Kurs · 8. Bölüm Beta

8. Bölüm: Arazi Kullanım Düzenlemeleri

Özel taahhütler, kamu gücü ve bir imar haritasının çizdiği çizgi

Bu bölümde

  • Bu oturumun size kazandırdıkları Özel arazi kullanım kontrolleri
  • Kısıtlayıcı taahhütlerin (restrictive covenants) ve tapu kısıtlamalarının nasıl oluşturulduğunu, tescil edildiğini ve taşınmazla birlikte devam ettiğini açıklayın. Bir taahhüdün sona ermesi
  • Kısıtlayıcı bir taahhüdün sona erme yollarını sıralayın ve laches doktrinini uygulayın. Devletin dört yetkisi
  • Polis gücünü (police power), vergilendirmeyi, escheat'i ve kamulaştırmayı (eminent domain) birbirinden ayırt edin. Kamulaştırma işlemi ve el koymalar
  • Yetkiyi eylemden, el koymayı (taking) hukuka uygun bir kamulaştırma işleminden (condemnation) ayırın. Planlama kurulları
  • Kapsamlı planı, sermaye bütçesini, resmi haritayı ve vaziyet planı incelemesini tanımlayın. Parselasyon ve parselasyon planları
  • Yoğunluğu, parselasyon planlarını (plat), demografiyi, topografyayı ve haritaları (survey) açıklayın. İmar
  • Bir imar haritasını okuyun; bölgeleri ve yasa dışı nokta imarı (spot zoning) dahil imar türlerini sınıflandırın. İstisnalar ve uygulama

1. ders

Özel Arazi Kullanım Kontrolleri

Mülkiyet mutlak olabilir, ve yine de onu size satan kişi tarafından kısıtlanabilir.

Kısıtlayıcı Taahhütler ve Tapu Kısıtlamaları

Malikler tarafından yazılan ve sonraki her maliki bağlayan özel kontroller

New York’ta arazi mülkiyeti mutlak olabilir. Haklar demetinin (bundle of rights) tamamı malike aittir ve malik araziyi kullanma, ondan yararlanma, onu elden çıkarma ve ona zilyet olma hakkına sahiptir. Ancak bu, malikin arazi üzerinde dilediği her şeyi yapma konusunda mutlak bir hakka sahip olduğu anlamına gelmez. Araziye devlet, özel şirketler ve bireyler tarafından yönetmelikler, tapu kısıtlamaları, taahhütler, kurallar ve düzenlemeler biçiminde kısıtlamalar konur. Bu bölüm bunların hepsini ele alır ve özel kişilerin yazdığı kısıtlamalarla başlar. Tapu kısıtlaması (deed restriction) ile daha önce, mülkiyet üzerindeki bir takyidat (encumbrance) olarak karşılaştınız. Burada onun nereden geldiğini, onu neyin bağlayıcı kıldığını ve neden bazen imar yasasına üstün geldiğini öğreneceksiniz.

Özel arazi kullanım kontrolleri (private land use controls), bireysel maliklerin ve geliştiricilerin kendi taşınmazlarına koydukları kısıtlamalardır. Tek bir tapu senedini veya bütün bir mahalleyi etkileyebilirler. Bu kontroller hakkında anlamanız gereken nokta, çoğu zaman imar (zoning) yasalarının izin vereceği kullanımları yasaklamalarıdır. Bir geliştirici araziye, üzerine yalnızca tek ailelik konut inşa edilebileceğini söyleyen bir kısıtlama koyar. O bölgedeki imar her türlü konut kullanımına izin vermektedir. Buna rağmen geliştirici araziyi tek ailelik konutlarla sınırlamıştır ve iki ailelik bir konut (duplex) inşa etmek isteyen bir alıcıyı imar yönetmeliği kurtarmaz.

Daha kısıtlayıcı olan kullanım üstün gelir

Bir tapu kısıtlaması ile bir imar yasası farklılaştığında, daha kısıtlayıcı olan kullanım üstün gelir. Sahada bu cümle, bu ekrandaki diğer her şeyden daha değerlidir. Elinde kasabanın imar haritasıyla boş bir parselin üzerinde duran bir alıcı, dosyanın yalnızca yarısını okumuştur. Diğer yarısı tescil edilmiş belgelerdedir ve haritadan daha sıkı olabilir.

Bu işi gören araç kısıtlayıcı taahhüttür (restrictive covenant). Yeni maliklerin sakıncalı arazi kullanımını önlemek için devreden (grantor), devralanın (grantee) mülkiyeti üzerine tapu senedinin kendisinde veya ayrı bir belgede kısıtlamalar koyar. Bu, arazi parsellere bölündüğünde yaygın bir uygulamadır ve arazilerini bu şekilde bağlamaya karar veren iki taraf arasındaki açık bir anlaşmayla da oluşturulur.

Taahhüdün yabancılara ulaşmasını sağlayan şey tescildir (recording). Bir kısıtlamanın üçüncü kişilere karşı uygulanabilir olması için tescil edilmesi gerekir. Bir taahhüt tescilli mülkiyet zincirine (chain of title) girdiğinde, gelecekteki alıcılar kendi tapu senetlerinde belirtilmemiş olsa bile mülkiyeti bu kısıtlamaya tabi olarak edinir. Bir satıcı ile bir komşu arasındaki tescil edilmemiş bir yan anlaşma yalnızca bu iki kişiyi bağlar. Sokağın ilerisindeki bir sonraki alıcıyı bağlamaz.

Taahhüt araziye dokunmalı ve onunla ilgili olmalıdır

Kısıtlayıcı bir taahhüt, ancak araziye dokunuyor ve onunla ilgiliyse (touches and concerns the land) taşınmazla birlikte devam eder (runs with the land). Taahhüdün taşınmazın kullanımı, bakımı veya iyileştirilmesiyle ilgili olması gerekir. Bir arazi sahibinin sigara içmesini yasaklayan bir taahhüt taşınmazla birlikte devam edemez, çünkü bir parseli değil bir kişiyi kısıtlar. Arazi üzerinde sigara içilmesini yasaklayan bir taahhüt ise taşınmazla birlikte devam eder ve geçerli bir kısıtlayıcı taahhüttür. Tek bir sözcük taahhüdü uygulanamaz olmaktan uygulanabilir olmaya taşır ve bu sözcük, sözü toprağa bağlayan sözcüktür.

Tapu kısıtlamaları, bir tapu senedine yazılmış ve gelecekteki tüm arazi sahiplerine uygulanan kısıtlayıcı taahhütlerden ibarettir. Taşınmazla birlikte devam ederler; yani gelecekteki her devirde mülkiyetle birlikte geçerler. Böyle bir kısıtlamayı yazmak da malikin sahip olduğu haklar demetinin bir parçasıdır.

Tapu kısıtlamaları koşullu olabilir veya olmayabilir ve bu fark, bir ihlalden sonra taşınmazın kime ait olacağını belirler. Devralanın taşınmazdaki ahırı asla yıkmamayı taahhüt ettiğini söyleyen bir tapu senedini ele alın. Bu taahhüt mülkiyeti koşullu hale getirmez. Kısıtlama ihlal edilse bile taşınmaz devralanın olarak kalır. İlk malike geri dönmez ve başka hiç kimseye de geçmez. Ahır yıkılırsa, mahkeme devralana ahırı yeniden inşa etmesini veya devredene tazminat ödemesini emredebilir, ancak devralan arazinin mülkiyetini kaybetmez.

Şimdi bir koşul ekleyin. Tapu senedi, devralanın taşınmazdaki ahırı asla yıkmamayı taahhüt ettiğini ve bu sözü ihlal ederse taşınmazın mülkiyetinin geri alınacağını söylüyor. Devralan ahırı yerle bir eder ve mülkiyet devredene geri döner. Bu, koşula bağlanmış bir tapu kısıtlamasıdır ve yarattığı mülkiyet hakkı koşullu mülkiyet (qualified fee estate) olarak da bilinir.

Varsayımsal örnek. On dört parselli bir parselasyonda boş bir parseli gösteriyorsunuz. Tescilli beyanname (declaration) her parseli tek ailelik konutlarla sınırlıyor. Kasabanın imarı iki ailelik konutlara izin veriyor. Alıcınız iki ailelik konutu istiyor ve imar haritasını gösteriyor. İkisinden daha kısıtlayıcı olan beyannamedir; bu nedenle beyanname geçerlidir ve cevap tek ailelik bir konuttur.

DİKKAT: Tapu senedi açıkça öyle söylemedikçe, ihlal edilen bir taahhüt kaybedilen bir mülkiyet anlamına gelmez. Cevap vermeden önce belgeyi okuyun. Koşulsuz bir taahhüt, tazminat davasına veya yeniden inşa emrine yol açar. Geri alma koşulu içeren bir taahhüt ise mülkiyetin devredene geri dönmesine yol açar. Sınav bu ikisini tek bir ibareyle ayırt eder; gerçek bir tapu senedi de öyle.

İmar bir tavan değil, bir tabandır

UNUTMAYIN: Satıcınızın taahhüdü, herkesin ilçenin herhangi bir yerinde sigara içmesini yasaklıyor. Bu taahhüt araziye dokunup onunla ilgili midir ve kapanıştan sonra alıcıyı bağlar mı?

Çekme Mesafeleri, Uygulama ve Laches Doktrini

Kimsenin uygulatmadığı bir taahhüt, ölen bir taahhüttür

Parselasyon düzenlemeleri hem özel hem de kamusal olabilir. Özel parselasyon düzenlemeleri, bir parselasyondaki maliklerin birbirlerine karşı sahip oldukları düzenlemelerdir ve mülk sahiplerinin çevrelerindeki konutların kalitesini ve tutarlılığını koruyabilmesi için vardır. Bunlar mahalle düzeyinde iş gören kısıtlayıcı taahhütlerdir.

Bunların en yaygını çekme mesafesi (setback) gerekliliğidir. Çekme mesafesi gereklilikleri, yapıların ön parsel sınırı ile yapı çizgisi arasında ve ayrıca ön, arka ve yan parsel sınırlarından belirli bir mesafede konumlandırılması anlamına gelir. Mesafeler yereldir. Her belediye ve her tescilli beyanname kendi rakamlarını belirler; bu nedenle bir işlemde öğrendiğiniz bir çekme mesafesi rakamı, bir sonraki işlem hakkında size hiçbir şey söylemez.

Taahhüdü sizin yerinize kimse uygulatmaz

Çekme mesafesi gereklilikleri birer taahhüttür ve bu tek olgu, onları kimin uygulatacağını belirler. Bir sakin çekme mesafesi gerekliliklerine uymazsa, parselasyon içindeki mülk sahipleri dava açabilir. Davayı komşular, kendi ceplerinden ve kendi girişimleriyle açar. Özel kontroller özel uygulamayla birlikte gelir ve yararlanan kişiler hiçbir şey yapmazsa hiçbir şey olmaz.

Laches doktrini (doctrine of laches) tam burada devreye girer. Mülk sahipleri taahhütleri uygulatmak için dava açmazsa veya zamanında dava açmazsa, ihlal edenler mahkeme kararlarına tabi olmaz ve taahhüt sona erer. Laches doktrini, hakların zamanında ileri sürülmemesi nedeniyle yasal hakların kaybedilmesidir. New York’ta haklarını ileri sürmek isteyen mülk sahiplerinin, tapu kısıtlamasının ihlal edildiği tarihten itibaren iki yılı vardır.

İhlal tarihinden itibaren iki yıl

Süreyi, birinin ihlali fark ettiği günden değil, ihlalden itibaren başlatın. Üç yıl önce zorunlu yan çekme mesafesinin dört fit içine inşa edilmiş bir garaj, komşuların artık mahkemeye taşıyamayacağı bir ihlaldir. Garajı kimse affetmedi. Taahhüdü uygulatma hakkı öldü ve ölmüş bir hak, yeni bir malik garajı rahatsız edici bulduğu için geri gelmez.

Taahhütler başka yollarla da sona erer ve liste akılda tutulacak kadar kısadır.

Sona erme tarihi

İbra (release)

Birleşme (merger)

Terk (abandonment)

Değişen koşullar

Bir taahhüt ne zaman sona ereceğini belirtebilir ve o tarihte sona erer. Malik, yararlanan taraf tarafından taahhütten ibra edilebilir. Yararlanan ve yükümlü parseller tek bir mülkiyette birleşebilir ve bir taahhüt, bir parseli aynı parselin yararına yükümlü kılamaz. Taşınmaz terk edilebilir. Ya da taşınmazın veya malikin koşulları, taahhüt yazıldığı amaca artık hizmet etmeyecek kadar değişebilir.

Bir sona erme biçimi daha vardır ve bu, kimse hiçbir şey yapmadan gerçekleşir. Yazıldıktan sonra yasa dışı hale gelen kısıtlayıcı taahhütler kendiliğinden sona erer. Belirli dini inançlara veya milliyetlere sahip kişilerin arazi satın alamayacağını söyleyen bir tapu kısıtlaması geçmişte yasal ve uygulanabilirdi. Civil Rights Act of 1968 (1968 tarihli Medeni Haklar Yasası) yürürlüğe girdiğinde din, ulusal köken ve soy korunan sınıflar haline geldi ve bu kısıtlamalar yasa dışı hale gelerek kendiliğinden sona erdi. New York’taki eski mülkiyet zincirlerinde bu ifadelere hâlâ rastlarsınız. Bunlar ölü ifadelerdir ve bunları bir alıcıya satışın bir şartıymış gibi okumazsınız.

DİKKAT: Laches, sınavda özel kontrollerle ilgili tuzaktır, çünkü öğrenciler alışkanlıkla daha uzun bir süreye yönelir. Buradaki rakam iki yıldır, ihlal tarihinden itibaren işler ve kısıtlayıcı taahhüde aittir. Bu soruya hukukun başka bir alanından bir zamanaşımı süresi taşımayın.

Zamanında kullanın ya da kaybedin

UNUTMAYIN: Bir komşu, dört yıl önce yapı çizgisini aşan bir çit hakkında ne yapabileceğini soruyor. Laches doktrininin zaten ne yapmış olduğunu ona nasıl anlatırsınız?

2. ders

Kamusal Kontroller ve Devlet Yetkileri

Polis gücü, vergilendirme, escheat ve kamulaştırma, artı bunların arkasında duran inceleme

Devletin Dört Yetkisi

Polis gücü, vergilendirme, devlete intikal, kamulaştırma

Kamusal arazi kullanım kısıtlamaları, yerel, eyalet ve federal düzeyde devlet tarafından konan kısıtlamalardır. Devletin arazi kullanımı üzerindeki yetki alanı özel sektörünkinden çok daha geniştir ve devletin müşterinizin arazisine yapabileceği her şey dört yetkiden birine girer. Bu dördünü bir bütün olarak öğrenin, çünkü sınav bunları, bir olay örgüsünün hangisini anlattığını sorarak ölçer.

Polis gücü (police power), eyalet ve yerel yönetimlerin halkın sağlığını, güvenliğini, ahlakını ve genel refahını koruyan yasalar çıkarma ve uygulama konusundaki anayasal yetkisidir. Devlet arazinin nasıl kullanılacağını kısıtladığında, işleyen polis gücüdür. Eyaletteki her ilçenin (county) ve bir ilçedeki her belediyenin kendi arazi kullanım düzenlemeleri vardır; bu nedenle bunların hiçbir listesi tam olamaz. New York’taki yerel düzenlemeler imar, mobil evler, vaziyet planları ve parselasyonlardan baz istasyonlarına ve kıyı şeridi yapılaşma yönetmeliklerine kadar uzanır. Bu bölümün büyük kısmını kaplayan imar (zoning), polis gücüdür.

Vergilendirme (taxation), devletin kişilere veya mallara bir yükümlülük getirerek gelir sağlayan yasalar çıkarma yetkisinin sonucudur. New York Eyaleti’nde emlak vergileri yerel vergilerdir ve elde edilen gelir, yönetimi ve devlet okullarını finanse etmek için yerel olarak harcanır. Emlak vergileri taşınmaz üzerinde bir rehin (lien) oluşturur ve New York’ta, diğer eyaletlerde olduğu gibi, taşınmaz vergileri diğer tüm rehinlerden önce gelir. Bir arazi sahibinin fiilen ödediği tutarı iki şey belirler: yerel vergi değerleme memurunun (tax assessor) hesapladığı taşınmazın vergiye esas değeri (taxable assessment) ve arazinin bulunduğu yerel yönetimin vergi oranı.

Devlete intikal (escheat), sahibi kalmayan bir parsele eyaletin verdiği cevaptır. Bir kişi vasiyetsiz (intestate), yani vasiyetname bırakmadan öldüğünde ve hiçbir mirasçısı ve hiçbir alacaklısı yoksa, taşınmazın mülkiyeti devlete intikal yetkisi yoluyla eyalete geri döner. Devlete intikal, arazinin sahipsiz kalmamasını sağlar. Onu hiçbir şerif satmaz, hiçbir komşu sahiplenmez ve hiçbir ilçe açık artırmayla satmaz. Arazi eyalete geçer.

Kamulaştırma yetkisi (eminent domain), devletin, malike adil bedel (just compensation) ödenmesi koşuluyla, özel mülkiyeti kamu kullanımı için edinme veya kamulaştırma konusundaki anayasal yetkisidir. Eminent domain yetkinin kendisidir. Kamulaştırma işlemi (condemnation) ise bu yetkiye dayanarak taşınmazın kamu kullanımı için fiilen alınması eylemidir. Öğrenciler her yıl bu iki sözcüğü eş anlamlı sayarak puan kaybeder; oysa eş anlamlı değildirler. Biri yetkidir. Diğeri bu yetkinin kullanılmasıdır.

New York’ta kamulaştırma yetkisine sahip makamlar arasında eyalet ve onun yetkilendirdiği kurumlar, belediyeler, okul bölgeleri, demiryolları, kamu hizmeti kuruluşları ve federal hükümet bulunur. Bir demiryolu ve bir kamu hizmeti kuruluşu kamulaştırma yapabilir. Bu, insanları şaşırtır ve tam da sınav hazırlayanların sevdiği türden bir konudur.

Devletin kamulaştırma yetkisini kullanabilmesi için iki koşulun yerine getirilmesi gerekir. Kamulaştırılan taşınmaz kamunun kullanımı ve yararı için olmalıdır. Ayrıca taşınmaz malikine kaybettiği taşınmaz için adil piyasa değeri (fair market value) ödenmelidir. Bu iki koşul birlikte aranır ve ikisi birden olmadan devlet bu yetkiyi kullanamaz.

Teklif hiçbir zaman son söz değildir

Taşınmaz maliki teklif edilen bedele katılmıyorsa, bedelin adil olup olmadığına mahkemenin karar verdiği bir yargılama hakkına sahiptir. Bir kurum müşterinizin önüne bir rakam koyduğu gün bu cümleyi ona söyleyin. Kurumun rakamı bir başlangıç pozisyonudur ve bunun adil olup olmadığına karar verecek bir mahkeme vardır. Bir malike rakamın kesin olduğunu ve hiçbir mahkemenin onu dinlemeyeceğini söyleyen bir lisans sahibi, yasanın açıkça çeliştiği bir tavsiyede bulunmuştur.

El koyma (taking) bu ekrandaki son kavramdır ve arkasından ödeme gelmeyen tek kavram budur. El koyma, devlet özel mülkiyeti kamu kullanımı için temellük (appropriation) yoluyla edindiğinde veya ona aşırı düzenleme yükü getirdiğinde gerçekleşir. El koyma ile kamulaştırma yetkisi arasındaki fark, el koymada taşınmazın bir devlet makamı tarafından, tazminat ödenmeksizin malikin ekonomik zararına olacak şekilde düzenlenmesidir. Malik mülkiyeti elinde tutar ve hiçbir şey almaz.

1992’de Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi, malikin arazisi üzerinde oturulabilir veya verimli herhangi bir yapı inşa edilmesini yasaklayan ve araziye bağlı tüm ekonomik yararları ortadan kaldıran bir el koymanın anayasaya aykırı olduğuna karar verdi. Malike bir miktar ekonomik kullanım bırakan düzenleme, düzenlemedir. Malike hiçbir şey bırakmayan düzenleme ise Mahkemenin tarif ettiği durumdur.

NOT: Üç sözcük, üç anlam ve sınav üçünü de tek bir soruda karşınıza çıkaracaktır. Kamulaştırma yetkisi (eminent domain) yetkinin kendisidir. Kamulaştırma işlemi (condemnation), bedel ödenerek yapılan alma eylemidir. El koyma (taking) ise malikin ekonomik değeri kaybettiği ve karşılığında hiçbir şey almadığı kadar ağır bir düzenlemedir. Sözcüğü kulağa nasıl geldiğine göre değil, olaya göre eşleştirin.

Yetki, eylem ve karşılıksız el koyma

UNUTMAYIN: Bir müşterinizin kuzeni vasiyetsiz, mirasçısız ve alacaklısız öldü. Araziye ne olacağına dört yetkiden hangisi karar verir ve mülkiyet sonunda kimde kalır?

Federal ve New York Eyaleti Arazi Kullanım Düzenlemeleri

Kasaba sınırının üzerindeki iki katman

New York’taki arazi kullanım düzenlemelerinin çoğu yereldir ve bu bölümün geri kalanı yerel düzenlemelerle ilgilidir. Ondan önce, kasaba sınırının üzerinde iki katman bulunur ve her biri, bir kasabanın zaten onay verdiği bir projeyi durdurabilir. Önce federal kontroller gelir.

FEDERAL KONTROLLER

Federal ve eyalet arazi kullanım kontrolleri, çevreyi korumanın bir aracı olarak giderek artmaktadır. Bu düzenlemeler, çevresel kaygıların bulunduğu yerlerde arazi kullanımının engellenmesini veya kısıtlanmasını içerir ve bu bazen bir arazi sahibinin arazi için öngördüğü kullanımla çatışır. Devlet, yaban hayatını, nesli tükenmekte olan türleri ve sulak alanları korurken arazi kullanımını kontrol eder; federal ve eyalet kurumları bir araziyi, geliştirilemeyecek bir sığınak veya koruma alanı olarak ilan edebilir. Kurallar, yararlı görülen kullanımlara izin verecek şekilde değiştirilebilir. Bu politikalar tartışmalı olmaya devam eder, çünkü koruma ve muhafazanın yararları kullanımın yararlarıyla tartılır ve makul insanlar bunları farklı biçimde tartar.

Interstate Land Sales Full Disclosure Act (Eyaletlerarası Arazi Satışlarında Tam Açıklama Yasası), tüketicileri arazi satışı veya kiralanmasındaki dolandırıcılık ve suistimalden korur. Yasa, United States Department of Housing and Urban Development (HUD) aracılığıyla düzenlenir ve tüketicileri araziyi görmeden satın almaya teşvik eden pazarlama düzenlerini önlemek için vardır. 25 veya daha fazla muafiyet dışı parsele sahip parselasyonların geliştiricileri HUD’a kayıt yaptırmalı ve her alıcıya taşınmaz raporu (property report) olarak bilinen bir açıklama beyanı vermelidir. Taşınmaz raporu parselasyon hakkında ilgili bilgileri içerir ve sözleşme imzalanmadan en az üç gün önce her alıcıya teslim edilmelidir. Alıcı raporu almazsa, satışı iptal etmek için iki yılı vardır.

25 veya daha fazla muafiyet dışı parsel HUD’u devreye sokar

U.S. Army Corps of Engineers (ABD Ordusu İstihkâm Birliği), ABD Ordusu’nun sivil ve askeri üyelerden oluşan bir birimidir. Suyla ilgili çeşitli projelere izin verme veya bunları reddetme yetkisi yoluyla arazi kullanımını etkiler. Ayrıca su kaynakları ve diğer sivil bayındırlık projelerini planlayarak, tasarlayarak, inşa ederek ve işleterek, askeri tesislerin tasarımını ve inşaatını yöneterek ve diğer savunma ve federal kurumlara tasarım ve inşaat yönetimi desteği sağlayarak mühendislik hizmetleri sunar. Kıyıdaki bir parselde bu Birlik erkenden gündeme gelen bir isimdir ve Birliğin reddettiği bir izin, gerçekleşmeyen bir proje demektir.

NEW YORK EYALETİ

New York, arazi kullanımını düzenlemek için çeşitli yasalar, yönetmelikler ve kanunlar kullanır. Eyalet düzeyinde bilinmeye değer dört isim vardır: iki kurum ve iki yasa.

New York Office of Parks, Recreation and Historic Preservation’ın (Parklar, Rekreasyon ve Tarihi Koruma Dairesi) Field Services Bureau’su (Saha Hizmetleri Bürosu), kamusal rekreasyon alanlarını denetler ve federal ve eyalet koruma projelerini yürütür. New York, çoğu eyalet gibi, bir eyalet tarihi yerler sicili tuttuğu için tarihi koruma amacıyla federal hibeler alır. Field Services Bureau ayrıca, yerel korumayı destekleyen ve yerel topluluklar ile eyalet ve federal programlar arasındaki bağlantıyı oluşturan ülke çapındaki bir program olan Certified Local Program’ı da denetler. Bir bina veya bir bölge tarihi bir statüye sahipse, arkasındaki daire budur ve bu statü, malikin taşınmaz üzerinde yapabileceklerini değiştirir.

New York State Real Property Law’un Article 9-A’sı, parselasyon yapanların (subdividers), parsellere bölünmüş boş arazileri New York Eyaleti sakinlerine taksitli planla (installment plan) satmayı veya kiralamayı teklif etmeden önce Department of State’e (New York Eyalet Bakanlığı) başvuru yapmasını gerektirir. Başvuru bir bildirim beyanı (filing statement), bir teklif beyanı (offering statement) ve bir başvuru ücretinden oluşur.

Article 9-A’nın iki sınırı vardır ve ikisi de uygulamada önemlidir. Yalnızca taksitli planla satılan boş araziye uygulanır. Teklif, üzerinde konut bulunan parsellerden oluşuyorsa başvuru gerekmez. Ayrıca peşinat gerektiren tapu senedi ve ipotek işlemleri bu Article’ın kapsamına girmez. Bu iki çekince nedeniyle New York’taki taşınmaz tekliflerinin çoğunun Department of State’e bildirilmesi gerekmez. Asıl mesele, başvurunun ne zaman gerektiğini bilmektir. Kırk boş parseli New York sakinlerine taksitli planla satan bir geliştirici tam olarak Article 9-A’nın kapsamındadır ve bunu önemsemeyen bir lisans sahibi müşterisini bir başvuru ihlaline sürüklemiş olur.

State Environmental Quality Review Act (Eyalet Çevre Kalitesi İnceleme Yasası, SEQR), bir eyalet kurumu veya bir yerel yönetim birimi tarafından onaylanan herhangi bir faaliyetin veya eylemin çevresel etkisini değerlendirmek için eyalet düzeyinde bir çevre kalitesi incelemesi yapılmasını gerektirir. İnceleme, faaliyeti destekleyen veya onaylayan kamu kuruluşunun, faaliyetin önemli çevresel etkisini yalnızca belirlemesini değil, aynı zamanda azaltmasını da gerektirir. Sorunu belirlemek yükümlülüğün yarısıdır. Onu gidermek ise diğer yarısıdır.

Önerilen bir eylem çevreyi önemli ölçüde etkileyebilecekse, bir çevresel etki beyanı (environmental impact statement) gerekir. Çevresel etki beyanı, önerilen eylemi tanımlayan ve analiz eden süreçtir ve bir projenin ayakta kalıp kalmayacağını belirleyen belgedir.

İncelemeyi baş kurum yürütür

Birden fazla kurum söz konusuysa, bir baş kurum (lead agency) tüm değerlendirme sürecini denetler. Çevresel etki beyanının gerekip gerekmediğine ilişkin nihai kararı baş kurum verir ve beyanı o dosyalar. Bir kurum yönetir. Diğerleri katılır. Hangi kurumun önce dosyaladığının bununla hiçbir ilgisi yoktur; bir geliştiricinin hangi kurumu tercih edeceğinin de.

New York, çevreye zararlı saydığı faktörleri tek tek sayar. Hava kalitesinde, yeraltı veya yüzey suyunun kalitesinde ya da miktarında, trafikte veya gürültü düzeylerinde önemli bir değişiklik. Katı atık üretiminde önemli bir artış ya da erozyon, sel, sızıntı veya drenaj sorunları potansiyeli. Bitki örtüsünün veya faunanın kaldırılması ya da yok edilmesi. Ve tarihi, arkeolojik, mimari veya estetik kaynakların ya da mevcut toplulukların veya mahallelerin niteliğinin veya kalitesinin bozulması. Çevresel kaygılar arazi kullanım politikasına devletin üç düzeyinin hepsinde ulaşır, çünkü üç düzeydeki kurumlar da olası çevresel riski olan projeleri onaylar.

NOT: Bu bölüm çevresel incelemeyi, yani bir projenin onaylandığı veya durdurulduğu süreci ele alır. Çevresel tehlikelerin kendisi ve bunlar hakkında neyi açıklamanız gerektiği, inşaat ve çevre bölümünün konusudur. Bu ikisini zihninizde ayrı tutun. İnceleme izinle ilgilidir. Açıklama ise bir alıcıya ne söylediğinizle ilgilidir.

New York State Department of Transportation (New York Eyaleti Ulaştırma Dairesi), eyalete ait yolların, köprülerin ve üst geçitlerin inşasından ve bakımından sorumludur. Caddeler ve yollar konut, ticari ve kamusal alanlara erişim sağlar; bu nedenle eyalet, bu durumlarda arazi kullanımını bütün olarak topluluğun yararına düzenler. New York City’deki eyalete ait yollar bunun istisnasıdır, çünkü New York City’nin kendi ulaştırma dairesi vardır.

Önce federal, sonra eyalet, sonra kasaba

UNUTMAYIN: Bir kasabanın çevresel incelemesi üç ayrı kurumu kapsıyor. Çevresel etki beyanının gerekip gerekmediğine hangisi karar verir ve beyanı hangisi dosyalar?

Belediye Planlama Kurulları

Bir planlama kurulunun sorumlu olduğu konular

Şehir planlaması şehrin büyümesi için vazgeçilmezdir ve genişlemenin tutarlı ve dengeli olmasını sağlayan şey, özenli ve bilinçli planlamadır. New York’taki hemen hemen her belediyenin, kamuya açık oturumlar düzenleyen, gündemdeki planlama sorunlarına çözümler araştıran ve ilgili yasama makamına önerilerde bulunan bir planlama kurulu (planning board) vardır. Kurul önerir. Yasama organı yasalaştırır.

Bir planlama kurulunun sorumlulukları, bir topluluğun nasıl büyüdüğünü etkileyen hemen hemen her şeye uzanır. Bu sorumluluklar altı tanedir.

Sermaye bütçesi oluşturmak. Her hane veya işletme gibi bir şehir de ne kadar para geleceğini ve ne kadar para çıkacağını belirlemek zorundadır. Planlama kurulları, kısa ve uzun vadeli projelerin planlanabilmesi ve finanse edilebilmesi için uzun vadede ne kadar para almayı beklediklerini ve bunun vergiler veya başka yollarla nasıl geleceğini ana plana dahil eder.

Kapsamlı planı geliştirmek ve kontrol etmek. Ana plan (master plan) olarak da adlandırılan kapsamlı plan (comprehensive plan), bir topluluğun büyümesi ve gelişmesi için hedefleri, amaçları, ilkeleri, kılavuzları, politikaları, standartları ve stratejileri belirleyen yazılı bir belgedir. Planlama kurulu planı diğer kamu kurumları ve topluluk önderleriyle birlikte oluşturur ve planı güncel tutar. Planı güncel tutmak, onu bütçe kaygılarına, yeni arazi kullanım düzenlemelerine, yeni çevresel kaygılara ve o topluluğa özgü diğer her şeye göre revize etmek demektir.

Parselasyon planını (plat), yoğunluğu, sokak ve trafik düzenini belirlemek. Kurul, arazinin nasıl düzenleneceğini ve inşa edildikten sonra insanların ve araçların içinde nasıl hareket edeceğini düzenler.

Parselasyon gelişimini kontrol etmek. Arazinin nasıl bölünebileceğine ve parçalar üzerine neyin inşa edilebileceğine karar vermek.

Vaziyet planlarını incelemek. Yerel planlama kurulları, bir projenin topluluk üzerinde yaratabileceği etkileri değerlendirmek için vaziyet planlarını (site plans) inceler.

Belirli imar işlemlerini yapmak. Talepler, tek ailelik konutlar için küçük varyanslardan (variance) büyük geliştirme projelerine ilişkin vaziyet planlarına kadar uzanır ve kurul her birini ilçenin kapsamlı planına ve talebin caddeleri, yolları, trafiği, parkları, hizmetleri ve topluluğun ve sakinlerinin genel refahını nasıl etkileyeceğine göre değerlendirir.

Resmi harita nihai ve kesindir

Planlama kurulu ayrıca topluluğun resmi haritasından (official map) da sorumludur ve resmi harita, kapsamlı planla el ele gider. Resmi harita, topluluğun caddelerinin, otoyollarının, drenaj sistemlerinin ve parklarının konumu ve genişliği bakımından nihai ve kesindir. Nihai ve kesin güçlü bir ifadedir ve bilerek öyle seçilmiştir. Bir caddenin resmi haritanın gösterdiğinden başka bir yerden geçtiğine inanan bir malik, resmi kayıtla tartışıyor demektir.

Tüm bunların kamuya açık biçimde nasıl yürütüleceğini bir kural daha düzenler. Şehir meclisleri, kasaba kurulları, köy mütevelli kurulları, okul kurulları, komisyonlar, yasama organları ve alt komitelerin tümü, New York’ta 1977’de yürürlüğe giren ve Sunshine Law olarak bilinen Open Meetings Law’un (Açık Toplantılar Yasası) kapsamındadır. Yasa, halka kamu kuruluşlarının toplantılarına katılma hakkı verir ve bu toplantıların saati ve yeri hakkında önceden bildirim yapılmasını zorunlu kılar.

NOT: Sunshine Law ayrıntı bilgisi değil, bir çalışma aracıdır. Parselinin arkasında ne inşa edileceğinden endişe eden bir müşteri, bunun karara bağlandığı salonda oturabilir ve siz de ona bunun ne zaman ve nerede olacağını söyleyebilirsiniz. Bu, emlakçıların genellikle omuz silkerek geçiştirdiği bir soruya verilen gerçek bir cevaptır.

Kurul önerir; yasama organı yasalaştırır

UNUTMAYIN: Bir caddenin nereden geçtiği konusunda nihai ve kesin olan belgenin adını ve ondan sorumlu kurulu söyleyin.

Parselasyon Düzenlemeleri, Parselasyon Planları ve Vaziyet Planları

Dönüm başına aile sayısından county clerk’teki tescilli haritaya

Bir topluluk için parselasyon planlandığında ilk belirlenen şeylerden biri yoğunluktur. Yoğunluk (density), bir arazi parçasında yaşayabilecek aile sayısıdır. Planlama kurulları konut alanlarında aşırı kalabalığı önlemek için yoğunluğu düzenler ve bunu parsel büyüklüğüne, çekme mesafesine ve sınır gerekliliklerine ve arazi üzerindeki konutların büyüklüğüne asgari değerler koyarak yapar. Bu asgari değerlerin her biri, yerel bir kurulun belirlediği yerel bir rakamdır.

Parselasyon düzenlemeleri (subdivision regulations), arazinin nasıl parsellere bölünebileceğini düzenleyen eyalet ve yerel yasalardır. Bir parselasyondaki parsellerin büyüklüğünü, caddelerin ve kaldırımların konumunu ve kanalizasyon ve su hatlarını düzenleyebilirler. Açık alanlar ve rekreasyon alanları da parselasyon düzenlemeleriyle zorunlu tutulabilir.

Yerel yönetim, parselasyon düzenlemelerini geliştiricilerden onay için bir parselasyon planı (plat) sunmalarını isteyerek uygular. Parselasyon planı, bir projedeki binaların, yolların ve diğer hizmetlerin düzenini gösterir. Parselasyon planları trafik düzenini belirlemede kullanılır, çünkü ana yolları, geçiş caddelerini ve ana yollara bağlanmayan kör sokaklar olan çıkmaz sokakları (cul-de-sacs) gösterirler.

Önce onay, sonra tescil

Bir parselasyon planı onaylandıktan sonra, arazinin bulunduğu ilçede (county) tescil edilebilir. Buradaki sıra kuralın ta kendisidir. Önce onay, sonra tescil. Onaylanmamış bir parselasyon planı yalnızca bir çizimdir.

Kurul teklifi kabul etmeden veya reddetmeden önce projenin yaratacağı etkiyi araştırır ve ilk adım bir demografi çalışmasıdır. Demografi (demography), belirli bir alanın veya nüfusun sosyal ve ekonomik durumunun incelenmesidir ve planlamacılara topluluğun yeni bir projeyi kaldırıp kaldıramayacağını söyler. Planlamacılar bunu incelemek için, U.S. Census Bureau’nun (ABD Nüfus Sayım Bürosu) Amerika Birleşik Devletleri nüfusunu izlemek için kullandığı görece küçük alanlar olan nüfus sayım bölgelerine (census tracts) dayanır.

Demografi çalışması önemlidir, çünkü şehrin altyapısının yeni bir projenin ve getireceği tüm insanların ek yükünü kaldırıp kaldıramayacağını ortaya koyar. Altyapı (infrastructure), bir topluluğun destek tesisleri ve hizmetleridir: yollar, parklar, kanalizasyon, su, okullar ve polis ile itfaiye koruması. Yolların ve okulların taşıyamayacağı bir proje, kurulun dikkatle inceleyeceği bir projedir.

Vaziyet planları her yeni projenin ayrılmaz bir parçasıdır. Geliştiriciler ticari ve konut projeleri için vaziyet planları (site plans) hazırlar ve vaziyet planı, çalışmaya başlanmadan önce dikkate alınması gereken her şeyi içerir. New York’ta yerel planlama kurulları, projenin topluluk üzerinde yaratabileceği etkileri değerlendirmek için vaziyet planlarını inceler.

Geliştiriciler bir vaziyet planı hazırlarken parselin topografyasını, yani fiziksel özelliklerini dikkate alır. Topografya su kaynaklarını, doğal bitki örtüsünü, ağaçların ve kayaların konumunu, toprak türünü ve taşkın yataklarını kapsar. Bunların hepsi binaların ve altyapı hizmetlerinin nasıl ve nereye yerleştirileceğini etkiler. Vaziyet planı ayrıca çevresel konuları, inşa edilecek yapıların türlerini, caddelerin ve kaldırımların düzenini, çevre alanlardaki imarı ve hangi altyapı hizmetlerinin mevcut olduğunu da hesaba katar.

Son olarak vaziyet planına bir kadastro ölçümü (survey) eklenir. Kadastro ölçümü bir taşınmazın sınırlarını belirler ve ölçer; arazi ile ilişkili yapıları, tecavüzleri (encroachments) ve irtifakları (easements) tespit eder.

Tüm bunlara bir federal standart da eşlik eder. Federal Housing Administration (Federal Konut İdaresi, FHA) onayı, planlama kurulunun sorumluluğunda olmasa da parselasyon düzenlemesinin önemli bir bileşenidir. FHA’nın, FHA onaylı ipoteklere sahip taşınmazlar için asgari yapı standartları vardır ve bir parselasyonda FHA finansmanıyla inşa edilen konutlar için geliştiriciler, belediyenin düzenlemelerinin ve kılavuzlarının yanı sıra FHA’nınkilere de uymak zorundadır.

NOT: Yoğunluk, parsel büyüklüğü, çekme mesafesi ve konut büyüklüğü yerel rakamlardır. Ezberlediğiniz hiçbir rakam bir sonraki kasabada doğru olmayacaktır. Kasabadan kasabaya değişmeyen şey sıralamadır: yoğunluk, düzenlemeler, parselasyon planı, etki çalışması, onay, tescil.

Yoğunluk, plan, çalışma, onay, tescil

UNUTMAYIN: Bir geliştirici size onaylanmamış bir parselasyon planı veriyor ve bunu county clerk’te (ilçe kayıt memurluğu) tescil ettirip ettiremeyeceğini soruyor. Cevabınız nedir ve önce ne olması gerekir?

3. ders

İmar

Topluluğu bölen bir harita ve her parçada neye izin verildiğini söyleyen bir metin

İmar Yönetmelikleri ve İmar Haritası

Bölgeleri çizen bir harita ve her bölgede neyin yapılabileceğini söyleyen bir metin

Şehirler, ilçeler, parselasyonlar ve hatta caddeler tipik olarak farklı imar sınıflandırmalarına ayrılır. Farklı bölgelerde izin verilen faaliyet türleri halkı korumak için düzenlenir. İmar yönetmelikleri (zoning ordinances), bir şehri veya ilçeyi farklı alanlara ya da bölgelere (zones) ayıran yerel yasalardır. Her imar sınıflandırmasında izin verilen kullanım türünü ortaya koyar ve uyum gerekliliklerini belirtirler.

Planlama kurulu bir plan oluşturduktan sonra, üyeler buna uygun imar yönetmelikleri belirlemeye başlar ve her imar yönetmeliğinin iki bölümü vardır. Birinci bölüm, topluluğu belirlenmiş bölgelere ayıran bir imar haritasıdır (zoning map). İkinci bölüm, her bölgede izin verilen kullanım türünü uyuma ilişkin özel gereklilikler dahil olmak üzere ortaya koyan imar yönetmeliğinin metnidir. Harita çizgiyi çizer. Metin, çizginin her iki tarafında neyin yapılabileceğini söyler.

Konut

Ticari

Sanayi

Açık alan veya park

Bu etiketler imar haritasının size gösterdikleridir ve yalnızca başlıktır. Asıl iş metindedir. Her bölge genellikle bir asgari parsel büyüklüğü, bir bina yüksekliği sınırı, binanın konumunu düzenleyen çekme mesafesi ve yan bahçe kuralları belirler ve hatta bir binanın parselin ne kadarını kaplayabileceğini sınırlayabilir. İmar yasaları ayrıca sokak dışı otopark, peyzaj, dış aydınlatma ve diğer konularda da kurallar koyabilir.

Bu rakamların her biri yereldir. Bir kasabadaki asgari parsel büyüklüğü, bir sonraki kasabadaki asgari parsel büyüklüğü değildir ve bir bölge sınırının bir tarafında geçerli olan yükseklik sınırı diğer tarafında geçerli olmayabilir. Bir müşteri size ne kadar yüksek inşa edebileceğini sorduğunda, dürüst cevap bölgenin adını verir ve onu yönetmeliğe yönlendirir; bu, yarım yamalak hatırladığınız bir rakamdan daha iyi bir cevaptır.

Varsayımsal örnek. Bir alıcı, düşündüğü bir evin ön odasında iki koltuklu bir kuaför salonu açıp açamayacağını soruyor. İmar haritasına bakıyorsunuz ve parsel bir R-2 bölgesinin içinde. Harita size taşınmazın hangi bölgede olduğunu söylemiştir, daha fazlasını değil. Orada bir salonun faaliyet gösterip gösteremeyeceği yönetmelik metninin konusudur ve metin buna doğrudan izin verebilir, özel kullanım ruhsatıyla (special use permit) izin verebilir veya bunu yasaklayabilir. Harita bir dizindir. Metin ise yasanın kendisidir.

İmarı kim yazar

New York Eyaleti’nin imarın belirlenmesinde, esas olarak kamu arazileri ve açık alanlar bakımından bazı sorumlulukları vardır. Diğer alanlarda imar yerel yönetimlerin sorumluluğundadır ve bu sorumluluk parselasyon gelişimi ve yapı yönetmeliklerinden bütçelemeye ve vaziyet planı incelemesine kadar her şeyi kapsar. İmar, eyalet boyutu da olan yerel bir konudur.

İlçe incelemesi isteğe bağlı değildir. New York Eyaleti yasasına göre belediyeler, belirli planlama ve imar işlemlerini inceleme için bağlı oldukları ilçe planlama kuruluna sevk etmek zorundadır. Bir belediye belirli bir alanda imar eklemek veya imarı değiştirmek istediğinde, planlama kurulları planlama dairesi personeliyle birlikte talebi inceler ve buna cevaben bir öneri mektubu hazırlar. Sevk, yerel bir karara ikinci bir göz bakmasını sağlar ve bir imar değişikliğinin müşterinin beklediğinden uzun sürmesinin nedenlerinden biridir.

Bir imar yasası, ancak benzer durumdaki tüm mülk sahiplerine aynı şekilde uygulanıyorsa anayasaya uygundur. Bu ilkenin bir adı vardır, hak olarak imar (as of right zoning), ve bir imar yönetmeliğinin bir kayırmaya dönüşmesini önleyen kural budur. Bir arazi sahibinin yönetmelikle arazisine çit yapmasına izin veriliyorsa, o bölgedeki tüm arazi sahiplerinin de aynısını yapmasına izin verilir. Yasayı yasa yapan şey eşit uygulamadır.

Bu da onun kötüye kullanılmasını gündeme getirir. Nokta imarı (spot zoning), ana planın hedeflerini gerçekleştirmek yerine bir veya daha fazla mülk sahibine fayda sağlamak amacıyla tek bir parselin veya küçük bir alanın imarının değiştirilmesidir. Yasa dışıdır ve beklediğiniz nedenle yasa dışıdır: yasa tüm arazi sahiplerine aynı şekilde uygulanmamaktadır. Yerleşik bir konut bölgesinin ortasındaki tek bir parselin, bir malik arabaya servis işletmesi kurabilsin diye ticari alana dönüştürülmesi bunun ders kitabı örneğidir. İki ekran sonraki İmar Türleri ekranı, nokta imarını taklit ettiği meşru imar türlerinin yanına koyar.

DİKKAT: Tek bir malik ve tek bir parselle başlayan bir imar sorusu size ya nokta imarını ya da bir varyansı (variance) soruyordur ve ikisinin cevapları farklıdır. İmar değişikliği (rezoning) yasayı değiştirir. Varyans ise yürürlükte kalan bir yasadan tek bir parseli muaf tutar. Olay örgüsünde gerçekte hangisinin olduğunu okuyun.

Harita çizgiyi çizer; metin kuralı koyar

UNUTMAYIN: Bir imar yönetmeliğinin iki bölümünü sayın, ardından belirli bir parselde bir restoranın açılıp açılamayacağını size hangi bölümün söylediğini belirtin.

İmar Sınıflandırmaları

Her biri kendi alt kategorilerine sahip tipik New York bölgeleri

Tipik New York imar sınıflandırmaları konut, ticari, sanayi, kurumsal, tarımsal, kamusal açık alan, park alanı, rekreasyonel alan ve boş araziyi kapsar. Her sınıflandırmanın ayrıca çok sayıda alt kategorisi vardır; bir haritanın yalnızca konut yerine R-1 ve R-2 demesinin nedeni budur. Dokuz ana sınıflandırmayı öğrenin, çünkü sınav bir kullanımı bunlardan birine yerleştirmenizi ister ve yanlış sınıflandırmayı belirten bir ilan açıklaması, alıcının güvenebileceği bir beyandır.

Konut bölgeleri ticari binalar için değil konutlar içindir ve hem tek ailelik hem de çok ailelik konutlardan oluşur. Buna rağmen konut alanlarında tali kullanımlar yaygındır. Tali kullanım (accessory use), bir taşınmazın ana kullanımına veya işgaline bağlı ya da ona tabi olan bir kullanım veya işgaldir. Konutta küçük bir işletmenin veya başka bir mesleğin yürütüldüğü ev mesleği (home occupation) bir tali kullanımdır. Ana konut içindeki bir daire olan tali daire (accessory apartment) de öyledir.

Ticari imar otelleri, perakende mağazaları, restoranları, alışveriş merkezlerini, kuaförleri ve çok sayıda başka ticari işletmeyi kapsar. Sanayi imarı imalat tesislerini kapsar ve tesis malları fiilen üretse de yalnızca depolasa da onları kapsar. Kurumsal imar okulları, üniversite kampüslerini, hastaneleri, ceza infaz kurumlarını ve adliyeleri içerir ve kurumlar yerel yönetmeliğe bağlı olarak konut veya ticari bölgelerde yer alabilir. Tarımsal imar, hayvanların otlayabileceği ve ürünlerin yetiştirilebileceği alanlar içindir.

Kamusal açık alan, bilinçli olarak geliştirilmeden bırakılan arazidir. Ormanlar, halka açık parklar, göller, koylar ve kıyı şeritleri buna örnektir ve kamusal açık alan özel mülkiyette veya kamu mülkiyetinde olabilir. Park alanları biraz farklıdır: özellikle rekreasyon faaliyetleri için kullanılırlar ve ekolojik, estetik ve eğitsel değerleri için korunurlar; park alanları üzerinde yerel, eyalet ve federal makamların hepsi yetki kullanabilir. New York’taki rekreasyon alanları esas olarak belediyelere ve özel kişilere aittir ve Department of Environmental Conservation (Çevre Koruma Dairesi) ile Office of Parks, Recreation and Historic Preservation bunları yeşil koridorlar, parklar, halka açık balıkçılık alanları, kıyı şeritleri, yürüyüş yolları ve su yolu erişimi olarak sınıflandırır.

Boş arazi (vacant land), üzerinde yapı bulunmayan veya bina olmayan arazidir. Üzerinde bina bulunan arazi mutlaka kullanılıyor sayılmaz ve o bina veya yapı bir amaca hizmet etmiyorsa yine de boş kabul edilebilir. Beş dönümlük bir arazideki yıkılmak üzere olan bir baraka parseli boş arazi sınıflandırmasından çıkarmaz ve bu, bir başvuru için olduğu kadar bir pazarlama açıklaması için de önemlidir.

Konut müşterilerinin çoğu bu konunun içinde fiilen tali kullanımlar kısmında yaşar. Ev mesleği ve tali daire, evin ana kullanımına bağlıdır; bu nedenle hiçbiri bir konutu ticari binaya veya iki ailelik konuta dönüştürmez. Yerel bir yönetmelik bir ev mesleğinin büyüklüğünü, çalışan sayısını veya kullanabileceği tabelaları sınırlıyorsa, bu sınırlar yereldir ve yönetmelikte yazılıdır. Bir alıcıya işini ön odadan yürütebileceğini söylemeden önce bunları okuyun.

Konut bölgesindeki grup evleri

Grup evi (group home), konut bölgesinde üç veya daha fazla akraba olmayan kişi için bir konut tesisidir. Grup evleri, genellikle bedensel veya zihinsel engelliler ya da bir rahatsızlıktan veya bağımlılıktan kurtulmakta olanlar gibi bir grubun özel ihtiyaçlarına hizmet eder. Koruyucu aile evleri, rehabilitasyon merkezleri ve ara evler (halfway houses) bunun örnekleridir.

Grup evlerinin niteliği nedeniyle, bunlara konut bölgelerinde izin verilip verilmemesi gerektiği konusunda tartışma vardır. Fair Housing Act (Adil Konut Yasası), tartışmanın önemli olan kısmını çözer, çünkü bir ev için orada yaşayan veya yaşayacak bireylerin engelliliği nedeniyle ruhsat vermeyi reddetmeyi yasa dışı kılar. Bir komşunun grup evine itirazı, itiraz sakinlere yönelikse bir imar itirazı değildir. Bu ayrım sınavda karşınıza çıkmadan önce sahada karşınıza çıkacaktır.

Konut alanlarındaki sakinler çoğu zaman konut binalarında yalnızca ailelerin oturabileceğini ileri sürer; bu da hukuken ailenin ne olduğu sorusunu doğurur. New York Eyaleti yasasına göre aile, bir birey ya da kan, evlilik veya evlat edinme yoluyla akraba olan ve tek bir konutta birlikte yaşayan iki veya daha fazla kişi olabilir. Evli olmayan, kan bağı bulunmayan ve evlat edinilmemiş, tek bir birim olarak birlikte yaşayan en fazla üç kişilik bir grup olabilir. Ya da bir otelde, bir kulüpte veya bir öğrenci yurdu (fraternity veya sorority) evinde kalan bir gruptan farklı olarak, tek bir birimde yaşayan bir veya daha fazla kişi olabilir.

DİKKAT: Bu ekrandaki iki rakam birbirine benzer ve zıt anlamlar taşır. Üç veya daha fazla akraba olmayan kişi, grup evinin tanımıdır. Tek bir birim olarak yaşayan en fazla üç akraba olmayan kişi ise ailenin tanımlarından biridir. Cevap vermeden önce sorunun hangi yönde saydığını okuyun.

Her biri alt kategorilere sahip dokuz sınıflandırma

UNUTMAYIN: Bir müşteri, R-1 bölgesindeki evinin boş yatak odasında bir muhasebe bürosu işletiyor. Buna ne denir ve neden farklı bir bölge gerektirmez?

İmar Türleri

Sınıflandırmalar bir bölgenin ne için olduğunu, türler ise kuralın nasıl uygulandığını söyler

Birkaç imar sınıflandırması olduğu gibi birkaç imar türü de vardır. Bazı türler belirli bir sınıflandırmaya özgüdür, bazıları ise genel olarak uygulanır. Sınıflandırma size bir bölgenin ne için olduğunu söyler. Tür ise yönetmeliğin o bölgedeki araziye nasıl uygulandığını söyler.

Hak olarak imar (as of right zoning), mülkiyetle birlikte gelen haklar demetinde örtük olarak yer alır ve belirli bir bölgedeki arazi sahipleri arasında ayrımcılığı yasaklar. Bir arazi sahibinin imar yönetmelikleri aracılığıyla arazisine çit yapmasına izin veriliyorsa, o bölgedeki tüm arazi sahiplerinin de aynısını yapmasına izin verilir. Temel kural budur. Bu ekrandaki diğer her tür bundan bir sapmadır ve her sapmanın kendini haklı çıkarması gerekir.

Kümeli imar (cluster zoning), geliştiricilerin tek bir alan içinde çeşitli parsel büyüklükleri ve konut seçenekleri sunmasına olanak tanır. Kümeli imarın uygulandığı alanlarda ortak bir unsur, projenin güzelliğine katkıda bulunmak ve tüm topluluğun yararlanması için yeşil alanlara veya açık alanlara yer verilmesidir. Bölge, en az bir ortak sınırı paylaşan doğrudan komşu parseller olan bitişik taşınmazlardan (abutting properties) oluşabilir.

Kümeli imar, planlı birim geliştirme (planned unit development) biçimini de alabilir. Planlı birim geliştirme, geliştiricilerin tüm standart imar ve parselasyon düzenlemelerine uymak zorunda olmadığı özel bir parselasyon türüdür. Genel planda konut dışı ve konut binaları bir arada yer alabilir. Geliştirici çekme mesafesi ve parsel büyüklüğü kurallarına uymak zorunda olmadığından binalar birbirine daha yakın olabilir ve kamunun kullanımı ve yararlanması için geniş açık alanları yaratan da budur. Arazi açılabilsin diye binalar birbirine yaklaşır. Planlı birim geliştirmenin bütün fikri bu takastır.

Teşvikli imar (incentive zoning), geliştiricilerin topluluğa belirli fiziksel, sosyal veya kültürel faydalar sağlanması koşuluyla imar teşvikleri aldığı bir sistemdir. Yaygın teşvikler, izin verilen konut birimi sayısında veya projenin brüt metrekaresinde artışlar ve mevcut imar yönetmeliklerinin yükseklik, çekme mesafesi ve kullanım hükümlerinden muafiyetlerdir. Topluluğun karşılığında elde ettiği şey uygun fiyatlı konut, rekreasyon tesisleri, açık alan, kreş tesisleri ve altyapıdır. Teşvikli imar açıkça yapılan bir pazarlıktır ve tam da topluluk vazgeçtiği şeyin karşılığını aldığı için yasaldır.

Nokta imarı yasa dışıdır

Nokta imarı (spot zoning), ana planın hedeflerini gerçekleştirmek yerine bir veya daha fazla mülk sahibine fayda sağlamak amacıyla tek bir parselin veya küçük bir alanın imarının yasa dışı olarak değiştirilmesidir. İmar değişikliğinin (rezoning) kendisi, genellikle bir bölgeyi bir türden diğerine dönüştüren, imar yasasında yapılan bir revizyondur. İmar değişikliği gerçekleştiğinde imar yasası fiilen değişir. İmar değişikliği bir varyans (variance) değildir ve bir istisna değildir. Nokta imarı, imar değişikliği sürecinin nasıl kötüye kullanılabileceğinin mükemmel bir örneğidir ve münferit imar değişiklikleri, yasa tüm arazi sahiplerine aynı şekilde uygulanmadığı için yasa dışı olabilir.

Teşvikli imarı nokta imarının yanına koyun, sınır netleşir. Teşvikli imar bir geliştirici için bir kuralı gevşetir ve topluluğa konut, açık alan veya altyapı olarak karşılık verilir. Nokta imarı bir malik için bir kuralı gevşetir ve hiç kimseye hiçbir şeyin karşılığı verilmez. Biri ana planı uygular. Diğeri ise tek bir parsel için ana plandan sessizce vazgeçer.

Geliştirme haklarının devri (transfer of development rights) son türdür ve diğerlerinden farklı işler. Geliştirme hakları imarla el ele gider, çünkü bir arazi sahibi araziyi geliştirmek için satın alır ve geliştirme olanağı doğrudan imar yönetmeliğine bağlıdır. Tarihi binaların ve taşınmazların malikleri, taşınmazların korunması gerektiği için çoğu zaman geliştirme haklarını kullanamaz. Bu, geliştirme hakkının kaybolduğu anlamına gelmez. Geliştirme haklarının devri, bir geliştiricinin geliştirme haklarını bunları kullanamayan bir mülk sahibinden satın almasıyla gerçekleşir. National Register of Historic Places’te (Ulusal Tarihi Yerler Sicili) kayıtlı bir evin maliki, bunları hiç kullanmayı düşünmese bile geliştirme haklarına sahiptir ve bu hakları bir geliştiriciye veya başka bir kişiye satabilir.

NOT: Bunları kimin talep ettiğine ve neyin değiştiğine göre sınıflandırın. Hak olarak imarda hiçbir şey değişmez ve kimse bir şey talep etmez. Kümeli imar ve planlı birim geliştirme, kurulun onayıyla yerleşim düzenini değiştirir. Teşvikli imar, topluluk yararı karşılığında muafiyet sağlar. Nokta imarı yasayı tek bir malik için değiştirir ve yasa dışıdır. Geliştirme haklarının devri ise hiçbir yasayı değiştirmeden bir hakkı bir parselden diğerine taşır.

İmar değişikliği yasanın kendisini değiştirir

UNUTMAYIN: Bir kasaba kurulu, bir R-1 bölgesinin ortasındaki tek bir parseli tek bir malik için ticari alana dönüştürüyor. Bunun adını söyleyin ve neden yasa dışı olduğunu tek bir cümleyle açıklayın.

İmar Temyiz Kurulu

Muafiyeti kim tanır, yasayı kim değiştirir ve her ikisini kim denetler

New York Eyaleti yasaları, bir yerel yasama organı imar yasasını kabul ettiğinde bir imar temyiz kurulunun (zoning board of appeals) oluşturulmasını gerektirir. Kurul üç ila beş üyeden oluşmalıdır. İmar temyiz kurulu politika belirlemez ve imar yasasını yazmaz. Yasama organının yazdığı yasayı parsellere, birer birer uygular.

İmar temyiz kurulunun temel işlevleri iki yönlüdür. Varyans (variance) tanır ve yönetmelikleri yorumlar. Her iki sıfatıyla da arazi sahiplerini, belirli koşullarda yasaların adil olmayan biçimde uygulanmasından korur. Kurul ayrıca, imar yönetmeliğinin yorumlanması söz konusu olduğunda imar uygulama memurunun veya yapı müfettişinin kararlarına karşı yapılan itirazları da inceler. Yönetmeliği bir şekilde yorumlayan bir yapı müfettişi tarafından ruhsatı reddedilen bir malikin bu yoruma itiraz edebileceği bir yer vardır ve bu yer bu kuruldur.

Koşullu veya özel kullanımlara belirli imar bölgelerinde izin verilir, ancak yalnızca bir özel kullanım ruhsatı (special use permit) verilmesi üzerine ve çevredeki taşınmazları ve topluluğu ruhsattan kaynaklanabilecek olası olumsuz etkilerden korumak için tasarlanmış koşullara tabi olarak. Özel kullanım ruhsatı bir varyanstan farklı işler. Kullanıma o bölgede zaten izin verilmektedir ve ruhsat, komşuların korunması için bu kullanıma koşullar bağlar. Bir konut mahallesindeki hastane, koşullu kullanımın standart örneğidir.

Bu farkı aklınızda tutun, çünkü müşterinizin hangi başvuruyu yapacağını bu belirler. Varyans, kuruldan bir parseli, malikin istediği şeyi yasaklayan bir kuraldan muaf tutmasını ister. Özel kullanım ruhsatı ise kuruldan, yönetmeliğin o bölgede zaten öngördüğü bir şeyi belirli şartlarla onaylamasını ister. Biri yönetmelikten muafiyettir. Diğeri yönetmeliğe uyumdur. Yanlış olanı için başvurmak müşteriye aylar kaybettirir.

Planlama kurulları zaman zaman bir moratoryum (moratorium) uygular. Moratoryum, yerel yasama organı mevcut yasalarının yeterince karşılamadığı yeni veya değişen koşullara cevap vermek üzere arazi kullanım düzenlemelerini veya kurallarını değerlendirmek, hazırlamak ve kabul etmek için zaman ayırırken, mülk sahiplerinin geliştirme onayı alma hakkını geçici olarak askıya alır. Moratoryumlar, kapsamlı bir plan veya imar yasası oluşturulurken ve belediye önerilen bir eylemi desteklemek için gerekli hizmetleri sağlayamadığında uygulanır. Bir moratoryum uygulandığında belediye polis gücünü (police power) kullanmaktadır ve moratoryumlar yalnızca halkın refahını korumak için kullanılabilir.

DÖRT ARAÇ VE KİMİN KARAR VERDİĞİ

Bir parselde neyin yapılabileceğini dört araç değiştirir ve sınav bunları kimin karar verdiğini sorarak ölçer. İmar değişikliği (rezoning) imar yasasının kendisini revize eder, genellikle bir bölgeyi bir türden diğerine dönüştürür ve bunu yerel yasama organı yapar. Varyans, taşınmazın yönetmeliğin lafzi gerekliliklerine uymayan bir şekilde kullanılmasına olanak tanıyan idari bir muafiyettir ve onu imar temyiz kurulu tanır. Özel kullanım ruhsatı, zaten izin verilen bir bölgede koşullu bir kullanıma koruyucu koşullara tabi olarak izin verir ve onu imar temyiz kurulu verir. Article 78 davası ise mağdur bir kişinin kurulun kararına itiraz etmesine olanak tanır ve bu davaya eyalet mahkemeleri bakar.

Yasama organı yasayı değiştirir; kurul bir parseli muaf tutar

Bir imar kurulunun kararlarına eyalet mahkemelerinde Article 78 davaları (Article 78 proceedings) yoluyla itiraz edilebilir. Article 78 davası, New York Civil Practice Law and Rules’un (New York Hukuk Usulü Kanunu ve Kuralları), mağdur kişilerin bir kamu kuruluşuna veya görevlisine karşı ya da imar uyuşmazlıklarında bir belediyenin imar temyiz kuruluna karşı dava açmasına olanak tanıyan bir maddesini ifade eder. Bu araç, eyalet ve yerel idari işlemlerin mahkemede denetlenmesini sağlar. Bu, Department of State kararlarına itiraz için kullanılan Article 78 yolunun aynısıdır ve ikisinin aynı yerde bulunduğunu fark etmeye değer.

New York City, bu ekrandaki yapının istisnasıdır. New York City’de planlama kurulu ve imar kurulu, Board of Standards and Appeals (Standartlar ve Temyiz Kurulu) olarak bilinen tek bir kuruluştur. Kurul 12 üye ve bir başkandan oluşur ve ayrı bir temyiz kurulu yoktur. Şehir sınırının her iki yanında çalışan bir lisans sahibi iki farklı yapının karşısında çalışır ve sınav bu farkı sorar.

NOT: Bütün mesele kimin karar verdiğidir. Bir olay örgüsünde bir kasaba kurulu oy kullanıyorsa, karşınızda bir imar değişikliği ve yasada bir değişiklik vardır. Bir kurul tek bir malikin başvurusunu inceliyorsa, karşınızda bir varyans veya bir özel kullanım ruhsatı vardır ve yasa hiç değişmemiştir. Biri kurulun kararından memnun değilse, karşınızda Article 78 vardır.

Üç ila beş üye, iki işlev

UNUTMAYIN: Müşteriniz imar temyiz kurulunda kaybetti. Bir sonraki adımını, buna hangi mahkemenin baktığını ve bu adımın hangi yasadan kaynaklandığını söyleyin.

Uygun Olmayan Kullanımlar ve Varyanslar

Biri önce geldiği için hukuka uygundur; diğeri ise zaten yürürlükte olan bir kuraldan sapma iznidir

Aşırı zorlukları önlemek için imar yasaları genellikle sınırlı istisnalar öngörür. Bunlardan ikisi bu ekrandadır ve öğrenciler her yıl bu ikisini karıştırır.

Uygun olmayan kullanım (nonconforming use), bir arazi kullanımının mevcut imar yasalarına uymadığı, ancak yeni imar yasaları çıkarılmadan önce kurulmuş olduğu için hukuken izin verildiği durumdur. Kullanım başladığı gün hukuka uygundu ve çevresindeki yönetmelik değiştiğinde de hukuka uygun kaldı. Uygun olmayan kullanım bir varyans (variance) değildir, çünkü kimse izin vermemiştir. Bir ihlal de değildir, çünkü kullanım başladığında hiçbir yasayı çiğnememiştir.

Önce o geldi, bu yüzden kalır

Uygun olmayan kullanımların çoğunun devam etmesine izin verilir, ancak bunlar genişletilemez veya büyütülemez. Bugün konut bölgesi olan bir yerde 1968’den beri ayakta duran bir köşe bakkalı bakkallık yapmaya devam edebilir. Önümüzdeki bahar kapladığı alanı ikiye katlayamaz.

Uygun olmayan bir kullanımı sürdürme izni arazi sahibine bağlı değildir. Taşınmaz satılırsa, yeni malik uygun olmayan kullanımı sürdürebilir. Bazı yerel yönetimlerin imar yasaları, kullanım belirli bir süre, genellikle bir yıl boyunca bırakılırsa bu hakkı kendiliğinden sona erdirir; bu nedenle bir alıcıya uzun süredir boş duran bir dükkânın yeniden açılabileceğine söz vermeden önce yerel yönetmeliği kontrol edin.

Varyans diğer istisnadır. Varyans, taşınmazın imar yönetmeliğinin lafzi gerekliliklerine uymayan bir şekilde kullanılmasına olanak tanıyan bir idari muafiyet biçimidir. İmar temyiz kurulu onu bir başvuru üzerine tanır. İki türü vardır ve eyalet yasası her birine kendi ölçütünü verir: Town Law §267-b, Village Law §7-712-b ve General City Law §81-b.

KULLANIM VARYANSI: GEREKSİZ ZORLUK

Kullanım varyansı (use variance), konut bölgesinde ticari bir kullanım gibi imarın izin vermediği bir kullanıma olanak tanır ve yalnızca mevcut imar yönetmeliği arazi sahibine gereksiz bir zorluğa (unnecessary hardship) yol açtığında tanınır. Gereksiz zorluğu kanıtlamak için malikler, talep edilen varyansın yasada öngörülen dört koşulu karşıladığını ispat etmelidir. Arazi sahibi taşınmazın tüm ekonomik kullanımından veya yararından yoksun bırakılmıştır ve bunu mali kanıtlarla gösterebilir. Zorluğu arazi sahibi yaratmamıştır. Zorluk, alan veya mahalle için ortak değildir. Ve varyans mahallenin niteliğini ve kalitesini değiştirmeyecektir.

Malik dördünü de kanıtlamalıdır ve kullanım varyansını elde etmenin zor olmasının nedeni budur.

ALAN VARYANSI: PRATİK GÜÇLÜK

Alan varyansları (area variances), arazi sahiplerine araziyi imar yasasının çekme mesafesi, yükseklik, parsel veya alan gereklilikleri gibi boyutsal veya fiziksel gerekliliklerinin izin vermediği bir şekilde kullanma hakkı verir. Yasa bu ölçütü bir denge olarak yazar. Kurul, başvuru sahibinin elde edeceği yararı mahallenin veya topluluğun sağlığına, güvenliğine ve refahına verilecek zararla tartar. Ardından beş hususu dikkate alır. Varyansın mahallenin niteliğinde istenmeyen bir değişikliğe veya yakındaki taşınmazlara zarara yol açıp açmayacağı. Başvuru sahibinin yararı uygulanabilir başka bir yöntemle elde edip edemeyeceği. Varyansın önemli ölçüde olup olmadığı. Mahalle veya bölgedeki fiziksel veya çevresel koşullar üzerinde olumsuz bir etkisi olup olmayacağı. Ve ileri sürülen güçlüğün başvuru sahibinin kendisi tarafından yaratılıp yaratılmadığı; bu husus kurulun kararı bakımından önemlidir, ancak alan varyansının tanınmasını mutlaka engellemez.

Kullanım varyansı, malikin kanıtlaması gereken dört koşuldur. Alan varyansı ise beş hususun dengelenmesidir ve bunlardan hiçbiri tek başına belirleyici değildir.

DİKKAT: Bu ekrandaki tuzak, kendi yarattığı zorluktur. Kullanım varyansında bu bir engeldir ve kendi zorluğunu kendisi yaratan malik varyansı alamaz. Alan varyansında ise kurulun tarttığı faktörlerden biridir ve varyansın tanınmasını mutlaka engellemez. Yan çekme mesafesinin iki fit içine bir teras inşa eden malik güçlüğü kendisi yaratmıştır ve kurul ona yine de alan varyansı tanıyabilir.

Uygun olmayan kullanım önce gelir; varyans sonra

UNUTMAYIN: İki malikin her biri kendi sorununu kendisi yarattı. Biri konut bölgesinde bir dükkân istiyor. Diğeri ön çekme mesafesinin içine bir veranda inşa etti. Kendi yarattığı sorun hangisini durdurur ve hangisinin yalnızca aleyhine sayılır?

4. ders

Uygulama

Yönetmelikler, ruhsatlar, müfettişler, ve bir binada oturulabileceğini belirten belge

Yapı Yönetmelikleri ve İskân Belgesi

Yönetmelikler yerel olarak belirlenir ve ruhsatları yerel yönetim verir

İmar, bir parsel üzerinde neyin inşa edilebileceğini söyler. Yapı yönetmelikleri (building codes) ise nasıl inşa edilmesi gerektiğini söyler ve ruhsat, her ikisini de uygulatan araçtır. Bir topluluk, bir belediye, bir şehir ve bir eyalet içinde arazi kullanım düzenlemelerini çeşitli yönetmelikler, daireler ve kişiler uygular ve bu ekran bunların hepsiyle ilgilidir.

Yapı yönetmelikleri, asgari standartlar koyarak ve inşaatçıların belirli yöntemler ve malzemeler, sıhhi tesisat, elektrik tesisatı ve yangın önleme standartları dahil olmak üzere belirli inşaat standartlarına uymasını zorunlu tutarak halkı korur. Arazi sahipleri konut veya ticari bir taşınmaz inşa etmeden veya yenilemeden önce yapı ruhsatı (building permit) almak zorundadır. Ruhsat başvurusu, bir projenin imar yönetmeliği, yapı yönetmeliği ve müfettişle aynı anda karşılaştığı kontrol noktasıdır.

Süreç her belediyede aynı sırayla işler. Bir binayı inşa etmek veya tadil etmek isteyen malik, onay için planları yerel yapı dairesine sunar. Yapı ruhsatı yalnızca planlar yönetmeliklere uyuyorsa verilir. Gerektiğinde işi durdurabilen yerel müfettişler, inşaat süreci boyunca projeyi birkaç kez denetler. İnşaat tamamlandığında son bir denetim yapılır ve eksiklikler bulunursa, arazi sahibi ve yüklenici sorunları düzeltip yeni bir denetim yapılana kadar iskân belgesi verilmez.

İskân belgesi (certificate of occupancy), tüm denetimler yapıldıktan ve taşınmazın oturmaya uygun olduğu kabul edildikten sonra inşaatçıya verilen bir izindir. Tadil edilmiş bir bina için uygunluk belgesi (certificate of compliance) verilir. Müşteriniz birincisi olmadan yeni bir binaya taşınamaz ve bir kapanış bu belge yüzünden haftalarca bekleyebilir.

Ruhsat, denetimler, belge

Yapı yönetmelikleri yerel olarak belirlenir ve ruhsatlar yerel yönetim makamları aracılığıyla verilir. New York Eyaleti International Building Code’u (Uluslararası Yapı Yönetmeliği) Temmuz 2003’te kabul etti; bu yönetmelik, yerel bir yönetmelik bulunmadığında veya yerel yönetmelikler daha az kısıtlayıcı olduğunda tüm inşaatlara uygulanır.

International Building Code, New York tarafından 2003’te kabul edildi; mevcut NYS Uniform Code (2020 baskısı) 2018 International Codes’a dayanır

Bu baskı satırını iki kez okumaya değer, çünkü yönetmelik baskıları değişir. Değişmeyen şey, eyalet yönetmeliği ile yerel yönetmelik arasındaki ilişkidir.

New York State Uniform Fire Prevention and Building Code (New York Eyaleti Tekdüzen Yangın Önleme ve Yapı Yönetmeliği), New York’taki binalar için inşaat, malzeme, güvenlik ve sıhhi standartları ve ayrıca mevcut binaların durumu, kullanımı, bakımı, rehabilitasyonu ve yenilenmesine ilişkin standartları belirler. Yönetmelik, konut ve ticari, yeni ve mevcut her tür bina için asgari standartlar koyar. Yerel bir yönetmelik eyalet yönetmeliğinden daha sıkıysa, yerel yönetmelik uygulanır. Yerel yönetmelik yoksa New York Eyaleti yönetmeliği uygulanır.

Eyalet yönetmeliği bir tavan değil, bir tabandır. Daha sıkı yerel kurallar üstün gelir ve daha katı bir yönetmeliği olan bir kasabada eyalet standardını aktaran bir lisans sahibi, önemli olan tek yerde yanlış olan bir cevap vermiştir.

Bir şehrin veya belediyenin yapı dairesi, yönetmelik kısıtlamalarına uyulmasını ve inşaat ile tadilatların lisanslı profesyoneller tarafından yapılmasını sağlayarak sakinleri korur. Yapı daireleri yönetmeliklerin uygulanmasını da denetler; soruşturmacılar, yönetmelik uygulama memurları ve müfettişler halkın güvenliğini ve refahını korumak için çalışır. Başka kurumlar da aynı işi farklı bir yönden yapar. New York State Department of Health (New York Eyaleti Sağlık Dairesi) yapı dairesiyle bağlantılı değildir, ancak sonuçta topluluğun sağlığını ve güvenliğini etkileyen yapı yönetmeliği ihlallerini o da denetleyebilir ve soruşturabilir.

Arazi kullanım düzenlemeleri, imar yönetmelikleri ve yapı yönetmelikleri, hem kamu hem de özel çıkarları temsil eden yüzlerce kişi olmadan uygulanamaz veya uygulatılamazdı. Mimarlar, kentsel tasarımcılar, proje yöneticileri, haritacılar, mühendisler ve planlamacıların hepsi doğrudan bu işin içindedir.

Son parça mahkemelerdir. New York Eyaleti’nde yerel arazi kullanım kararlarını denetleme sorumluluğu mahkemelere aittir ve bu kararlara itiraz edildiğinde mahkemeler tipik olarak yerel düzeyde verilen kararı onaylar. Kasabayla mücadele etmek isteyen bir müşteriye verilecek pratik cevap budur. Bu yapılabilir ve yolu Article 78’dir, ancak şans belediyeden yanadır.

NOT: Bu bölüm yönetmelikleri arazi kullanımının uygulanması açısından ele alır. Yönetmeliklerin fiilen neyi gerektirdiği, yani karkas, sistemler, malzemeler ve bunları kontrol eden denetimler inşaat bölümünün konusudur. Bir soru kimin uyguladığı ve hangi sırayla uyguladığı hakkındaysa, bu bölüme aittir.

Daha sıkı yerel yönetmelik her zaman üstün gelir

UNUTMAYIN: Alıcınızın yeni inşaatı son denetimden geçemedi. Hangi belgeyi alamıyor, alabilmesi için önce ne olması gerekiyor ve belgeyi kim veriyor?

8. Bölümün Temel Çıkarımları

Arazi kullanım düzenlemelerinden akılda tutulacak dokuz şey

Özel kontroller. Malikler ve geliştiriciler kendi arazilerini kısıtlar ve bu kısıtlamalar çoğu zaman imarın izin vereceği şeyleri yasaklar. Kısıtlayıcı bir taahhüdün (restrictive covenant) üçüncü kişileri bağlaması için tescil edilmesi, taşınmazla birlikte devam etmesi için de araziye dokunup onunla ilgili olması gerekir. Bir tapu kısıtlaması ile bir imar yasası farklılaştığında, daha kısıtlayıcı olan kullanım üstün gelir. Koşulsuz bir tapu kısıtlamasını ihlal etmenin sonucu tazminat veya yeniden inşa emridir. Koşullu bir tapu kısıtlaması koşullu mülkiyet (qualified fee estate) yaratır ve onu ihlal etmek mülkiyeti devredene geri gönderir.

Bir taahhüdün sona ermesi. Sona erme tarihi, ibra, birleşme, terk, değişen koşullar. Yazıldıktan sonra yasa dışı hale gelen bir taahhüt kendiliğinden sona erer; eski mülkiyet zincirlerinde hâlâ duran dini ve ulusal kökene dayalı kısıtlamaların başına gelen de budur. Ve kimsenin uygulatmadığı bir taahhüt laches doktrini (doctrine of laches) nedeniyle ölür; New York’ta bu doktrin malike ihlalin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yıl tanır.

Devletin dört yetkisi. Polis gücü (police power) sağlığı, güvenliği, ahlakı ve genel refahı korur ve imar polis gücüdür. Vergilendirme, New York’ta diğer tüm rehinlerden önce gelen bir rehin (lien) oluşturur. Devlete intikal (escheat), vasiyetsiz, mirasçısız ve alacaklısız araziyi eyalete geri verir. Kamulaştırma yetkisi (eminent domain), adil bedel karşılığında taşınmazı kamu kullanımı için alır.

Kamulaştırma işlemi ve el koyma. Eminent domain yetkidir; kamulaştırma işlemi (condemnation) ise eylemdir. İki koşulun yerine getirilmesi gerekir: taşınmaz kamunun kullanımı ve yararı içindir ve malike adil piyasa değeri ödenir. Teklife katılmayan bir malik, bedelin adil olup olmadığına mahkemenin karar verdiği bir yargılama hakkına sahiptir. El koyma (taking) farklıdır, çünkü orada devlet malikin ekonomik zararına olacak şekilde düzenleme yapar ve hiçbir şey ödemez.

Kasaba sınırının üzerinde. Interstate Land Sales Full Disclosure Act, 25 veya daha fazla muafiyet dışı parsele sahip parselasyonların geliştiricilerini kapsar; bu geliştiriciler HUD’a kayıt yaptırır ve sözleşmeden en az üç gün önce bir taşınmaz raporu (property report) teslim eder. Real Property Law Article 9-A, parselasyon yapanların boş araziyi New York sakinlerine taksitli planla satmadan önce Department of State’e başvuru yapmasını gerektirir. State Environmental Quality Review Act ise sponsor kuruluşun önemli etkiyi belirlemesini ve azaltmasını gerektirir; eylemin çevreyi önemli ölçüde etkileyebileceği durumlarda bir çevresel etki beyanı (environmental impact statement) gerekir ve birden fazla kurum söz konusu olduğunda süreci bir baş kurum (lead agency) yönetir.

Planlama ve parselasyon. Planlama kurulları sermaye bütçesi oluşturur, kapsamlı planı ve resmi haritayı kontrol eder, parselasyon planını, yoğunluğu, sokak ve trafik düzenini belirler, parselasyon gelişimini kontrol eder, vaziyet planlarını inceler ve belirli imar işlemlerini yapar. Bir parselasyon planı (plat) ancak onaylandıktan sonra tescil edilir. Resmi harita caddeler, otoyollar, drenaj sistemleri ve parklar bakımından nihai ve kesindir.

İmar. İki bölüm: topluluğu bölgelere ayıran bir harita ve izin verilen kullanımları ve uyum gerekliliklerini içeren bir metin. Konuttan boş araziye kadar dokuz sınıflandırma. Hak olarak imar (as of right zoning), bir bölgedeki her malike aynı hakları verir. Kümeli imar (cluster zoning), açık alan etrafında parsel büyüklüklerini çeşitlendirir ve planlı birim geliştirme (planned unit development) biçimini alabilir. Teşvikli imar (incentive zoning), topluluk yararı karşılığında muafiyet sağlar. Nokta imarı (spot zoning) yasa dışıdır. Geliştirme haklarının devri (transfer of development rights), malikin kullanamadığı bir hakkı satar.

İstisnalar ve uygulama. Uygun olmayan kullanım (nonconforming use) yönetmelikten önce gelir, devam edebilir ancak genişletilemez ve malike değil taşınmaza bağlıdır; ancak yerel yönetim, kullanım belirli bir süre, genellikle bir yıl bırakıldıktan sonra bu hakkı sona erdirebilir. Varyans (variance), imar temyiz kurulunun sonradan tanıdığı bir muafiyettir; kullanım varyansında gereksiz zorluk, alan varyansında pratik güçlük ölçütü uygulanır. Zorluğun malik tarafından yaratılmış olması kullanım varyansını engeller. Alan varyansında ise bu husus tartılır ve varyansın tanınmasını mutlaka engellemez. Özel kullanım ruhsatı (special use permit) bunların hiçbiri değildir, çünkü kullanıma zaten izin verilmektedir ve ruhsat yalnızca koşullar bağlar. Yapı yönetmelikleri bir iskân belgesi (certificate of occupancy) ile sonuçlanır ve daha sıkı yerel yönetmelik her zaman üstün gelir.

Kim karar verir. Bu bölümdeki her arazi kullanım sorusunu bu tek soruya göre sınıflandırın, çoğu yerine oturur. Özel bir taahhüdü, ondan yararlanan özel taraflar, yani komşular veya devreden uygulatır; hiçbir kamu makamı uygulatmaz. İmar değişikliğini (rezoning) yerel yasama organı yapar ve bu, yasayı değiştirir. Varyans ve özel kullanım ruhsatı imar temyiz kurulundan gelir ve yasayı olduğu gibi bırakır. Parselasyon planı ve vaziyet planı planlama kuruluna gider. Çevresel inceleme baş kuruma aittir. Herhangi bir imar kurulu kararından memnun olmayan kişi ise Article 78 kapsamında eyalet mahkemesine başvurur.

Kuralı kimin yazdığını ve kimin muaf tutabileceğini sorun

UNUTMAYIN: Bu dokuz maddeden hangisini, şu anda boş bir parselin üzerinde duran bir alıcıya açıklayamazdınız? Teste girmeden önce o ekrana geri dönün.

HÂKİM SİZ OLUN

Cedar Ridge’deki Haddini Aşma

Bu, bölümün notlandırılan sorun tespit etme etkinliğidir ve testten daha zordur, çünkü hikâyedeki hiçbir şey etiketlenmemiştir. Genel yapısını görmek için önce bir kez baştan sona okuyun. Ardından yavaşça yeniden okuyun ve Victor’ın bir şey söylediği, bir şey yaptığı veya bir şeyi yapmadığı her cümleyi işaretleyin. İkinci okumada yalnızca işaretleme yaparsınız. Değerlendirme sonra gelir.

Victor Aldana, Cedar Ridge’deki on dört boş parselin satış yetkisine (listing) sahiptir. Tescilli beyanname her parseli tek ailelik konutlarla sınırlamaktadır, ancak kasabanın imarı iki ailelik konutlara izin vermektedir; bu yüzden Victor alıcısına, “Yasa imardır, iki ailelik evi inşa edin, taahhüt sadece kâğıt üzerinde” der. İkinci bir alıcıya, satıcının malikin ilçenin herhangi bir yerinde sigara içmesini yasaklayan taahhüdünün “araziye dokunup onunla ilgili olduğunu, dolayısıyla elbette taşınmazla birlikte devam ettiğini” açıklar. Ardından bir satıcıya 9 numaralı parsel üzerinde yepyeni bir kısıtlama oluşturan bir yan anlaşma imzalatır, bunu hiç tescil ettirmez ve komşulara bunun sokak boyunca her maliki bağladığı konusunda güvence verir.

Dördüncü bir tapu senedini incelerken Victor devralana, ahırı asla yıkmama yönündeki koşulsuz, basit bir taahhüdün, buldozerin geldiği gün mülkiyetin anında devredene geri döneceği anlamına geldiğini söyler. Yolun ilerisinde bir Cedar Ridge ev maliki, komşusunun garajının üç yıl önce zorunlu yan çekme mesafesinin dört fit içine inşa edildiğinden yakınır. Victor, “Rahat olun,” der, “New York’ta bu davayı açmak için on yılınız var.”

Eyaletin ulaştırma kurumu başka bir müşteriye, bir otoyol rampası için alınan bir şerit karşılığında $48,000 teklif etmiştir. Victor müşteriye rakamın kesin olduğunu ve buna itiraz edebileceği hiçbir mahkeme bulunmadığını söyler. Üçüncü bir müşteri vasiyetsiz, mirasçısız ve alacaklısız ölen bir kuzeninin arazisine ne olduğunu sorduğunda Victor, ilçe şerifinin araziyi en yüksek teklifi verene açık artırmayla sattığını söyler. Bu arada geliştirici müşterisi Halstead Homes, Cedar Ridge parsellerinden kırkını, hepsi hâlâ boş, New York sakinlerine taksitli planla satmayı planlamaktadır. Herhangi bir başvuru yapılması gerekip gerekmediği sorulduğunda Victor, Department of State’in “yalnızca kooperatiflerle ilgilendiğini” söyler ve HUD kaydının yüz parsele ulaşılmadan devreye girmediğini ekler.

Kasabanın çevresel incelemesinin üç ayrı kurumu kapsadığı ortaya çıkar. Victor, Halstead’e evrakını ilk dosyalayan kurumun kontrolü elinde tutacağını söyler. Ardından, yerleşik bir R-1 bölgesinin ortasındaki bir müşterisinin tek parselini, üzerine bir arabaya servis işletmesi kurulabilsin diye kasaba kurulunun genel ticari alana dönüştürmesini ayarlar, “bir parsel, bir iyilik, başka kimse etkilenmiyor.” İki blok ötede, bölgenin imarı konut olarak değiştirilmeden yıllar önce, 1968’den beri ayakta duran bir köşe bakkalı vardır. Victor bakkalın alıcısına iki şey söyler: önümüzdeki bahar dükkânın kapladığı alanı ikiye katlayabileceğini ve kullanımı sürdürme izni arazi sahibine bağlı olmadığı için, mülkiyeti devraldıktan sonra dükkânın faaliyetine devam edebileceğini.

Bu hikâyede on iki ihlal gizlidir ve sizi yanıltmak için içine hukuka uygun bir eylem yerleştirilmiştir. Önce eylemleri bulun, ardından her birinin çiğnediği kuralı adlandırın. Bu sırayla yapın, çünkü hiçbir olguya bağlanmadan sayılan bir kural, tespit ettiğiniz bir sorun değildir. Hatırladığınız bir kuraldır.

On iki ihlal, bir hukuka uygun eylem

Bu kadar yoğun bir olay örgüsünde işe yarayan bir yöntem. Her seferinde bir paragrafı ele alın ve ona üç soru sorun. Kim hareket etti. Tam olarak ne söyledi, ne yaptı veya neyi yapmadı. Bu, bu bölümdeki hangi kuraldır. Kuralı adlandıramıyorsanız, kanıtlayabileceğiniz bir şey değil, sizi rahatsız eden bir şey bulmuşsunuz demektir.

Birinci paragraf tamamen özel arazi kullanım kontrolleriyle ilgilidir ve üç madde içerir. Biri, tescilli bir beyanname ile bir imar yönetmeliği farklı şeyler söylediğinde ne olacağına dayanır. Biri, bir sözün araziye dokunup onunla ilgili olup olmadığına dayanır ve düzeltme, Victor’ın kullandığı cümledeki tek bir sözcüktür. Biri de tescil edilmemiş bir belgenin onu hiç imzalamamış kişilere ne yapabileceğine ve ne yapamayacağına dayanır. Üçünü de bu bölümün ilk ekranıyla karşılaştırarak çözün.

İkinci paragraf iki madde içerir ve ikisi de sonuçlarla ilgilidir. Birincisi, koşula bağlanmış bir taahhüt ile koşulsuz bir taahhüt arasındaki farktır ve sorulması gereken soru, koşulsuz bir taahhüt ihlal edildiğinde mülkiyete fiilen ne olduğudur. İkincisi bir rakamdır. Victor çekme mesafesi ihlaline ilişkin dava açmak için bir süre verir; New York’un laches doktrini ise farklı bir süre öngörür. Kontrol etmeden önce New York’un rakamını yüksek sesle söyleyin.

Üçüncü paragraf kamu yetkisine ve başvurulara geçer ve dört madde içerir. Biri, bir kamulaştırma teklifinin hiç kesin olup olmadığıyla ilgilidir ve cevap, malikin sahip olduğu ve Victor’ın ona tanımadığı bir haktır. Biri, bir kişi vasiyetsiz, mirasçısız ve alacaklısız öldüğünde araziye ne olduğuyla ilgilidir ve Victor tamamen yanlış makamı söyler. İkisi başvuru sorusudur: biri taksitli planla satılan boş araziyi kapsayan bir New York yasasıyla, diğeri içinde bir parsel sayısı bulunan bir federal yasayla ilgilidir. Victor, New York yasasının konusunu da federal yasanın rakamını da yanlış söyler ve her hata ayrı bir maddedir.

Dördüncü paragraf üç madde içerir. Biri, üç kurumun dahil olduğu bir çevresel incelemeyi hangi kurumun kontrol ettiğiyle ilgilidir ve cevabın kimin önce dosyaladığıyla hiçbir ilgisi yoktur. Biri, bir kasaba kurulunun yerleşik bir bölgenin ortasındaki tek bir parselin imarını tek bir malikin yararına değiştirmesidir ve bunun adı bu bölümden bir terimdir. Biri de bölgenin imarı değiştirilmeden önce, 1968’de hukuka uygun olarak açılmış bir dükkânla ilgilidir. Victor alıcıya bu dükkân hakkında iki ayrı şey söyler. İkisinden biri doğrudur ve yerleştirilmiş hukuka uygun eylem odur. Diğeri ihlaldir. Bunları birbirinden ayırmak bu çalışmanın ta kendisidir.

NOT: Bitirdiğinizde bulduklarınızı üç gruba ayırın. Açıkça ihlal. Açıkça hukuka uygun. Bu olgulardan anlaşılamıyor. Üçüncü grup size en çok şeyi öğretir, çünkü oradaki her madde için onu diğer iki gruptan birine taşıyacak eksik olguyu adlandırmanız gerekir. Eksik olguyu adlandırabilen bir lisans sahibi, neyi araştırması gerektiğini bilen bir lisans sahibidir.

Sonra işin zor yarısını yapın. En az emin olduğunuz maddeyi alın ve sanki Victor söylediği şey için bir gerekçeyle masanın karşısındaymış gibi, karşı tarafı yüksek sesle savunun. Bu savunmayı kuramıyorsanız, kuralın geldiği ekrana geri dönün.

Victor’ın nasıl yanıldığına dikkat edin. Hatalarının her biri, bu işi uzun zamandır yapan bir adamın sesiyle, güvence olarak sunulur. Yasa imardır. Elbette taşınmazla birlikte devam eder. Rahat olun. Rakam kesin. Başka kimse etkilenmiyor. On ikisinin hiçbiri araştırdığı bir şeyden gelmedi ve hiçbiri, bu konuda bir lisans sahibini koruyan tek cümleye dayanamazdı: tescilli belgeleri ve yerel yönetmeliği kontrol edeyim.

Buradaki maddelerin neredeyse her biri, Victor’ın bir arazi kullanım sorusunu bir belgeye bakarak değil ezberden cevapladığı bir andır. Tescilli beyanname mevcuttu. Tapu senedi önündeydi. Yerel yönetmelik ve başvuru gereklilikleri kamuya açıktır. Arazi kullanımı, cevabın neredeyse her zaman yazılı ve el altında olduğu ve kendinden emin bir tahminin bir emlakçının sunabileceği en pahalı şey olduğu konudur.

Olguyu adlandırın, sonra kuralı adlandırın

UNUTMAYIN: Herhangi bir şeyi kontrol etmeden önce bulduklarınızı sayın. On ikiden az bulduysanız en hızlı okuduğunuz paragrafa geri dönün; bu genellikle başvuruların geçtiği paragraftır.

Kendinizi sınayın

Bu bölümle ilgili 10 soru. Doğru olup olmadığını ve nedenini görmek için bir cevap seçin.

Anahtar terimler

Restrictive covenant
Bir tapuya veya beyannameye konulan, arazi kullanımına ilişkin özel bir sınırlama; taşınmazla birlikte devam etmesi için tescil edilmesi ve araziye „dokunup onunla ilgili olması“ gerekir.
Doctrine of laches
Makul olmayan gecikme nedeniyle bir taahhüdü uygulatma hakkının kaybı; New York'ta iki yıl.
Police power
Devletin, kamu sağlığı, güvenliği, ahlakı ve genel refahı için arazi kullanımını düzenleme konusundaki anayasal yetkisi, imarın ve yapı yönetmeliklerinin temeli.
Eminent domain
Devletin, adil tazminat ödenmesi karşılığında özel mülkiyeti kamu yararına alma yetkisi; condemnation ise eylemdir.
Taking
Bir maliki tazminat ödemeden arazinin ekonomik kullanımından yoksun bırakan devlet düzenlemesi; tüm ekonomik yarar ortadan kaldırıldığında anayasaya aykırıdır.
SEQR
New York'un, kurumların önemli çevresel etkileri belirlemesini ve azaltmasını, gerektiğinde bir çevresel etki beyanı hazırlamasını zorunlu kılan State Environmental Quality Review Act'i.
Comprehensive (master) plan
Planlama kurulunun bir topluluğun büyümesine ilişkin hedefler, politikalar ve stratejiler içeren yazılı beyanı.
Plat
Parselleri, blokları, caddeleri ve hizmetleri gösteren tescil edilmiş parselasyon haritası; yalnızca kurul onayından sonra tescil edilir.
Spot zoning
Ana planı uygulamak yerine malikine fayda sağlamak için tek bir parselin yasa dışı olarak yeniden imara açılması.
Nonconforming use
Bir imar yönetmeliğinden önce var olan ve devam edebilen („kazanılmış hak“) ancak genişleyemeyen hukuka uygun bir kullanım.
Variance
İmar temyiz kurulu tarafından bir imar gerekliliğinden tanınan idari muafiyet: kullanım varyansı (gereksiz zorluk) veya alan varyansı (pratik güçlük).
Special use permit
Bir bölgede izin verilen koşullu bir kullanım için, komşu taşınmazları koruyan koşullara tabi olarak verilen izin.
Transfer of development rights
Kullanılamayan geliştirme haklarının (örneğin, tescilli tarihi bir binadan) bunları başka bir yerde kullanabilecek bir geliştiriciye satılması.
Certificate of occupancy
Yapı dairesinin son denetimden sonra bir binanın yönetmeliklere uyduğuna ve oturulabileceğine ilişkin belgesi.

Bu bölümü çalışın

Kartlar (ücretsiz) Deneme sınavı

Kitapta 8. bölümü okuyun (İngilizce)

Kitap, satış danışmanı paketiyle gelir (3 ay için 39 $).

Bir çalışma kursu, beta aşamasında. Bu, New York Eyaleti Department of State (DOS) tarafından onaylanmış bir lisans ön koşulu kursu değildir ve burada geçirdiğiniz süre satış danışmanı lisansı için gereken 77 saate sayılmaz. 77 saatlik kursu DOS onaylı bir okulda alın; bunu konuları öğrenmek ve tekrar etmek için kullanın. · License to Earn LLC altyapısıyla