1. ders
Mülk Sigortası Neden Vardır, ve Kim Satar
Zarar riskinin malikten sigortacıya aktarılması
Mülk Sigortası Ne İşe Yarar
Ve New York’ta onu satmaya kimin lisanslı olduğu
AMAÇ
Mülk sigortası (property insurance), mülk üzerinde menfaati bulunan bir kişiyi, teminat kapsamındaki bir tehlikenin (covered peril) yol açtığı zarar için tazmin eden teminattır. Tazmin etmek (indemnify), eski hâle getirmek demektir: sigortacı, poliçe limitleri dahilinde, maliki zarardan hemen önceki konumuna geri getirir.
Ev, çoğu ailenin sahip olduğu en büyük varlıktır. Bir yangın onu tek gecede yok edebilir; sigorta ise bu riski, onu karşılayabilecek bir şirkete aktarır. Kredi verenler sigortayı şart koşar, çünkü ev onların teminatıdır.
TEHLİKELER VE RİSK ARTIRICI ETKENLER
Tehlike (peril), zarara yol açabilecek her şeydir: yangın, yıldırım, rüzgâr, dolu. Risk artırıcı etken (hazard) ise zarar ihtimalini artıran bir durumdur; örneğin çatıya doğru eğilmiş kuru bir ağaç. Risk değerlendirme uzmanları (underwriter) risk artırıcı etkenleri fiyatlandırır; poliçeler ise tehlikelere karşı ödeme yapar.
ADI BELİRTİLEN TEHLİKE İLE TÜM RİSKLER
Adı belirtilen tehlike (named peril) poliçesi her tehlikeyi adıyla tek tek sayar; hasara yol açan tehlike listede yoksa teminat da yoktur. Açık tehlike (open peril) olarak da adlandırılan tüm riskler (all risk) poliçesi ise, poliçenin açıkça hariç tuttukları dışında, fiziksel zarara yol açan her doğrudan riski kapsar. Adı belirtilen tehlike poliçesinde nedenin teminat kapsamında olduğunu malik göstermek zorundadır; tüm riskler poliçesinde ise nedenin teminat dışı olduğunu sigortacı göstermek zorundadır. Tazminat taleplerinin sonucunu bu fark belirler.
SATIN ALMANIN DÖRT YOLU
Bağımsız acenteler (independent agent) birden fazla sigortacıyı temsil eder ve poliçelerin yenileme haklarına (policy expirations) sahiptir; bu nedenle yenileme sırasında işi başka bir sigorta şirketine taşıyabilirler. Münhasır acenteler (exclusive agent) tek bir şirketi temsil eder; doğrudan satış yapan şirketler (direct writing company) ise kendi satış çalışanlarına maaş öder. Sigorta brokerları herhangi bir sigorta şirketini değil, müşteriyi temsil eder. Bunların hepsi New York Department of Financial Services (New York Eyaleti Finansal Hizmetler Dairesi) tarafından lisanslanır ve gayrimenkul lisansı bunların hiçbirine yetki vermez.
TEK BRANŞLI POLİÇE İLE PAKET POLİÇE
Tek branşlı (monoline) poliçe tek bir branşı kapsar: yalnızca mülkü ya da yalnızca sorumluluğu. Paket poliçe (package policy) iki veya daha fazla branşı tek bir sözleşmede birleştirir. Her konut sigortası (homeowners) formu, mülk sigortasını sorumluluk sigortasıyla birleştiren bir paket poliçedir.
Adı belirtilen sayar; tüm riskler hariç tutar
UNUTMAYIN: Tehlike (peril) ile risk artırıcı etken (hazard) arasındaki farkı söyleyin. Ardından ispat yükünü sigortacıya yükleyen poliçe türünü adlandırın.
Poliçe Neleri Kapsar
Kısım I mülk, Kısım II sorumluluk, Coverage A’dan F’ye
Konut sigortası poliçesi iki kısımdan oluşur. Kısım I (Section I) mülkü kapsar. Kısım II (Section II) sorumluluğu kapsar ve bütün HO formlarında aynıdır; bu nedenle formlar arasındaki farkların neredeyse tamamı Kısım I’dedir.
MÜLK TEMİNATI
Coverage A konut; B müstakil garaj gibi diğer yapılar (genellikle A’nın 10%’u); C kişisel eşya ya da ev içi eşyalar (genellikle A’nın 50–70%’i); D kullanım kaybı (loss of use), ev oturulamaz durumdayken ortaya çıkan ek yaşam giderleri. Adı belirtilen tehlikeler tipik olarak yangın, yıldırım, fırtına, dolu, patlama, isyan, hava aracı, kara taşıtı, duman, vandalizm, hırsızlık, düşen cisimler, buz ve kar ağırlığı ile kazara su boşalmasını içerir. Sel ve deprem teminat dışıdır ve ayrıca satın alınmalıdır.
DOĞRUDAN VE DOLAYLI ZARAR
Doğrudan zarar (direct loss), teminat kapsamındaki bir tehlike nedeniyle aniden meydana gelir: yangın mutfağı yakar. Netice zararı (consequential loss) olarak da adlandırılan dolaylı zarar (indirect loss) bundan doğar, çünkü mutfak yeniden yapılırken aile orada yaşayamaz. Coverage D işte bu dolaylı zarardır.
SORUMLULUK TEMİNATI
Sorumluluk sigortası (liability insurance), bir kişiyi, kanunun veya sözleşmenin ona başkalarına karşı yüklediği sorumluluklardan doğan mali kayıplara karşı sigortalar. Coverage E, sigortalı ya da bir aile üyesi ihmal sonucu birini yaraladığında veya başkasının mülküne zarar verdiğinde ödeme yapar; yalnızca tazminat talebini değil, avukatı da öder. Başkalarına yapılan tıbbi ödemeler teminatı olan Coverage F, misafirlerin küçük tıbbi faturalarını kusur ispatı gerekmeden öder. Sorumluluk teminatı binayı değil sigortalıyı izler; Coverage E’nin mülk dışında da devreye girmesinin nedeni budur.
HIRSIZLIK VE MÜLK DIŞI
Eşya teminatı, sigortalının eşyalarını dünyanın her yerinde, genellikle Coverage C’nin 10%’u oranında izler; mücevher, nakit, ateşli silah ve gümüş sofra takımı için alt limitler vardır ve bir ek (rider), zeyilname (endorsement) ya da floater, bu limitleri yükseltebilir.
NOT: Sel ve deprem, standart konut sigortası formlarının hepsinde teminat dışıdır. Deprem, bir sigorta şirketinin bu teminatı yazdığı yerlerde zeyilnameyle (endorsement) geri eklenebilir. Sel ise ayrı bir programın ayrı bir poliçesidir.
A, B, C, D mülk; E ve F sorumluluk
UNUTMAYIN: Coverage D’nin neyi ödediğini söyleyin. Ardından evde kalmak yerine müşterinizle birlikte giden teminatı adlandırın.
