraldır.
On iki ihlal, bir hukuka uygun eylem
Bu kadar yoğun bir olay örgüsünde işe yarayan bir yöntem. Her seferinde bir paragrafı ele alın. Her paragrafta üç soru sorun. Kim harekete geçti. Tam olarak ne yaptı veya neyi yapmadı. Bu, bu bölümdeki hangi kuraldır. Kuralın adını koyamıyorsanız, kanıtlayabileceğiniz bir şey değil, sizi rahatsız eden bir şey bulmuşsunuzdur ve bu ikisi farklıdır.
Birinci paragraf kurşunlu boyayla ilgilidir ve beş ayrı unsur içerir. Bunu Title X’in şart koştuğu dört şeye, HUD formunun üç bölümüne ve kurşunlu boyanın yerinden oynatılmasına ilişkin kurala göre inceleyin. Bu paragraftaki beş unsurdan biri yerleştirilmiş hukuka uygun eylemdir ve etrafındaki her şey kadar yanlış görünür. Onu bulmak herhangi bir ihlali bulmak kadar değerlidir, çünkü bu becerinin uygulamadaki karşılığı, izin verilen bir şeyin izin verildiğini müşteriye söyleyebilmektir.
İkinci paragraf, gömülü olanın ve ölçülmüş olanın açıklanmasıyla ilgilidir ve üç unsur taşır. Biri, New York’un açıklama formunun doğrudan sorduğu bir şeye dayanır. İkincisi Real Property Law’daki bir ölçüte dayanır; bu yüzden kendinize satıcının ne bildiğini ve bildiği anda yasanın neyi şart koştuğunu sorun. Üçüncü unsur bir kutuyu işaretlememek değildir. Kutu işaretlendikten sonra bir belgeye ne olduğudur ve o belgeye ilişkin kural, içinde cevabı belirleyen tek bir kelime bulunan bir cümledir.
Üçüncü paragraf üç unsur taşır ve bunlar bölümün üç farklı yerinden gelir. Biri, içinde kimin iki işi birden yapabileceğine ilişkin bir yasak bulunan 2016 tarihli bir New York lisans yasasıdır. Biri, biri onu yerinden oynatana kadar güvenli olan bir malzeme hakkında, tam da yanlış kişiye verilmiş bir tavsiyedir. Biri de bir cihaz hakkında bir uygunluk iddiasıdır; burada evin yeniden inşa edildiği tarih, cihazın takıldığı yer kadar önemlidir. Tarihi ekipman kuralına göre, yerleşimi de kat kuralına göre kontrol edin.
Dördüncü paragrafta iki unsur vardır ve ikisi de bir lisans sahibinin kendinden emin biçimde verdiği cevaplardır. Biri, bir malikin korunan arazide ne yapabileceğiyle ilgilidir ve onu yanlış kılan cümle, eylemin kendisi değil, lisans sahibinin öne sürdüğü gerekçedir. Diğeri, bir müteahhidin yeni bir sisteme ilişkin yükümlülüğünün ne kadar sürdüğüyle ilgilidir ve General Business Law’dan gelen bir rakamdır.
NOT: Bitirdiğinizde bulduklarınızı üç yığına ayırın. Açıkça ihlal. Açıkça hukuka uygun. Bu olgulardan anlaşılamıyor. En çok şey öğreten üçüncü yığındır, çünkü içindeki her unsur için onu diğer iki yığından birine taşıyacak eksik olgunun adını koymanız gerekir. Eksik olgunun adını koyabilen bir lisans sahibi, satıcıya ne soracağını bilen bir lisans sahibidir.
Sonra daha zor olan yarıyı yapın. En az emin olduğunuz unsuru alın ve Rosa masanın karşısındaymış ve yaptığı şey için bir gerekçesi varmış gibi, karşı tarafı yüksek sesle savunun. Bu savunmayı hiç kuramıyorsanız, kuralın geldiği ekrana geri dönün, çünkü bir kural öğrenmek yerine bir ifadeyi ezberlemişsinizdir.
Rosa’nın kendinden emin olduğu anlara da dikkat edin. Hatalarının her biri bir güvence olarak sunulmuştur. Ev tamamen mevzuata uygun. Buralarda kimse o tür şeyleri sormaz. Orası sizin araziniz, izin gerekmez. Rakam öyle ya da böyle pek bir anlam ifade etmiyor. Daha az konuşup daha çok kontrol eden bir lisans sahibi bunların tek birini bile yapmazdı ve on iki hatanın çoğunu önleyecek ifade kısadır: bir araştırayım.
Devam etmeden önce görmeye değer bir şey daha. On iki unsurun neredeyse hiçbiri teknik bir başarısızlık değildir. Rosa bir radon ölçümünü yanlış okumakla veya bir minerali yanlış tanımlamakla suçlanmıyor ve kimse ondan bunların ikisini de yapmasını beklemiyor. Her unsur, başka birine yönlendirmesi gereken bir soruyu cevapladığı, hukukun belirlediği bir süreyi kısalttığı, bir formdan bir şeyi çıkardığı ya da bir malike kontrol altındaki bir tehlikeyi havaya karışan bir tehlikeye dönüştüren bir tavsiye verdiği bir andır. Bu konuda sorumluluk gerçekte böyle görünür ve bu bölümdeki görevin fark etmek, açıklamak ve bir uzman çağırmak olmasının nedeni tam da budur.
Önce olgunun, sonra kuralın adını koyun
UNUTMAYIN: Herhangi bir şeyi kontrol etmeden önce bulduklarınızı sayın. On ikiden az bulduysanız en hızlı okuduğunuz paragrafa geri dönün; bu neredeyse her zaman bodrumla ilgili olan paragraftır.